Zihinsel Engellilik Nedir?

2.335 okundu

Zeka; do─ču┼čtan var olan ve hayat boyunca deneyimlerle geli┼čen problem ├ž├Âzme g├╝c├╝d├╝r. Bu g├╝├žle insan kendisini ve ├ževresini anlar, olaylar─▒ muhakeme eder, sonu├žlar ├ž─▒kar─▒r ve uyumla hayat─▒n─▒ devam ettirir. Zihinsel Engellilik; do─čum ├Âncesi, do─čum s─▒ras─▒ ve do─čum sonras─▒nda ├že┼čitli nedenlere ba─čl─▒ olarak geli┼čimsel d├Ânemde ortaya ├ž─▒kan, uyumlu davran─▒┼člarda g├Âr├╝len yetersizli─če ilaveten dikkat, alg─▒lama, bellek ve muhakeme gibi genel zeka fonksiyonlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan normalin alt─▒nda olma durumudur. Zihinsel engelli bireyler ki┼čisel bak─▒m, ├ževreye uyum, dil, ileti┼čim ve duyusal motor becerilerinde ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre ge├ž ve yava┼č geli┼čirler.

DSM-IV (American Psychatric Association)’e g├Âre zeka gerili─či (mental retardasyon) tan─▒s─▒n─▒n konulabilmesi i├žin ┼ču ├╝├ž temel ├Âzelli─čin olmas─▒ gerekir:
Genel zeka i┼člevinin belirgin derecede ortalaman─▒n alt─▒nda olmas─▒.
Ya┼čad─▒─č─▒ toplumdaki kendi ya┼č grubu ile k─▒yasland─▒─č─▒nda toplumsal beceriler, sorumluluk, ileti┼čim kurma, g├╝nl├╝k beceriler ve kendi kendine yeterlilik gibi alanlarda gerili─čin olmas─▒.
18 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba┼člamas─▒.

Zihinsel Engelli─čin Sebepleri Nelerdir?

Hafif derecede zihinsel engelli bireylerin pek ├žo─čunda (t├╝m zihinsel engellilerin yakla┼č─▒k %90’─▒n─▒ olu┼čturur), belirgin bir biyolojik nedene rastlanmad─▒─č─▒ i├žin, nedenlerinin belirlenmesi ├žo─ču zaman g├╝├ž olmaktad─▒r. Ancak orta ve a─č─▒r derecede zihinsel engellili─če genellikle biyolojik etkenlerin neden oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. Genel olarak bilinen nedenler ├╝├ž ana ba┼čl─▒k alt─▒nda toplanabilir:

Do─čum ├ľncesi Olu┼čan Nedenler:
Annenin ya┼č─▒
Annenin beslenmesi (yeterince iyot alamamak ya da yetersiz beslenme)
Hamilelik d├Âneminde kullan─▒lan ila├žlar
Radyasyona maruz kalma
─░├žki, sigara, uyu┼čturucu gibi al─▒┼čkanl─▒klar
Psikolojik sorunlar
Akraba evlili─či
Annenin hamilelik d├Âneminde ge├žirdi─či hastal─▒klar (Rubella-k─▒zam─▒k├ž─▒k, frengi, toksoplazma gibi)
Zehirlenmeler, Kazalar, travmalar
Anne-├žocuk aras─▒ndaki kan uyu┼čmazl─▒─č─▒
Kal─▒tsal k├Âkenli metabolizma bozukluklar─▒ olan galaktoz, fenilketonori ve baz─▒ beyin hastal─▒klar─▒, kromozom yap─▒s─▒ndaki bozukluklar.
Do─čum S─▒ras─▒ Olu┼čan Nedenler:

Erken veya ge├ž do─čum
Kordon dolanmas─▒
G├╝├ž ve riskli do─čum
Vakum-forseps gibi aletlerin ├Âzellikle uzman olmayan ki┼čilerce kullan─▒lmas─▒
Do─čumun hijyenik olmayan ortamlarda yap─▒lmas─▒
Do─čum Sonras─▒nda Olu┼čan Nedenler:
├çocu─čun ge├žirdi─či hastal─▒klar (menenjit, beyin iltihab─▒),
Zehirlenmeler
Hastal─▒klarda yanl─▒┼č ve ge├ž m├╝dahale
Beslenme bozukluklar─▒ (yetersiz ve dengesiz beslenme)
Kazalar, travmalar ve yetersiz ├ževre ko┼čullar─▒ v.s.
Zihinsel Engellilik Nas─▒l S─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r?

Zihinsel engellilik zeka ya┼č─▒ b├Âl├╝mlerine g├Âre birbirinden ayr─▒lmaya ├žal─▒┼čan bir gruptur. Bir ki┼činin geri olmas─▒n─▒ yani farkl─▒ olmas─▒n─▒ sadece zeka ya┼č─▒ b├Âl├╝m├╝ ile a├ž─▒klamak kolay de─čildir. Zihinsel engelli bireylerin aile, ├ževre ile olan ili┼čkileri, zeka ya┼č─▒ b├Âl├╝mleri, kendi kurduklar─▒ d├╝nyalar─▒, etkilendikleri olaylar, alg─▒lar─▒, korkular─▒, sevin├žleri birbirinden farkl─▒ olmas─▒ nedeniyle tek bir tipte zihinsel engelden ya da engelli birey tipinden bahsetmek ├žok g├╝├žt├╝r. Ancak zihinsel engelli bireylerin gereksinimlerini belirleyebilmek amac─▒yla, zihinsel engelli bireyler a─č─▒rl─▒k derecelerine g├Âre genellikle iki farkl─▒ yakla┼č─▒mla s─▒n─▒fland─▒r─▒lmaktad─▒rlar. Bunlardan biri psikolojik tan─▒lama yakla┼č─▒m─▒, di─čeri de e─čitsel tan─▒lama yakla┼č─▒m─▒d─▒r.

IQ Psikolojik Tan─▒ E─čitsel Tan─▒

70-55 Hafif E─čitilebilir
55-35 Orta ├ľ─čretilebilir
35-25 A─č─▒r Ba─č─▒ml─▒
25-Alt─▒ ├çok A─č─▒r Tam Ba─č─▒ml─▒

AAMR (American Association on Mental Retardation) taraf─▒ndan zihinsel engelli gruplar─▒n─▒n, yeti┼čkinlik ├ža─č─▒nda (15 ya┼č ve yukar─▒s─▒) ula┼čabilecekleri en ├╝st beceri d├╝zeyleri belirlenmi┼čtir. Ancak zihinsel engellilerin bu davran─▒┼č d├╝zeylerine ula┼čabilmeleri do─ču┼čtan getirdikleri kal─▒tsal ├Âzelliklere, en ├Ânemli bir fakt├Âr olarak da sa─članan e─čitim ve ├ževre olanaklar─▒na ba─čl─▒ olmaktad─▒r. Bu sebeplere ba─čl─▒ olarak da zihinsel engelliler kendi i├žlerinde olduk├ža ├Ânemli bireysel farkl─▒l─▒klar g├Âsterirler.

A─č─▒r Derecede (Ba─č─▒ml─▒) Zihinsel Engelliler

S├╝rekli g├Âzetim ve bak─▒ma ihtiya├žlar─▒ vard─▒r. ├ľzel e─čitim olanaklar─▒ndan yararlanarak:
Ka┼č─▒k ve ├žatal kullanarak yemek yiyebilirler, giysilerini giyebilirler. Tuvaletlerini kendi ba┼člar─▒na yapabilirler.
Sosyal ili┼čkiye girerek arkada┼čl─▒klar kurabilirler.
Konu┼čmas─▒ anla┼č─▒l─▒r, i┼čaretleri ve s├Âzc├╝kleri tan─▒yabilirler.
├çok A─č─▒r Derecede (Tam Ba─č─▒ml─▒) Zihinsel Engelliler

Ya┼čamlar─▒ boyunca ├Âzel bak─▒ma ihtiya├ž duyarlar. ─░kinci bir ├Âzre sahip olma olas─▒l─▒klar─▒ di─čer gruplara g├Âre daha y├╝ksektir.
D├Âkerek de olsa ├žatal ka┼č─▒k kullanabilirler, basit giysileri giyebilirler.
Tuvaletlerini yapmay─▒ k─▒smen ├Â─črenebilirler ancak tuvalet e─čitimini ya┼č─▒tlar─▒ndan ge├ž kazan─▒rlar. Temizlik al─▒┼čkanl─▒klar─▒ denetim ve g├Âzetim gerektirir.
Karma┼č─▒k y├Ânergeleri takip edemezler. S─▒n─▒rl─▒ say─▒da s├Âzc├╝k kullanabilirler, basit dilbilgisi kurallar─▒n─▒ ├Â─črenebilirler.
Hafif Derecede (E─čitilebilir) Zihinsel Engelliler

Bu gruba giren zihinsel engellilerin normal ├žocuklardan g├Âr├╝n├╝rde hi├žbir fark─▒ yoktur. Bu nedenle okula ba┼člamadan ├Ânce anne,baba veya ├ževre taraf─▒ndan fark edilmeyebilirler.
Hafif derecede zihinsel engelliler ├Âzbak─▒m becerilerini ├Â─črenebilir, kendi bak─▒mlar─▒n─▒ yapabilirler ancak zaman zaman baz─▒ sa─čl─▒k kurallar─▒n─▒n hat─▒rlat─▒lmas─▒na gereksinim duyabilirler.
Ya┼čad─▒klar─▒ kentte kolayl─▒kla bir yerden di─čer bir yere gidebilirler.
Bisiklet, paten gibi e┼čg├╝d├╝m i├žeren ara├žlar─▒ kullanabilirler.
Temel gramer kurallar─▒na uygun konu┼čabilirler, birle┼čik s├Âzel kavramlarla ileti┼čimde bulunabilirler, g├╝nl├╝k konu┼čmalar─▒n ├╝stesinden gelebilirler ancak soyut ve felsefi kavramlar─▒ tart─▒┼čamazlar.
Okuma-yazma, matematik gibi becerileri ├Â─črenebilirler.
Telefonu ve yaz─▒l─▒ ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒ kullanabilirler ancak anlat─▒mlar─▒ basittir, soyut ya da ├Ânemli g├╝nl├╝k olaylar─▒ yazamazlar.
Ba┼čkalar─▒yla yar─▒┼čma ve i┼čbirli─či ili┼čkilerinde bulunurlar, sosyal ve yarat─▒c─▒ etkinliklere s─▒n─▒rl─▒ da olsa kat─▒l─▒rlar. Ancak karma┼č─▒k planlama, dikkat ve d├╝zenleme gerektiren etkinlikleri s├╝rd├╝remezler.
─░├žinde bulundu─ču etkinli─či ba┼člatabilir, en az 15-20 dakika dikkatini s├╝rd├╝rebilir.
Kendi hayatlar─▒n─▒ kazanabilecek karma┼č─▒k beceri gerektirmeyen i┼člerde ├žal─▒┼čabilirler, yeti┼čkinlikte k─▒smen ya da tamamiyle ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilecek i┼č becerisi edinebilirler.
Kendi ba┼člar─▒na al─▒┼čveri┼č yapabilirler, para de─či┼čimini do─čru olarak yapabilirler ancak paray─▒ ekonomik olarak kullanmada yard─▒ma gereksinim duyarlar.
Basit yemekleri ve g├╝nl├╝k ev i┼člerini yapabilirler (temizlik, toz alma, ├žama┼č─▒r ve bula┼č─▒k y─▒kama vs.).
Orta Derecede (├ľ─čretilebilir) Zihinsel Engelliler

├çok yayg─▒n ve a─č─▒r derecede olmamakla birlikte s─▒kl─▒kla bedensel ├Âz├╝r de g├Âsterirler. ├ľzel e─čitim olanaklar─▒ndan yararlanarak:
Yard─▒ms─▒z yemek yiyebilirler, banyo yapabilirler ve giyinebilirler; uygun giysi se├žebilirler. ├çama┼č─▒rlar─▒n─▒ y─▒kayabilirler, ├╝t├╝leyebilirler ve koruyabilirler.
Kendisi ve ba┼čkalar─▒ i├žin kolay yiyecekler haz─▒rlayabilirler.
V├╝cudunu yeterince kontrol edebilirler; kaba ve ince kas e┼čg├╝d├╝m├╝ iyidir.
Basit d├╝zeyde s├Âyle┼čide bulunabilirler, birle┼čik c├╝mle kurabilirler. S├Âzc├╝kleri tan─▒y─▒p c├╝mleleri, reklam spotlar─▒n─▒, i┼čaretleri ve anlaml─▒ basit metinleri okuyabilirler. Ancak yaz─▒l─▒ ileti┼čimi ba┼čaramazlar, uzun ve karma┼č─▒k s├Âzel ileti┼čimi s├╝rd├╝remezler.
Paran─▒n de─čerinin fark─▒na varabilirler ancak paran─▒n nas─▒l kullan─▒laca─č─▒ konusunda yard─▒ma ihtiya├žlar─▒ vard─▒r.
Yaz─▒l─▒ notla al─▒┼čveri┼če gidebilirler ancak ba─č─▒ms─▒z al─▒┼čveri┼č yapamazlar. Tek ba┼člar─▒na bir yerden bir yere gidemezler.

Comments are closed.

%d blogcu bunu be─čendi: