Tag: zihinsel

Zihinsel engelliler hakk─▒nda genel bilgiler

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Nedir?

Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či, zihinsel geli┼čim yetensizli─činden dolay─▒, bireyin e─čitim performans─▒n─▒n ve sosyal uyumunun olumsuz y├Ânde etkilenmesi durumudur.Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n zihinsel i┼člevleri ve sosyal davran─▒┼člar─▒ ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre geri ve yetersiz olur (ge├ž ve g├╝├ž ├Â─črenirler, s─▒n─▒f veya toplum i├žindeki kurallara uymakta zorlanabilirler). Sosyal davran─▒┼člar dedi─čimizde, ├žocu─čun ya┼č─▒na ve ya┼čad─▒─č─▒ ├ževreye uygun davran─▒┼člar g├Âstermesini ifade etmekteyiz. Bu davran─▒┼člar ├žocu─čun i├žinde bulundu─ču geli┼čimsel d├Âneme ve i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ topluma ba─čl─▒ olarak de─či┼čmektedir.
Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar problemlerinin a─č─▒rl─▒─č─▒na g├Âre hafif, orta ve a─č─▒r d├╝zeyde zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olmak ├╝zere gruplanabilir. Gruplama ├žocu─čun gereksinimlerinin belirlenmesi, bu gereksinimleri en iyi ve uygun ┼čekilde kar┼č─▒layacak e─čitim programlar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒ ve ├žocuk i├žin en uygun e─čitim ortam─▒n─▒n bulunmas─▒ ama├žlar─▒yla yap─▒lmaktad─▒r.
A) Hafif D├╝zeyde ├ľ─črenme Yetersizli─či:
Bireyin, temel okuma-yazma ve sayma becerilerini kazanmas─▒nda ortaya ├ž─▒kan gecikme durumudur.
B)Orta D├╝zeyde Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či:

Bireyin, gecikmeli bir konu┼čma ve dil geli┼čimi, sosyal, duygusal veya davran─▒┼č problemleri ile temel okuma-yazma ve sayma becerilerini kazanmas─▒nda ortaya ├ž─▒kan gecikme durumudur.
C)A─č─▒r D├╝zeyde Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či:

Bireyin, ciddi bi├žimde konu┼čma ve dil geli┼čimi g├╝├žl├╝─č├╝, sosyal, duygusal veya davran─▒┼č problemleri ile temel ├Âz bak─▒m becerilerini ├Â─črenmesinde ortaya ├ž─▒kan gecikme durumunu ifade eder.

Hafif ve orta d├╝zeyde zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n bir ├žo─ču zihinsel ve fiziksel geli┼čimleri a├ž─▒s─▒ndan ya┼č─▒tlar─▒ndan ├Ânemli bir farkl─▒l─▒k g├Âstermedi─či i├žin genellikle okula ba┼člayana kadar bu ├žocuklardaki geli┼čim geriliklerinin pek ark─▒na var─▒lmaz. Okula ba┼člad─▒klar─▒nda, ├Âzellikle akademik ├žal─▒┼čmalarda kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ g├╝├žl├╝kler sonucunda gerilikleri ortaya ├ž─▒kar.
A─č─▒r d├╝zeyde ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar ise daha ├Ânce fark edilebilirler.
Erken tan─▒ ve erken e─čitim ile bu ├žocuklar─▒n bulunduklar─▒n noktadan ├žok daha ileri bir yere gelebildikleri, ba┼čar─▒l─▒ olabildikleri g├Âr├╝lebilmektedir.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─činin nedenleri nelerdir?

Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─činin nedenlerini bulmak ve belirlemek son derece g├╝├žt├╝r. Pek ├žok nedenden kaynaklan─▒yor olabilir. Bir gruplama yapacak olursak, zihinsel ├Â─črenme yetersizli─činin nedenlerini Kal─▒t─▒msal , Organik ve ├çevresel nedenler olarak ├╝├ž grupta toplayabiliz.
Kal─▒t─▒msal Nedenler: E─čer ailede kal─▒tsal bir rahats─▒zl─▒k veya hastal─▒k var ise bunlar hastal─▒kl─▒ genler yolu ile ├žocuklara ge├žmektedir. ├ľzellikle akraba evliliklerinde bu risk daha y├╝ksek olmaktad─▒r.
Mongolizm (down sendromu), Fenilketanuri, Hidrosefallik ve Mikrosefallik ├Ârnek olarak verilebilir
Organik Fakt├Ârler: Kal─▒tsal olmayan ancak do─čum ├Âncesi, do─čum s─▒ras─▒nda ve do─čum sonras─▒nda meydana gelebilecek fakt├Ârlerdir. Bu fakt├Ârler ┼č├Âyle s─▒ralanabilir:

* V├╝cut biyokimyas─▒ndaki ve metobolizmas─▒ndaki bozukluklar (annenin herhangi bir rahats─▒zl─▒─č─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒, mesela annenin ┼čeker hastal─▒─č─▒ olabilir)
* Annenin gebeli─či s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kan sorunlar:├Ârne─čin; al─▒nan ├že┼čitli ila├žlar, zararl─▒ maddeler alkol, sigara, uyu┼čturucu gibi. Ayr─▒ca hamilelik d├Âneminde; annenin ge├žirdi─či bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar, kazalar ve zehirlenmeler,r├Ântgen ├žektirme, kromozon bozukluklar─▒, beslenme yetersizlikleri, kan uyu┼čmazl─▒─č─▒ zihinsel geli┼čme gerili─čine yol a├žabilen en ├Ânemli nedenlerdir.
* Do─čum s─▒ras─▒nda bebe─čin oksijensiz kalmas─▒, zor do─čum nedeniyle kullan─▒lan baz─▒ ara├žlar─▒n (forseps, vakum vb.) bebe─če zarar vermesi, erken veya ge├ž do─čum gibi nedenlerde zihinsel ├Â─črenme yetersizli─čine yol a├žabilmektedir.Bu y├╝zden do─čumun ehliyetli ki┼čiler taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lmas─▒ ├Ânem arzetmektedir.
* Do─čum sonras─▒nda ise ├žocu─čun ge├žirdi─či bula┼č─▒c─▒ ve ate┼čli hastal─▒klar (rubella, k─▒zam─▒k, menejit, su ├ži├že─či, ├žocuk felci, frengi vb.), kazalar (d├╝┼čme,├žarpma vb.), travmalar (kafaya al─▒nan darbeler), zehirlenmeler, ├žocu─čun beyin geli┼čimini etkileyecek yap─▒sal bozukluklar ve hormonal d├╝zensizlikler zihinsel geli┼čme gerili─čine yol a├žabilen en ├Ânemli nedenler aras─▒ndad─▒r.
Bu arada yeri gelmi┼čken ifade etmekte yarar var; bildi─čimiz gibi modern t─▒p sayesinde gebelikte anne karn─▒ndaki bebek ultrason y├Ântemiyle yak─▒ndan takip edilebiliyor, normal olmayan geli┼čim bozuklu─ču tespit edilebiliyor.Ayr─▒ca gebelikte ├╝├žl├╝ tarama testleri ve 11-14 testleriyle ├žocukta zihinsel bir geli┼čme gerili─či olup olmad─▒─č─▒ tespit edilebiliyor. Gerekti─činde amniosentez y├Ântemi ileri bir test olarak kullan─▒labiliyor. T├╝m bu y├Ântemler sonucunda normal d─▒┼č─▒ geli┼čim g├Âsteren bebekler tespit edilebiliyor ve gerekti─činde gebelik sonland─▒r─▒labiliyor.
Sosyo Ekonomik, Kültürel ve Çevresel Nedenler:
Yetersiz beslenme, ├ževresel uyar─▒c─▒lar─▒n yoklu─ču, sosyal ve ekonomik ┼čartlar─▒n uygun olmamas─▒ ├žocu─čun geli┼čimini olumsuz y├Ânde etkileyebilmekte ve zeka geriliklerine neden olabilmektedir. ├çocu─čun zihinsel becerileri yeterli ve ya┼č─▒tlar─▒na uygun olsa bile yetersiz beslenme, ev ortam─▒n─▒n uygun olmamas─▒, uyar─▒c─▒ eksikli─či, oynamas─▒ ve ├ževreyi ke┼čfetmesi i├žin ├žocu─ča gerekli f─▒rsatlar─▒n sa─članmamas─▒ gibi durumlar ├žocu─čun hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olmas─▒na yol a├žabilir.
Bunlar─▒n ├Ân├╝ne ge├žmek i├žin yap─▒lmas─▒ gerekenler ise; yeterli olgunlu─ča eri┼čmeden evlenmemek, akraba evliliklerinin ├Ân├╝ne ge├žmek, do─čru zamanda ├žocuk sahibi olmak, haz─▒r olmadan ├žocuk sahibi olmamak ve hamilelik s─▒ras─▒nda mutlaka doktor kontrol├╝nde olmak, bebe─činizin a┼č─▒lar─▒ d├╝zenli yapt─▒rmak diye s─▒ralayabiliriz.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Olan ├çocuklar─▒n ├ľzellikleri Nelerdir?

Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar da normal ya┼č─▒tlar─▒ gibi temelde ayn─▒ psikolojik, fizyolojik, sosyal, duygusal gereksinimlere sahiptirler. Kendi aralar─▒nda da bireysel farkl─▒l─▒klar g├Âsterirler.
Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n en temel/belirgin ├Âzelli─či olarak geli┼čim h─▒zlar─▒n─▒n ya┼č─▒tlar─▒ndan yava┼č olmas─▒n─▒ s├Âyleyebiliriz. Bu gecikme geli┼čimin t├╝m alanlar─▒ i├žin ge├žerlidir. Bir bebe─čin zihinsel ├Âz├╝rl├╝ oldu─čunu s├Âyl├╝yorsak, bu bebe─čin yuvarlanma, emekleme, y├╝r├╝me ve konu┼čmaya ba┼člama gibi geli┼čim alanlar─▒nda ya┼č─▒tlar─▒n─▒ geriden takip etti─čini ifade ediyoruz demektir. Genel olarak bu ├žocuklar─▒n ├Âzelliklerini ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz.
* ├Â─črenmede yava┼čl─▒k,
* dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒,
* konu┼čma bozuklu─ču ve gecikmi┼č konu┼čma,
* duyu-motor problemleri,
* g├╝nl├╝k ya┬║ama ili┬║kin becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝lerde bu yetersizlik daha az d├╝zeydedir)
* sosyal becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝lerde bu yetersizlik daha az d├╝zeydedir)
Bu ├Âzellikler genel olarak t├╝m zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklarda g├Âr├╝lmekte ancak bu becerilerdeki ba┼čar─▒s─▒,yeterlili─či zihinsel ├Âz├╝r├╝n derecesine g├Âre de─či┼čmektedir.├ľrne─čin hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bir ├žocuk sosyal geli┼čimi ve g├╝nl├╝k ya┼čam becerilerinde yeterli bir ├žocuktur. Temel probleminin ├Â─črenme ve dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ ile ilgili oldu─ču kabul edilmektedir.Orta/a─č─▒r derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuk ise bu alanlar─▒n t├╝m├╝nde birden yetersizlik g├Âsteren, destek gereksinimi olan ├žocuktur.
├ľ─črenme ├ľzellikleri:
Bu ├žocuklar da pek ├žok beceriyi normal ya┼č─▒tlar─▒ gibi ├Â─črenirler. Ancak ├Â─črenmeleri daha yava┼č ve g├╝├ž olur. Zihinsel yetersizlikleri artt─▒k├ža ├Â─črenme yava┼člar ve zorla┼č─▒r. Bu ├žocuklar─▒n dikkatlerini bir konu ├╝zerinde toplamada ve bir i┼či sonuna kadar s├╝rd├╝rmede g├╝├žl├╝kleri vard─▒r.
Hafif derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar ├Âz-bak─▒m becerilerini (yeme-i├žme, giyinip-soyunma, tuvalet, vb.) okuma-yazma, matematik gibi okul ile ilgili temel becerileri kazanabilirler. Uygun i┼č e─čitimi ald─▒klar─▒nda yeti┼čkinlik d├Âneminde uzmanl─▒k gerektirmeyen, basit i┼člerde ├žal─▒┼čabilir. En az destekle ya da deste─če gereksinim duymadan ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilirler.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar ├Âz-bak─▒m becerilerini kazanabilirler. ├ço─čunlu─ču okuma-yazma ve aritmetik becerileri ancak, s─▒k kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ baz─▒ s├Âzc├╝kleri, i┼čaretleri ve say─▒lar─▒ tan─▒yabilirler. Bu ├žocuklar ├žok basit baz─▒ i┼č becerilerini ├Â─črenebilir, ├Ârne─čin paketleme, etiket yap─▒┼čt─▒rma gibi mekanik i┼čleri yapabilirler. Ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmede daha ├žok yeti┼čkin deste─čine ihtiya├ž duyarlar. Zihinsel yetersizli─čin derecesinin artmas─▒yla ├žocuklar─▒n yeme-i├žme, giyinip, soyunma tuvalet gereksinimini giderme gibi temel becerileri kazanmada zorland─▒klar─▒ g├Âzlenir. Buna paralel olarak di─čer ki┼čilere ba─č─▒ml─▒l─▒klar─▒ artar.
Konu┼čma ├ľzellikleri:
Bu ├žocuklar─▒n dil ve konu┼čma geli┼čimleri normal ya┼č─▒tlar─▒n─▒nkine benzer a┼čamalar─▒ izler. Konu┼čmay─▒ normal ├žocuklar gibi ├Â─črenirler, ancak zihinsel yetersizli─če ba─čl─▒ olarak konu┼čmalar─▒ daha ge├ž geli┼čmekte ve daha fazla konu┼čma bozuklu─ču g├Âstermektedirler. Zihinsel yetersizlik artt─▒k├ža dil ve konu┼čma problemleride artmaktad─▒r.
Hafif derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar normal ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre daha ge├ž konu┼čmaya ba┼člarlar. S├Âzc├╝klerde baz─▒ sesleri atlama, baz─▒ sesleri ekleme veya sesleri yanl─▒┼č s├Âyleme gibi konu┼čma bozukluklar─▒ g├Âr├╝l├╝r. S─▒n─▒rl─▒ s├Âzc├╝k ve c├╝mlelerle de olsa ├ževresindekilerle konu┼čarak ileti┬║im kurabilirler.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar konu┼čma problemlerine ek olarak ├žok daha s─▒n─▒rl─▒ s├Âzc├╝k ve c├╝mlelerle duygu,d├╝┼č├╝nce ve isteklerini ifade edebilirler. Konu┼čman─▒n ├žok s─▒n─▒rl─▒ ya da hi├ž olmad─▒─č─▒ durumlarda isteklerini ifade etmek i├žin sesler yada i┼čaretler kullanabilirler.
Sosyal Duygusal ├ľzellikleri:

Zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar normal ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre daha fazla sosyal ve duygusal problemler g├Âstermektedirler. Bu ├žocuklar─▒n zihinsel geli┼čimlerinin geri olmas─▒ nedeniyle sosyal becerilerindeki yetersizlikleri ve di─čer insanlar─▒n onlara y├Ânelik olumsuz tav─▒rlar─▒, bu duruma neden olan temel etkenlerdir.
Ya┼č─▒tlar─▒ndan kabul g├Ârd├╝klerinde hafif derecede zihinsel yetersizli─če sahip ├žocuklar onlarla bir arada olup, kolayca anla┼čabilirler. Yapabileceklerinden daha zor g├Ârevler vermek, onlar─▒n gereksiz yere ba┼čar─▒s─▒zl─▒k duygular─▒ ya┼čamalar─▒na neden olur. Di─čer taraftan yapabileceklerinden daha basit g├Ârevler vermek ise onlar─▒n kolayca s─▒k─▒lmalar─▒na yol a├žabilir. Bu ├žocuklar─▒n ba┼čar─▒l─▒ olduklar─▒ konularda, ├že┼čitli oyunlarda normal arkada┼člar─▒yla bir araya gelmeleri, yapamad─▒klar─▒ndan ├žok, yapabildiklerinin vurgulanmas─▒, ba┼čarabilecekleri i┼člerde onlara f─▒rsat verilmesi duygusal a├ž─▒dan kendilerine daha ├žok g├╝venmeleri y├Ân├╝nden ├Ânemlidir.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olanlar ise normal ya┼č─▒tlar─▒ndan gerek zihinsel, gerek fiziksel ve gerekse sosyal y├Ânden epeyce farkl─▒ olduklar─▒ndan, ya┼č─▒tlar─▒yla kayna┼čmalar─▒ daha g├╝├ž olmaktad─▒r. Di─čer geli┼čim ├Âzelliklerinde oldu─ču gibi sosyal beceriler de zihinsel yetersizli─čin derecesine ba─čl─▒ olarak de─či┼čecek, en alt grupta olan ├žocuklar─▒n bu becerileri de ├žok s─▒n─▒rl─▒ olacakt─▒r.
Fiziksel ├ľzellikleri
Zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n fiziksel g├Âr├╝n├╝mleri ve sa─čl─▒k durumlar─▒, ├Âz├╝r├╝n derecesine g├Âre de─či┼čmektedir. Hafif derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n g├Âr├╝n├╝┼č ve motor becerileri genelde normal ya┼č─▒tlar─▒ndan farkl─▒ de─čildir.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklarda is edurum biraz farkl─▒ olabilir. Down-Sendromlu ├žocuklarda ortak fiziksel ├Âzellikler mevcuttur. Kulak, ba┼č, g├Âz, parmak yap─▒s─▒ ve kaslar─▒n zay─▒fl─▒─č─▒ gibi ay─▒r─▒c─▒ ├Âzellikler bulunur. Bu gruptaki ├žocuklar─▒n ├žo─čunda koordinasyon, denge problemleri ve ince-el becerilerini gerektiren i┼čleri yapmada g├╝├žl├╝kleri vard─▒r. Yar─▒s─▒na yak─▒n─▒nda ise beyin hasar─▒ olmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝ i┼čitme, g├Ârme ve fiziksel durumlar─▒nda bozukluk g├Âzlenebilir. Bu ├Âz├╝rlerin a─č─▒rl─▒k derecesine g├Âre fiziksel i┼člevlerini yerine getirmelerinde yap─▒lacak yard─▒m farkl─▒l─▒k g├Âsterir.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Olan ├çocuklar ─░├žin Neler Yap─▒labilir?

:Aile bireyleri a├ž─▒s─▒ndan
-Her ┼čeyden ├Ânce ├žocu─čunuzu kabul edin,
-Anne baba olarak birbirinizi su├žlamay─▒n,su├žlu da aramay─▒n.
-├çocu─čunuzun geli┼čimi i├žin gerekli olan ilgi ve ┼čefkati ona s├╝rekli g├Âsterin.
-├çocu─čunuzu aileye verilmi┼č bir ceza olarak g├Ârmeyin, ├žocu─čunuzu su├žlamay─▒n.
-├çocu─čunuzdan utan├ž duymay─▒n.
-├çocu─čunuzun ki┼čisel temizli─čine ├Ânem verin.
-├çocu─čunuzu a┼č─▒r─▒ derecede korumay─▒n.Unutmay─▒n ki siz her zaman ├žocu─čunuzun yan─▒nda olamayabilirsiniz.
-├çocu─čunuza ac─▒yarak yakla┼čmay─▒n.
-├çocu─čunuzun kendine g├╝venmesini sa─člay─▒n.
-├çocu─čunuzun sosyal,duygusal,k├╝lt├╝rel gereksinimlerini kar┼č─▒lamas─▒n─▒ sa─člay─▒n.
-├çocu─čunuzdan onun kapasitesinin ├╝st├╝ndeki becerileri ger├žekle┼čtirmesini beklemeyin.
-├çocu─čunuzu ba┼čkalar─▒yla k─▒yaslamay─▒n.
-Sab─▒rl─▒ olmaya ├žal─▒┼č─▒n.
-Ba┼čar─▒l─▒ oldu─ču her konuda onu ├Âd├╝llendirin.(├çocu─čunuzu her zaman maddi ├Âd├╝llerle de─čil,s├Âzel ├Âd├╝llerde ├žocuklar i├žin ├žok de─čerlidir.)
-├çocu─čunuza ├Â─čretece─činiz her ┼čeyi tekrarlara dayand─▒rarak al─▒┼čkanl─▒k haline getirmeye ├žal─▒┼č─▒n.
-├ľ─čretece─činiz i┼č ya da konuyu par├ža par├ža tekrarlar ile ├Â─čretmeye ├žal─▒┼č─▒n.
-├ľ─črettiklerinizi s─▒k s─▒k tekrarlay─▒n.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Olan ├çocuklar Neler Yap─▒labilir?

-├ľ─čretmen a├ž─▒s─▒ndan

-├çocu─ča ba┼čarabilece─či g├Ârevler verilmeli,
-Do─čru yan─▒tlayabilece─či sorular sorulmal─▒,
-Gerekti─činde g├Ârevi yerine getirmesine yard─▒m edilmeli(ipu├žlar─▒,soru tekrarlama)
-├çocuk ba┼čar─▒s─▒z oldu─ču noktada b─▒rak─▒lmamal─▒;yard─▒mlar ├žocuk ba┼čar─▒l─▒ olana dek s├╝rd├╝r├╝lmeli.
-├çocuk verdi─či yan─▒t─▒n do─čru olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilmeli,
-Do─čru yan─▒tlar an─▒nda peki┼čtirilmeli,
-├çocu─čun yeterlilik d├╝zeyi belirlenmeli ve verilecek g├Ârevlerin onun d├╝zeyine uygun olmas─▒ sa─članmal─▒,
-├çocu─čun geli┼čiminde ini┼č ├ž─▒k─▒┼člar g├Âr├╝lebilir dolay─▒s─▒yla yeterlilik d├╝zeylerin s─▒k s─▒k de─čerlendirilmesi yararl─▒ olacakt─▒r.
-├ľ─čretilecek konu ya da k├╝├ž├╝k par├žalara b├Âl├╝nmeli,
-Kolaydan zora do─čru basamakland─▒r─▒r,
-├ľ─čretilen bilgiler belirli aral─▒klarla tekrar edilmeli
-├çocuklara bir kerede birden fazla kavram ├Â─čretmeme,
-├çocu─čun derse aktif kat─▒l─▒m─▒n─▒ sa─člama ├Â─črenme a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir.Bu y├Ândeki davran─▒┼člar─▒ cesaretlendirilmeli ve peki┼čtirilmelidir,
-├çocu─čun ├Â─črendi─či bir beceriyi farkl─▒ ortamlarda uygulamas─▒na f─▒rsat tan─▒nmal─▒d─▒r,
-├ľ─čretmen aileyle i┼čbirli─či i├žinde olmal─▒d─▒r,
-├ľ─čretmenin ├Â─črencilerin ge├žmi┼č ya┼čant─▒lar─▒ hakk─▒nda bilgi sahibi olmas─▒,
-├ľ─čretmen dersi i┼člerken ├žocu─čun birden fazla duyu organ─▒na hitabedecek ├Â─čretim y├Ântem ve materyali kullanmal─▒d─▒r,
-├ľ─čretmen ders i┼člerken sade ve anla┼č─▒l─▒r ifadelere yer vermelidir,
-├ľ─čretmen ├žocuklara somut ├Ârnekler vermelidir,

Z─░H─░NSEL ENGEL─░LER─░N E─×─░T─░M─░NDE KULLANILAN YARDIM T─░PLER─░

1-Fiziksel yard─▒m
├ľ─čretim esnas─▒nda ├Â─čretmenin ├Â─čretece─či beceriyi direkt ya da k─▒smi yard─▒mla m├╝dahale ederek yapmas─▒n─▒ sa─člamas─▒ durumudur.
├ľRN:Yaz─▒ yazma esnas─▒nda ├žocu─čun elini tutup yaz─▒lmas─▒ istenen harfi birlikte yazmak.
2-S├Âzel yard─▒m
├ľ─čretim esnas─▒nda ├žocu─ča konu┼čarak yapmas─▒ gereken beceriyle ilgili olarak y├Ânergelerin verilmesi durumudur.├çocu─čun anlayabilece─či d├╝zeyde c├╝mle kurmaya ├Âzen g├Âstermek gerekmektedir.
├ľRN:Elimi tut aya─č─▒n─▒n birini kald─▒r.
3-Model olma
├çocu─čun yapmakta zorlad─▒─č─▒ davran─▒┼č ya da beceriyi ├Â─čretmenin kendisinin yapmas─▒ ve ├Â─črencinin dikkatlice izlemesini sa─člamas─▒ durumudur.
├ľRN:Siz yava┼č yava┼č ├žocu─čun ├Ân├╝nde elektrik s├╝p├╝rgesini kullan─▒n .

Z─░H─░NSEL ENGELL─░LER─░N E─×─░T─░M─░NDE KULLANILAN PEK─░┼×T─░RE├ç T├ťRLER─░

Peki┼čtire├ž Belirleme Listesi
Yiyecek ├Âd├╝lleri Oyun ├Âd├╝lleri Sosyal ├Âd├╝l Etkinlik ├Âd├╝lleri
├çikolata Yakalamac─▒l─▒k ├ľpme M├╝zik dinleme
┼×eker Evcilik oyunu Sar─▒lma Kitap okuma
Bisk├╝vi Saklamba├ž oyunu S├Âzel ifadeler Resim yapma
Çiklet Futbol Dokunma Dans etme
Tatl─▒ Kulaktan kula─ča
Meyve
Kraker

Oyuncak ve ya okul malzemesi de ├Âd├╝l olarak verilebilir.
i
├ľzel e─čitime muhta├ž ├žocuklara e─čitim uygulama ve i┼č e─čitimi merkezinde,├Âzel e─čitim s─▒n─▒flar─▒na,bunlar sa─članamad─▒─č─▒ takdirde bulundu─ču s─▒n─▒f─▒nda kayna┼čt─▒rma yoluyla e─čitim verilmektedir.

Ayr─▒ca,devletin sa─člad─▒─č─▒ bu imkanlar d─▒┼č─▒nda ├Âzel rehabilitasyon merkezleri ve okullar─▒nda da e─čitim verilmektedir.

├ľzel e─čitime muhta├ž ├žocuklara e─čitim veren kurumlara ula┼čmak i├žin www.ozida.gov.tr. t─▒klay─▒n─▒zÔÇŽÔÇŽ

├ľzel e─čitime muhta├ž ├žocuklara y├Ânelik olan i┼č ve meslek alanlar─▒;
1-Muavinlik
2-├çicek├žilik
3-Marangoz ├ž─▒rakl─▒k
4-Bah├živanl─▒k
5-Kuaf├Âr yan─▒nda ├ž─▒rakl─▒k
6-Oto y─▒kamac─▒l─▒─č─▒
7-Gazete da─č─▒t─▒c─▒l─▒─č─▒

9-Terzi yan─▒nda ├ž─▒rakl─▒k
10-Simit├žilik
11-F─▒r─▒nda i┼č├žilik
12-Garsonluk
13-Seyyar sat─▒c─▒l─▒k
14-Metal i┼čcili─či ve bunun gibi rutin i┼člerde g├Ârev alabilirler.

Zihinsel engellilerin e─čitimi

Zihinsel Engellilerin E─čitim Ama├žlar─▒

Zihin engelli ├žocuklar, ├Âzel e─čitime muhta├ž ├žocuklar i├žerisinde olduk├ža ├Ânemli bir grubu olu┼čturmaktad─▒r. Zihin engelli ├žocuklara ili┼čkin ilk tan─▒mlar─▒n 1800’l├╝ y─▒llara dayand─▒─č─▒; (Simon, Binet, 1939; ├ça─člar, 1979) daha a├ž─▒klay─▒c─▒ tan─▒mlar─▒n ise 1900’l├╝ y─▒llarda yap─▒ld─▒─č─▒ g├Âzlenmektedir (Eripek, 1996). Son olarak AAMR (American Assocation Mental Retardation); zihin engellili─či, yeni tan─▒mlama ve s─▒n─▒fland─▒rma sistemini yay─▒mlad─▒─č─▒ dokuzuncu kitap├ž─▒─č─▒nda, geri zekal─▒l─▒k ad─▒yla a┼ča─č─▒daki gibi tan─▒mlam─▒┼čt─▒r.

Geri zekal─▒l─▒k, halihaz─▒rdaki i┼člevlerde ├Ânemli s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ g├Âstermektedir. Bu, zihinsel i┼člevlerde ├Ânemli derecede normal alt─▒, bunun yan─▒nda uyumsal beceri alanlar─▒ndan (ileti┼čim, ├Âzbak─▒m, ev ya┼čam─▒, sosyal beceriler, toplumsal yararl─▒l─▒k, kendini y├Ânetme, sa─čl─▒k ve g├╝venlik, i┼člevsel akademik beceriler, bo┼č zaman ve i┼č) iki ya da daha fazlas─▒nda s─▒n─▒rl─▒l─▒klar g├Âsterme durumudur. Geri zekal─▒l─▒k 18 ya┼č─▒ndan ├Ânce ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r (Eripek, 1996, s. 9).

AAMR’nin yeni tan─▒mlama ve s─▒n─▒fland─▒rma sisteminde zihinsel i┼člevlerdeki s─▒n─▒rl─▒l─▒klar, zihinsel i┼člevlerdeki bu s─▒n─▒rl─▒l─▒klarla ili┼čkili uyumsal beceri alanlar─▒nda s─▒n─▒rl─▒l─▒klar g├Âsterme durumu ile birlikte ele al─▒nmakta ve de─čerlendirilmektedir. AAMR (1992) tan─▒m─▒n─▒n uyarlanmas─▒nda d├Ârt varsay─▒m─▒n dikkate al─▒nmas─▒ gerekti─čini ├Âzellikle vurgulamaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ ge├žerli de─čerlendirmenin, ancak bu varsay─▒mlar─▒n dikkate al─▒nmas─▒yla ger├žekle┼čtirilebilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bu varsay─▒mlar ┼č├Âyledir (AAMR, 1992; Eripek, 1997);

1. Ge├žerli de─čerlendirmede bireyin k├╝lt├╝r ve dil farkl─▒l─▒klar─▒ oldu─ču kadar ileti┼čim ve davran─▒┼č ├Âzelliklerindeki farkl─▒l─▒klar da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur. Bireyin k├╝lt├╝r, dil, ileti┼čim ve davran─▒┼člar gibi ├Âzelliklerinin g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmamas─▒ yap─▒lacak de─čerlendirmeyi ge├žersiz k─▒labilir. Bu nedenle disiplinler aras─▒ bir ekip taraf─▒ndan bireyin, gereksinimlerinin ve ko┼čullar─▒n─▒n ├žok y├Ânl├╝ olarak de─čerlendirilmesi gerekir.

2. Uyumsal becerilerde s─▒n─▒rl─▒l─▒klar, bireyin ya┼č─▒tlar─▒n─▒n bulunduklar─▒ tipik ├ževre ko┼čullar─▒nda ge├žerlidir ve bireyin yard─▒ma olan gereksinimi ile ili┼čkilidir. Bireyin ya┼č─▒tlar─▒n─▒n bulundu─ču tipik ├ževre ko┼čullar─▒, bireyin ya┼č─▒tlar─▒n─▒n genel olarak ya┼čad─▒klar─▒, ├Â─črendikleri, ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ ve etkile┼čimde bulunduklar─▒ ev, yak─▒n ├ževre, okul, i┼č ve di─čer ortamlar─▒ ifade etmektedir. Ya┼č─▒t kavram─▒ ayn─▒ zamanda bireylerin ayn─▒ k├╝lt├╝r ve dil ge├žmi┼čine sahip olduklar─▒ anlam─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r. Uyumsal becerilerde s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒n belirlenmesi, bireyin gereksinim duydu─ču hizmetleri ve ├ževrenin sundu─ču yard─▒mlar─▒ i├žeren yard─▒mlar─▒n analizi ile birlikte ele al─▒nmaktad─▒r.

3. ├ľzel baz─▒ uyumsal becerilerde g├Âr├╝len s─▒n─▒rl─▒l─▒klar t├╝m becerilerde ve ki┼čisel yeterliklerde de s─▒n─▒rl─▒klar─▒n olaca─č─▒ anlam─▒na gelmez. Birey di─čer uyumsal becerilerde ve ki┼čisel yeterliklerde g├╝├žl├╝ olabilir. Bireyler s─▒kl─▒kla zihin engellilikten ba─č─▒ms─▒z baz─▒ yeterliklerde g├╝├žl├╝ olabilirler a) Birey, zihin engellilikle ili┼čkili uyumsal beceri s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ndan ba─č─▒ms─▒z olarak fiziksel ve sosyal yeterliklerde g├╝├žl├╝ olabilir. b) Birey, belirli bir uyumsal beceri alan─▒nda (├Ârne─čin, sosyal beceriler) g├╝├žl├╝ olabilirken, di─čer beceri alanlar─▒nda (├Ârne─čin, ileti┼čim) g├╝├žl├╝k g├Âsterebilir. c) Bireyin belirli baz─▒ uyumsal becerileri g├╝├žl├╝ olurken ayn─▒ alanda s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ olabilir (├Ârne─čin, i┼člevsel matematikte, i┼člevsel okumada s─▒n─▒rl─▒ ya da tersi). ─░nsanlar─▒n belli bir alanda g├╝├žl├╝ olup almad─▒─č─▒na karar vermek g├Ârecelidir. Buna karar vermenin en iyi yolu di─čer beceri alanlar─▒ndaki durumuna bakmakt─▒r.

4. Genellikle, belirli bir s├╝re sa─članan uygun yard─▒mlarla zihin engelli bireyin ya┼čam i┼člevlerinde ilerlemeler ger├žekle┼čir. Uygun yard─▒mlar; bireyin gereksinimlerine uygun hizmetleri, personeli ve d├╝zenlenen ortamlar─▒ kapsamaktad─▒r. Her ne kadar zihin engellilik durumu ya┼čam boyu g├Âr├╝lmese de, bir├žok bireyde yard─▒ma duyulan gereksinim, uzunca bir s├╝re; baz─▒lar─▒nda ise zaman zaman devam edecektir. Ger├žekte zihin engelli t├╝m bireyler etkili yard─▒m hizmetleri sonucu olarak i┼člevlerini geli┼čtirirler. Bu da onlar─▒ daha ba─č─▒ms─▒z, ├╝retici ve ya┼čad─▒klar─▒ toplumla daha b├╝t├╝nle┼čmi┼č duruma getirir. E─čer birey anlaml─▒ bir geli┼čme kaydedemezse, bu durumda ona sa─članan yard─▒mlar─▒n etkili olup olmad─▒─č─▒, yap─▒lan de─či┼čikliklerin uygun olup olmad─▒─č─▒ sorular─▒ akla gelir.

Yeni tan─▒m─▒n AAMR’nin daha ├Ânceki tan─▒mlar─▒yla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda getirdi─či en ├Ânemli yenilik, uyumsal davran─▒┼člar─▒n tek tek s─▒ralanmas─▒ ve a├ž─▒klanmas─▒ olmu┼čtur (Eripek, 1996; Smith, 1994). Bu tan─▒mla uyumsal davran─▒┼člar kavram─▒ a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturulmu┼č ve 10 uyumsal beceri alan─▒ belirlenmi┼čtir (AAMR, 1992).

Tan─▒mda tek tek s─▒ralanan ve a├ž─▒klanan ileti┼čim, ├Âzbak─▒m, ev ya┼čam─▒, sosyal beceriler, toplumsal yararl─▒l─▒k, kendini y├Ânetme, sa─čl─▒k ve g├╝venlik, i┼člevsel akademik beceriler, bo┼č zaman ve i┼č gibi uyumsal beceri alanlar─▒ ba┼čar─▒l─▒ bir ya┼čam s├╝rd├╝rmenin temelinde yer almaktad─▒r. Bu becerilerin ise, zihin engellilere ili┼čkin alanyaz─▒nda ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri kapsam─▒nda ele al─▒nd─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir (Brolin, 1993; Snell, 1983; Smith, Patton, ─░ttenbach, 1994). Sonu├ž olarak, zihin engellilerin yard─▒m gereksinimlerinin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ say─▒lan uyumsal beceri alanlar─▒, ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileriyle yak─▒ndan ili┼čkili olmaktad─▒r.

Ba─č─▒ms─▒z Ya┼čam Becerileri

Ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri, bireyin do─čumundan ba┼člayarak ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmesi i├žin gerekli olan beslenme, bar─▒nma ve sevgi gibi birincil gereksinimleri d─▒┼č─▒ndaki t├╝m gereksinimlerini kar┼č─▒lamaya d├Ân├╝k geni┼č kapsaml─▒ bir kavramd─▒r. ├ľz├╝nde ├žok b├╝y├╝k farkl─▒l─▒klar olmamakla birlikte de─či┼čik kaynaklarda ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerilerine ili┼čkin yap─▒lan de─či┼čik s─▒n─▒fland─▒rmalara rastlan─▒lmaktad─▒r (Snell, 1983; AAMR, 1992; Eripek, 1996). Alan yaz─▒nda s─▒kl─▒kla s├Âz├╝ edilen geli┼čim alanlar─▒, (uyumsal davran─▒┼člar, toplumsal beceriler ve mesleki beceriler) ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri ┼čemsiyesi alt─▒nda toplanabilmektedir. Yap─▒lan s─▒n─▒fland─▒rmalar─▒n en kapsaml─▒ olanlar─▒ndan biri ├ç─░ZELGE 1’de verilmi┼čtir.
Bu s─▒n─▒fland─▒rmada g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri genel olarak, ba┼čar─▒ i├žin gerekli temel beceriler, uyum i├žin gerekli beceriler, topluma uyum becerileri (g├╝nl├╝k ya┼čam becerileri), mesle─če haz─▒rl─▒k ve mesleki beceriler olarak d├Ârt beceri alan─▒na ayr─▒labilmektedir.

Çizelge1:

I. Ba┼čar─▒ ─░├žin Gerekli Temel Beceriler

A. Temel Geli┼čim Becerileri
1. Sinir Sistemi Geli┼čimi
2. Motor Geli┼čim
3. Bili┼čsel Geli┼čim
B. Ya┼čamda Gerekli Say─▒sal Bilgiler
1. Temel Matematik
2. Zaman─▒ Planlama
C. Ya┼čamda Gerekli Okuma
1. Temel Akademik Beceriler
2. ─░┼člevsel Okuma
D. ─░leti┼čim
1. Anlaml─▒ Dil
2. Al─▒c─▒ Dil
3. Yazma ve Sesleme
4. Becerileri

II. Uyum ─░├žin Gerekli Beceriler

A. Kendini Tan─▒ma
1. Kendinin Fark─▒nda Olma
2. Benlik Kavram─▒
B. Ki┼čilik ve Duygusal Uyum
1. Geri Çekilme
2. Kendini Kontrol Etme
3. Model Alma ve Taklit Etme
C. Bireyleraras─▒ Sosyal Beceriler
1. Temel Etkile┼čim Becerileri
2. Gruba Kat─▒lma
3. Oyun Etkinlikleri
4. Sosyal Etkinlikler
5. Cinsel Davran─▒┼člar
6. Sorumluluk

III.Toplumsal Uyum Becerileri (G├╝nl├╝k Ya┼čam Becerileri)

A. ├ľzbak─▒m Becerileri
1. Tuvalet
2. Yemek Yeme
3. Giyinme
B. T├╝ketici Becerileri
1. Para ─░daresi
2. Banka ─░┼člemleri
3. B├╝t├že Yapma
4. Al─▒┼čveri┼č Yapma
C. Ev ─░├ži Beceriler
1. Mutfak Becerileri
2. Ev Temizli─či
3. Ev Y├Ânetimi, Bak─▒m─▒ ve Onar─▒m─▒
4. ├çama┼č─▒r Y─▒kama ve Giysilerin Bak─▒m─▒
D. Sa─čl─▒k Bilgisi
1. ├çe┼čitli Sa─čl─▒k Sorunlar─▒n─▒n Tedavisi
2. Beden ├ľl├ž├╝lerini Koruma
3. ─░la├ž Kullanma
4. Ki┼čisel Sa─čl─▒k Cihazlar─▒n─▒
Ayarlayabilme
E. Topluma ─░li┼čkin Bilgi
1. Ba─č─▒ms─▒z Seyahat Becerileri
2. Toplumsal Beklentiler
3. Toplumun Fark─▒nda Olma ve Yararlanma
4. Telefonu Kullanma

IV. Meslek ├ľncesi ve Mesleki Beceriler

A. ─░┼če Haz─▒r Olma
1. ─░┼čin Fark─▒nda Olma
2. ─░┼č G├Âr├╝┼čmeleri ve ─░┼č Formlar─▒ Doldurma
3. ─░┼č Ba┼č─▒nda Bilgilenme
B. Mesleki Davran─▒┼člar
1. Mesleki Performans ve ├ťretim
2. ├çal─▒┼čma Al─▒┼čkanl─▒k veTutumlar─▒
3. ─░┼č ─░li┼čkileri
4. Belirli Bir Mesle─če ─░li┼čkin Beceriler
5. Meslek Becerilerini ├ľ─črenme ve De─či┼čik Durumlarda Kullanma
C. ─░┼če Uygun Sosyal Davran─▒┼člar Sergileme

Ba┼čar─▒ i├žin gerekli temel beceriler, temel geli┼čim becerileri, g├╝nl├╝k ya┼čamda gerekli say─▒sal bilgiler, g├╝nl├╝k ya┼čamda gerekli okuma ve ileti┼čim gibi alt beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Uyum i├žin gerekli beceriler, kendini tan─▒ma, ki┼čilik ve duygusal uyum ve bireyleraras─▒ sosyal beceriler alt beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Toplumsal uyum becerileri ya da g├╝nl├╝k ya┼čam becerileri, ├Âzbak─▒m becerileri, t├╝ketici becerileri, ev i├ži becerileri, sa─čl─▒k bak─▒m─▒ ve toplumsal bilgi beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Meslek ├Âncesi ve mesleki beceriler ise, i┼če haz─▒r olma, mesleki davran─▒┼člar ve mesle─če uygun sosyal davran─▒┼člar sergileme gibi beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerilerinin bu denli ayr─▒nt─▒l─▒ olarak ele al─▒nmas─▒ ve s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ zihin engelli bireylerin ba─č─▒ms─▒z ya┼čamaya haz─▒rlanmalar─▒na verilen ├Ânemi g├Âstermektedir. Nitekim AAMR’nin yeni tan─▒m ve s─▒n─▒fland─▒rma sisteminde a├ž─▒klanan ve ayr─▒┼čt─▒r─▒lan uyumsal beceri alanlar─▒ ba┼čar─▒l─▒ bir toplumsal ya┼čama ge├ži┼čte esas olarak g├Âr├╝lmektedir (Eripek, 1997; AAMR, 1992).

Zihin Engelli ├çocuklar─▒n E─čitim Gereksinimleri

B├╝t├╝n ├žocuklar─▒n e─čitiminde oldu─ču gibi engelli ├žocuklar─▒n e─čitiminde de, onlar─▒n ileride ba┼čkalar─▒na ba─č─▒ml─▒ olmadan ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmeleri, kendi kendilerine yeterli duruma gelmeleri ve toplumla b├╝t├╝nle┼čmeleri ama├žlanmaktad─▒r. Nitekim alanyaz─▒nda zihin engelli yeti┼čkinlerin aile ├╝yesi, i┼č├ži, ├Â─črenci, bo┼č zaman etkinliklerine kat─▒l─▒mc─▒ olma, t├╝keticilik ve vatanda┼čl─▒k gibi toplumsal rolleri ├╝stlenebilmeleri i├žin tam ba─č─▒ms─▒zl─▒k kazanmalar─▒n─▒n ├Ânemli oldu─ču vurgulanmaktad─▒r (Bender ve Valletutti, 1982). Bu amaca ula┼č─▒lmas─▒, bireyin bireysel farkl─▒l─▒klar─▒ ile yapabildikleri dikkate al─▒narak e─čitim gereksinimlerinin belirlenmesi ve gereksinimlerine uygun e─čitim ortamlar─▒n─▒n sunulmas─▒yla m├╝mk├╝n olabilmektedir.

Zihin engellilerin e─čitim gereksinimleri onlar─▒n baz─▒ ├Âzelliklerine g├Âre farkl─▒la┼čabilmektedir. Zihin engelliler homojen bir grup olmad─▒─č─▒ndan, ├že┼čitli ├Âzelliklerine ba─čl─▒ olarak kendi i├žlerinde ├Ânemli bireysel farkl─▒l─▒klar g├Âstermektedirler (Eripek, vd, 1996). Bu farkl─▒l─▒klar, onlar─▒n toplum ya┼čam─▒na haz─▒rlanmalar─▒nda gerekli olan bir ├žok beceriyi ├Â─črenmede ba┼čkalar─▒n─▒n yard─▒m─▒na daha fazla gereksinim duymalar─▒na yol a├žabilmektedir. ├ľzellikle, di─čer bireylerin kendi ba┼člar─▒na ya da ├žok az yard─▒mla ├Â─črendikleri bir ├žok beceriyi zihin engelli ├žocuklar kendi ba┼člar─▒na ├Â─črenmede ya da az bir yard─▒mla ├╝stesinden gelmede g├╝├žl├╝k ├žekebilmektedirler (Eripek, 1996). Dolay─▒s─▒yla zihin engelli bireylerin e─čitim gereksinimlerinin belirlenebilmesi i├žin, ├žok y├Ânl├╝ ve disiplinleraras─▒ bir yakla┼č─▒m do─črultusunda, AAMR’nin (1992) tan─▒m─▒ ve bu tan─▒m─▒n uyarlanmas─▒ndaki varsay─▒mlar─▒n dikkate al─▒nmas─▒ ├Ânerilmektedir.

Sonu├ž olarak, bir├žok zihin engelli birey ba─č─▒ms─▒z ya┼čamaya adayd─▒r. Bir├žo─ču kendi bak─▒m─▒n─▒ sa─člamaya, ev i┼člerini yapmaya, evlenip aile kurmaya, evdeki e┼čya ve cihazlar─▒ kullanmaya, temizli─če, yiyecek haz─▒rlamaya, k─▒saca kendi ya┼čam─▒n─▒ ba─č─▒ms─▒z olarak s├╝rd├╝rmeye gereksinim duyacakt─▒r (Brolin, 1991).

Zihin engelli bireyler zaman─▒ geldi─činde ailelerinden ayr─▒larak kendi evlerini kurmak durumunda kalacaklard─▒r. Evlerinden ayr─▒lan bu bireyler ise; bir├žok ├╝lkede oldu─ču gibi, normal ev, apartman, grup evleri, yat─▒l─▒ kurumlar (Glen, 1996) gibi pek ├žok ortamda ya┼čayabilecektir. Dahas─▒, yaln─▒z ya┼čama, destek ya┼čam evlerinde ya┼čama, kom┼ču deste─čiyle ya┼čama, ba┼čka ailelerin yan─▒nda ya┼čama gibi se├ženekleri olabilecektir (Gathercole, 1984; Smith, Patton ve Ittenbach, 1994).

Bu nedenlerle zihin engelli bireylerin de─či┼čik ortamlarda ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmeleri i├žin ciddi olarak haz─▒rlanmalar─▒ gerekir (Glen, 1996). Dolay─▒s─▒yla zihin engellilerin e─čitiminde en ├╝st ama├ž, onlar─▒n ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerilerini geli┼čtirmek olmal─▒d─▒r.

Yrd. Do├ž. Dr. Atilla CAVKAYTAR
Anadolu ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi
├ľzel E─čitim B├Âl├╝m├╝

KAYNAKÇA

AAMR/American Association on Mental Retardation (1993)
Mental Retardation: Definition, Classification and Systems of Supports. (9th Edition) Washington, DC.
Bender, M. Valletutti, P. J. (1982).
Teaching Functional Academics: A Curriculum Guide for Adolescents and Adults with Learning Problems. Baltimore: University Park Press.
Binet, A. ve , Simon, T. (1939).
Anormal ├çocuklar (├çev. Sabri Sedat Siyavu┼čgil) Devlet Bas─▒mevi, ─░stanbul.
Brolin, Donn E. (1991).
Life Centered Career Education A Competency Based Approach. (3th Edition) Published by the Councel for Exceptionel Children, USA.
Close, D. W., Sowers, J., Halpern, A. S. ve Bourbeau, P. E. (1985).
“Programming for the Transition Living for Mildly Retarded Persons” In K. C. Lakin ve R. H. Bruininks (Eds.), Stratejies for Achieving Community Integration of Developmentally Disabled
Citizens (p.165)
Baltimore, MD: Brookes (Smith, Patton ve Ittenbach, 1994, s. 400’deki al─▒nt─▒.
├ça─člar, Do─čan (1979)
Geri Zekal─▒ ├çocuklar ve E─čitimleri Ankara ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Yay─▒nlar─▒, Ankara.
Eripek, S├╝leyman (1996).
Zihinsel Engelli ├çocuklar. Anadolu ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Yay─▒nlar─▒, Eski┼čehir.
Eripek, S. ├ľzy├╝rek, M., ├ľzsoy,Y. (1996).
“Geri Zekal─▒ ├çocuklar” ├ľzel E─čitime Giri┼č. Karatepe Yay─▒nlar─▒, Ankara.
Eripek, S├╝leyman (1997)
“Zihin Engelliler” Yay─▒nlanmam─▒┼č Ders Notlar─▒, Anadolu ├ťniversitesi, E─čitim Fak├╝ltesi, Eski┼čehir.
Gathercole, C. E. (1984).
Residential Alternatives for Adults who are Mentally Handicapped. Published by British Institute of Mental Handicapped.
Glen, Thomas E. (1996).
Teaching Students with Mental Retardation: A Life Goal Curriculum Planning Approach Prentice-Hall, Inc, USA.
Patton, J. R., Smith, T. E. C., Clark, G. M., Polloway, E. A. Edgar, E., Lee, S. (1996).
“Individuals with Mild Mental Retardation: Postsecondary Outcomes and Implications for Educational Policy” Education and Training in Mental Retardation and Developmental Disabilities, June, 75-85.
Smith, J. D. (1994).
“The Revised AAMR Definition of Mental Retardation: The MRDD Position” Education and Training Mental Retardation and Developmental Disabilities, September.
Snell, M. E. (1983).
Systematic Instruction of the Moderately and Severely Handicapped. (Second Edition) Ohio: Merrill Pub. Corp., Columbus.

FRONTAL LOB

FRONTAL LOB n Beynin k─▒ymetlisi
Prefrontal korteks insan beyninin en geni┼č korteks(beyin kabu─ču) alan─▒d─▒r ve t├╝m beyin kabu─ču h├╝crelerinin %29ÔÇÖu bu b├Âlgede bulunur. Bu oran maymunlarda %17, k├Âpeklerde %7ÔÇÖdir. Prefrontal korteks ÔÇśy├╝r├╝t├╝c├╝/y├ÂnetselÔÇÖ olarak adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z beynin daha ├╝st, entellekt├╝el i┼člevlerinden sorumludur. ─░ki temel b├Âl├╝m├╝; prefrontal korteks ve dorsolateral prefrontal kortekstir. n Neden k─▒ymetli?……

Prefrontal korteks genel olarak ahlaki yarg─▒lar─▒n, muhakeme etme, planlama, soyut (sembollerle d├╝┼č├╝nebilme) ve analitik d├╝┼č├╝nme merkezidir. Ayr─▒ca sosyal sorumluluk gerektiren ama├ž y├Ânelimli harekete ge├žmeyle liderlik ├Âzellikleriyle ilgili davran─▒┼člar─▒m─▒z─▒n da d├╝zenlenmesini sa─člar.

Bu genel ├╝st sistemlerin yan─▒ s─▒ra, prefrontal korteks; mutluluk, ├╝z├╝nt├╝, ne┼če, sevgi gibi duygular─▒ hissedip, canland─▒rd─▒─č─▒m─▒z beyin b├Âl├╝m├╝d├╝r. Limbik sistemimizde (link verilecek) olu┼čan temel d├╝rt├╝ ve heyecanlar─▒m─▒z─▒n tan─▒mlanabilir duygu ve d├╝┼č├╝nceler olarak ├ževirisini yapar.

n Tabelada yazan telefon ka├žt─▒?……………..
Dorsolateral prefrontal korteks, s├╝rd├╝r├╝lebilir dikkatin ├Ânemli bir bile┼čeni olan ÔÇśi┼čleyen bellekÔÇÖ veya ÔÇśk─▒sa s├╝reli bellekÔÇÖ olarak adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z fonksiyonun merkezidir. ─░┼čleyen bellek k─▒sa bir s├╝re i├žin tuttu─čumuz bilginin belli bir i┼č i├žin kullan─▒lmas─▒ anlam─▒na gelir. ├ľrne─čin bir telefon numaras─▒n─▒ bir tabelada okuduktan sonra bu bilgiyi kullanarak numaray─▒ ├ževiririz. Konu┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒m─▒z andan itibaren numara akl─▒m─▒zdan silinmi┼čtir. Yine dorsolateral prefrontal korteks, belle─čin ├ža─č─▒rma i┼člevinden sorumludur; ├ža─č─▒rma bir an─▒n─▒n tekrar kullanmak ├╝zere depodan ├ž─▒kar─▒lmas─▒d─▒r. Bazen bir ┼čeyi hat─▒rlamak ├╝zere bilin├žli bir karar ald─▒─č─▒n─▒zda bellek deponuzda sistemli bir ara┼čt─▒rmaya koyulursunuz. D├╝n tan─▒┼čt─▒─č─▒m ki┼činin ad─▒ neydi? Dikkatin s├╝rd├╝r├╝lebilmesi ve ├Â─črenme i├žin bunlar ├žok ├Ânemli fonksiyonlard─▒r.
┬ž Neden e┼čime k─▒zd─▒─č─▒mda hep ayn─▒
k─▒r─▒c─▒ c├╝mleleri sarf ediyorum?………

─░nferior orbital prefrontal korteks ise, bir s├Âz veya eylemde bulunmadan ├Ânce d├╝┼č├╝nmemizi sa─člayan b├Âlgedir. Deneyimlerimizle alternatiflerimiz aras─▒nda ba─člant─▒lar olu┼čturur. Limbik sistemden gelen uyaranlar─▒ bask─▒lar. Dolay─▒s─▒yla e┼činize k─▒zd─▒─č─▒n─▒zda, bir ├Ânceki tart─▒┼čman─▒z─▒n ne kadar k─▒r─▒c─▒ oldu─čunu hat─▒rlay─▒p, k─▒zg─▒nl─▒─č─▒n─▒z─▒ farkl─▒ bir yolla ifade etmeye ├žal─▒┼č─▒rs─▒n─▒z.

K─▒ymetliniz kaybolursa…………. Prefrontal korteks fonksiyonlar─▒nda bozukluk olan insanlarda ya duygusal olaylarda donukluk, ilgisizlik, irade kullanmada ve harekete ge├žmede tutukluk, soyut d├╝┼č├╝nce yetersizlikleri, insiyatifi kullanmada ve dikkati s├╝rd├╝rmede yetersizlik ya da uygunsuz co┼čku, a┼č─▒r─▒ hareketlilik, ├Âzellikle cinsel nitelikli olmak ├╝zeren toplumsal kurallara ald─▒rmazl─▒k, hatalar─▒ndan ders ├ž─▒karamama ve tekrarlayan hatalar yapma e─čilimi g├Âstermektedir.

 

Bu bulgular ┼čizofreni, duygudurum bozuklu─ču veya dikkat eksikli─či hiperaktivite bozuklu─ču gibi psikiyatrik bozukluklar─▒n belirtileriyle paraleldir ve bu hasta gruplar─▒nda prefrontal kortekste azalan beyin kan ak─▒m─▒ bulgular─▒ s─▒kl─▒kla saptanmaktad─▒r.

Bu her iki grubun da ortak noktas─▒ bireylerin ama├ž y├Ânelimli davran─▒┼čta bulunamamas─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ ama├ž y├Ânelimli etkin davran─▒┼člar, d─▒┼č─▒m─▒zdaki d├╝nya ve onun ko┼čullar─▒yla, i├žsel istek, d├╝rt├╝, g├╝├žlerimiz ve zay─▒fl─▒klar─▒m─▒z─▒n uygun bir e┼čle┼čtirmesine dayanmaktad─▒r. Prefrontal korteksin temel i┼či budur.

FRONTAL LOB├ś MOTOR KORTEKS├ś PREFRONTAL LOB├ś BROCA ALANI

PREFRONTAL LOB Frontal loblar─▒n korteksi ve alt─▒nda bulunan beyaz cevher en ├╝st d├╝zeydeki davran─▒┼člar─▒n b├╝t├╝n bile┼čenlerinin ba─člant─▒lar─▒n─▒ yapan ve onlar─▒ b├╝t├╝nle┼čtiren, ├Ânemli duyu ve motor sistemlerinin aras─▒ndaki feedback (geribildirim) d├Âng├╝lerinin ve ba─člant─▒lar─▒n yer ald─▒─č─▒ aland─▒r. D─▒┼č ├ževreden posterior korteks arac─▒l─▒─č─▒ ile ta┼č─▒nan bilgiler ve Limbik Sistem ├╝zerinden gelen i├ž yap─▒larla ili┼čkili bilgiler frontal lobun prefrontal korteks ad─▒ verilen ├Ân b├Âl├╝mlerinde kesi┼čmektedir. Bu nedenle prefrontal korteks b├╝t├╝n kaynaklardan gelen bilgilerin ÔÇôi├ž ve d─▒┼č, bilin├žli ve bilin├ž d─▒┼č─▒, bellekte depolanm─▒┼č olan ve organ merkezlerinden gelen- d├╝zenlendi─či ve birle┼čtirilip ortaya ├ž─▒kar─▒lacak davran─▒┼ča karar verildi─či yerdir. ÔÇť─░nsan prefrontal korteksi b├╝t├╝n sinir sistemi aktivitelerinde bilgileri dikkatlice toplar, b├╝t├╝nle┼čtirir, form├╝lle┼čtirir, uygular, denetler, de─či┼čiklikler yapar ve yarg─▒lar.ÔÇŁ (Stuss ve Benson,1987). Perecman (1987) bu b├Âlgeyi ÔÇťbilin├žlilik merkeziÔÇŁ ÔÇťthe seat of consciousnessÔÇŁ olarak tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. n Prefrontal alanlar ├Âzel durumlar─▒ ile daha y├╝ksek bili┼čsel fonksiyonlarda da yetkili olmaktad─▒r. Prefrontal alanlar uyaran─▒n davran─▒┼čsal anlam─▒na duyarl─▒d─▒rlar. Bir ba┼čka deyi┼čle motor planlar, uyaran─▒n anlam─▒ ├╝zerine geli┼čtirilmektedir. Uyaran─▒n anlam─▒ transmodal integrasyon i┼člemi boyunca affektif (duygusal) bile┼čenler kullan─▒larak uyarana eklenmektedir. Bu integrasyon sonucu uyaran s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. D├╝rt├╝sel durum ve ki┼činin gereksinimleri do─črultusunda motivasyon ve motor plan ba┼člat─▒l─▒r. n Motor plan belirli motor yolaklar─▒n─▒n aktive edilmesi ve di─čerlerinin inhibe edilmesini gerektirir. Bu nedenle prefrontal lezyonlar davran─▒┼čsal yan─▒tlar─▒n ba┼člat─▒lmas─▒ ve s├╝rd├╝r├╝lmesinde bozulma ile sonu├žlan─▒r.

Bu bozukluklar; emosyonel inkontinans, apati, agresyon ve d├╝rt├╝selli─čin kontrol edilememesi, d├╝┼č├╝ncenin yava┼člamas─▒ (abulia) ve dikkatin yo─čunla┼čt─▒r─▒lamamas─▒n─▒ i├žerir. Bu kay─▒plar sonucunda sosyal becerilerde zay─▒flama, planlar─▒ s├╝rd├╝rmede yetersizlik, sosyal beceriksizlik ve duygu durumda de─či┼čiklikler ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. K─▒saca ki┼čilik de─či┼čmektedir. Ara┼čt─▒rmac─▒lar; bilginin sa─članmas─▒ ve i┼členmesinde yayg─▒n sinir h├╝cresi a─č─▒n─▒n g├Ârev yapt─▒─č─▒n─▒ g├Âstermi┼člerdir. Epilepsi hastalar─▒nda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar orta hat beyin sap─▒ yap─▒lar─▒n─▒n, ├ževredeki uyaran─▒ alabilmek i├žin gerekli olan ÔÇťuyan─▒kl─▒kÔÇŁ halinin sa─članmas─▒nda ├Ânemli oldu─čuna i┼čaret etmektedir. Bu yap─▒lardan biri ortahat pontus tegmentumda yerle┼čmi┼č olan ve norepinefrin h├╝cre g├Âvdelerini i├žeren

Lokus Sereleustur. Lokus Sereleusdan ├ž─▒kan n├Âronlar, ├Âzellikle korteks boyunca beyinin ├žo─ču b├Âlgesine dallan─▒r. Bir uyarandan ba┼čka bir uyarana dikkatin kayd─▒r─▒lmas─▒ ise prefrontal korteks taraf─▒ndan sa─član─▒r. Dikkat kayd─▒rma istemli ya da istemsiz olabilir. Dikkatini kayd─▒rmada eksiklik; a┼č─▒r─▒ odaklanma ve irade sonucu olabilece─či gibi, e─čer istemsiz dikkat kaymas─▒ varsa distraktibilite olarak de─čerlendirilir. n ├ľnemli ├žal─▒┼čmalar Lokus Sereleusun dikkat fonksiyonundaki rol├╝n├╝n yeni eklenen uyaran─▒ devam eden uyarandan ay─▒rmada ├Ânemli oldu─čunu bildirilmektedir. Lokus Sereleus ile birlikte, uyan─▒kl─▒k ve dikkati s├╝rd├╝rebilmek i├žin ilave sistemler g├Ârev almaktad─▒r. Belirli bir uyarana odaklanma becerisi i├žin superior temporal ve inferior pariyetal korteksler yan─▒nda striatumdan girdi gerekir. Rostral orta beyin yap─▒lar─▒ (pontus RAS ve talamus nukleuslar─▒) belirli bir uyarana dikkati odaklama fonksiyonunda kritiktir. Prefrontal korteks dikkatte de─či┼čiklik yapabilme ve onu kontrol edebilme kapasitesine arac─▒l─▒k etmektedir. Luria (1973) onun ÔÇťtetikte olma durumunun seviyesini art─▒rmak ├Ârne─činde oldu─ču gibi dikkatin y├╝ksek formlar─▒nda olaya kat─▒ld─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ g├Âzlemi┼čtir. Se├žici dikkat aktivitesi s├╝resince belirgin frontal aktivasyon ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu nedenlerle frontal lob lezyonlar─▒nda dikkat fonksiyonlar─▒ s─▒kl─▒kla etkilenmektedir. Bu hastalar bir uyarana yan─▒t vermekte a─č─▒r kalabilmekte, dikkati odaklamay─▒ sa─člayamamakta veya dikkati da─č─▒tan etkenlerden kolayca etkilenebilmektedirler. Frontal lobun ├Ân k─▒sm─▒ (prefrontal) motor davran─▒┼č i├žin b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. Santral sulkusun ├Ân k─▒sm─▒nda yer alan par├žas─▒ primer motor korteksi olu┼čturmaktad─▒r. Genel olarak frontal lob motivasyona y├Ânelik fakt├Ârlere dayanan ard─▒┼č─▒k motor planlar ├╝retmektedir. Bu gibi zincirleme gidi┼č baz─▒ planlar─▒n inhibe edilirken di─čerlerinin kolayla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ sa─člar. n ├ľrnek olarak; ┼či┼čeleme servisinde ├žal─▒┼čan bir insan oldu─čunuzu varsay─▒n. S─▒v─▒ miktarlar─▒n─▒n ┼či┼čelerde e┼čit olmas─▒n─▒ h─▒zl─▒ bir ┼čekilde denetliyorsunuz. Makine, s─▒v─▒ s─▒n─▒rdan azsa k─▒rm─▒z─▒, miktar uygunsa ye┼čil ─▒┼č─▒k yakmaktad─▒r. G├Âreviniz k─▒rm─▒z─▒ ─▒┼č─▒k yand─▒─č─▒nda iptal tu┼čuna basarak o ┼či┼čeyi ay─▒rmak. Bu g├Ârevi ba┼čarabilmek i├žin dikkatinizi uyaran serilerinden bir tanesine odaklaman─▒z gerekmektedir.

Bu size di─čer uyana yan─▒t vermenizi engelleyecektir, bunu ba┼čaramazsan─▒z hata yapars─▒n─▒z.Uyaranlar─▒n bu ┼čekilde ayr─▒lmas─▒ paryetal ve temporal loblar ile olur. Daha sonra bu alg─▒lara dayanan bir motor karar olu┼čturmal─▒s─▒n─▒z. Bunun i├žin bir ┼čekilde paryetal ve temporal loblar─▒n sonu├žlar─▒n─▒ frontal loba ula┼čt─▒rmas─▒ gerekir. Bu g├Ârev de assosiasyon b├Âlgeleri taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilir. Bu bilgiler frontal loba ula┼čt─▒─č─▒nda k─▒rm─▒z─▒ ve ye┼čil ─▒┼č─▒klar─▒n davran─▒┼čsal anlamlar─▒ en uygun motor yan─▒t i├žin kullan─▒lmal─▒d─▒r. Burada belle─čin analizine ihtiya├ž duyar─▒z. Bu noktada frontal lob paralimbik ve limbik alanlar─▒n bilgilerini motor plan─▒n─▒ ba┼člatmak i├žin kullan─▒r. Zaman ge├žtik├že mesle─čimizde neden daha iyi oluruz? Bunun nedeni frontal lobun karma┼č─▒k motor i┼čleyi┼č sistemlerinin tekrarlayan d├Âng├╝leri sonucunda ÔÇťkomuta sistemleriÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan kortikal ard─▒┼č─▒k i┼čleyi┼čten daha h─▒zl─▒ olan bir subkortikal motor yan─▒t program─▒ geli┼čir. ─░┼čte bu program, pratik sonucu i┼čimizi daha az eforla yapmam─▒z─▒ sa─člamaktad─▒r. Asl─▒nda daha sonras─▒nda ayn─▒ i┼če ├žok fazla konsantre olmak subkortikal yan─▒t─▒ zay─▒flataca─č─▒ i├žin i┼činizde k├Ât├╝le┼čmeye neden olabilir. Y├╝r├╝t├╝c├╝ i┼člev; beyin i┼člevlerinin insan i├žin e┼čsiz bir d├╝zene─či olup; kendini ayarlama, davran─▒┼č─▒ s─▒ralama, esneklik, yan─▒t inhibisyonu, planlama ve davran─▒┼č─▒n organizasyonunu sa─člar. K─▒sacas─▒; beynin y├╝r├╝t├╝c├╝ kontrol merkezi olup, kendimiz hakk─▒nda d├╝┼č├╝nmemizi sa─člar. Bu durum bize gelecekte neler olabilece─čini ve bizi nas─▒l etkileyece─čini d├╝┼č├╝nmemizi sa─člar. Frontal korteks, ├Âzellikle prefrontal korteks ve onun striatal ba─člant─▒lar─▒ y├╝r├╝t├╝c├╝ i┼člevler i├žin ├žok ├Ânemli n├Âroanatomik b├Âlgelerdir. Prefrontal korteks geli┼čim s─▒ras─▒nda en uzun geli┼čimi s├╝ren k─▒s─▒md─▒r. Ergenli─če kadar miyelinizasyonu devam eder. n Prefrontal Korteks Fonksiyonlar─▒├╝ Dikkatin s├╝rd├╝r├╝lmesi ├╝ Planlama ├╝ Muhakeme etme ve ahlaki yarg─▒ ├╝ D├╝rt├╝ kontrol├╝ ├╝ Organizasyon ├╝ Ki┼činin kendini izlemesi ve ├Âzele┼čtiri ├╝ Etkin problem ├ž├Âzme yetene─či ├╝ Ele┼čtirel analitik d├╝┼č├╝nme yetene─či ├╝ ─░leriye y├Ânelik d├╝┼č├╝nme yetene─či ├╝ Deneyim ve hatalardan ├Â─črenme ├╝ Duygular─▒ tan─▒ma ve ya┼čayabilme ├╝ Limbik sistemin kontrol├╝ ├╝ Empati ├╝ ─░┼čleyen- k─▒sa s├╝reli bellek n Prefrontal Korteks Fonksiyon Bozukluklar─▒ ├╝ Dikkati s├╝rd├╝rmede yetersizlik ( ├ľrn:Dikkat Eksikli─či Sendromu ) ├╝ Kolay dikkat da─č─▒lmas─▒ ├╝ D├╝rt├╝ kontrol sorunlar─▒ ( Hiperaktivite Boz. ) ├╝ Hiperaktivite ├╝ Zaman planlayamama, gecikme ├╝ Organizasyon ve planlama eksikli─či ├╝ Duygusal donukluk ( ┼×izofreni ve Duygu Durum Bozukluklar─▒ ) ├╝ Uygunsuz d├╝rt├╝ ve yanl─▒┼č anlama e─čilimi ├╝ Azalan muhakeme yetene─či ├╝ ├ľ─črenme g├╝├žl├╝kleri ├╝ K─▒sa s├╝reli bellekte sorun ├╝ Sosyal uyumsuzluk n Motor Korteks Frontal loblar─▒n yakla┼č─▒k olarak ├╝├žte birini i┼čgal eden ve merkezi yar─▒─č─▒n ├Ân├╝nde yer alan b├Âlge motor kortekstir. Merkezde yer alan yar─▒─č─▒n arka taraf─▒ndaki alan, motor aktivitelerin kontrol├╝ i├žin bir├žok siniri motor kortekse ileten somatik duyu korteksidir. Somatik korteks parietal loptad─▒r. Motor korteksin en d─▒┼č k─▒sm─▒ uyar─▒ld─▒─č─▒ zaman yutma, ├ži─čneme y├╝z hareketleri ile ilgili kaslar kas─▒l─▒r. Motor korteksin en alt k─▒sm─▒nda g─▒rtlak, yutak, dil yukar─▒ do─čru s─▒ra ile y├╝z, ba┼čparmak, el, ├Ân kol, g├Â─č├╝s kar─▒n uyluk, bald─▒r, ayak ve perine kaslar─▒ temsil edilir. T├╝m primer motor korteksin yar─▒ns─▒ndan fazlas─▒ el ve konu┼čma kaslar─▒n─▒n kontrol├╝ndedir. ├ç├╝nk├╝ en ├žok kullan─▒lan organlar bunlard─▒r ve ince hareketlere gereksinimleri vard─▒r. Bu nedenle geni┼č beyin korteksine yay─▒l─▒rlar. Buradaki el ve konu┼čma motor alanlar─▒na uygulanan nokta uyaranlar s─▒kl─▒kla tek bir kas─▒n kas─▒lmas─▒na neden olur. Fakat g├Âvde gibi temsil derecesi daha az olan alanlardaki elektriksel uyaranlara tek kas yerine bir kas grubunu kasar. n Santral sinir sisteminde hareketten sorumlu ├╝├ž b├Âlge bulunmaktad─▒r:n Motor korteks birincil kontrol alan─▒: Hareketin ba┼člang─▒c─▒d─▒r. n Bazal gangliyonlar: Hareketi programlamakta g├Ârevlidirler. Bu i┼člem en ├žok 10ÔÇô15 mili saniye s├╝rmektedir, aksi halde ├žok gecikmi┼č olabilir. ├ľrne─čin;tehlikenden ka├žmamal─▒ gibi.n Beyincik: Denge ve hareketi sa─člayacak kaslar─▒n tonus zamanlamas─▒ ile ilgilidir.├ľ Bazal gangliyonlar aktive olmas─▒ ile ard─▒ndan beyincik ve motor hareket alan─▒ devreye girer. Motor korteks, kendi i├žinde her biri v├╝cudun ├Âzel motor fonksiyonlar─▒ ve kas gruplar─▒n─▒n temsilini i├žeren ├╝├ž alt alana ayr─▒l─▒r:

├ś PR─░MER MOTOR KORTEKS├ś PREMOTOR ALAN├ś S├ťPLEMENTER MOTOR ALAN├ś PR─░MER MOTOR KORTEKS Piramidal sistemin esas motor n├Âronlar─▒, beyinde frontal lobun posterior k─▒sm─▒na yerle┼čtirilmi┼čtir. Piramidal yollar frontal lopta presantral girusun 5. tabakas─▒nda yer alan Bets h├╝creleri ad─▒ verilen dev motor h├╝crelerinden ba┼člar. Bets bug├╝n do─črulu─ču ├že┼čitli kaynaklarca tart─▒┼č─▒lan piramidal h├╝crelerde denilmektedir. Bets h├╝crelerinin bulundu─ču alana korteksin primer motor alan─▒ da denir. Bu lifleri %55ÔÇÖi frontal loptan, %35ÔÇÖI parietal loptan, ortalama %10ÔÇÖu ise di─čer alanlardan ├ž─▒karlar. Piramidal yol liflerinin %94 miyelidir. Burada ├Âteki taraftaki beden yar─▒s─▒n─▒n ┼čemas─▒ ters olarak durur. Korteksten a┼ča─č─▒ inen yollar beyin sap─▒ndan ├Âteki tarafa ge├žer. ─░stemli olarak ger├žekle┼čtirilen hareketleri olanakl─▒ k─▒lan sistemdir. Bu sistemli hareketi sa─člamak ├╝zere 1. motor n├Âron olarak da bilinen kortikospinal yol ile spinal korda da yer alan 2. motor n├Ârona kadar uzan─▒r,bu noktadan itibaren 2. motor n├Âron ve uzant─▒lar─▒ olan sinirler ve kaslar ile hareketler sa─člar. Yeni do─čan d├Ânemki bebeklerde piramidal sistemin korteksten a┼ča─č─▒ do─čru inen lifleri k├╝├ž├╝kt├╝r ve miyelin k─▒l─▒f─▒ yoktur. Anne karn─▒ndaki hayatta ba┼člayan miyelizasyon po├žesi do─čumdan sonra h─▒zlanarak devam eder ve genellikle b├╝y├╝k oranla iki ya┼č─▒na kadar tamamlan─▒r. Y├╝r├╝me ve di─čer beceri gerektiren hareketler miyelinizasyon ilerlemesi ile ger├žekle┼čir. ├ś PREMOTOR ALAN n Premotor alan, primer motor kortesin ├Ân├╝nde ┼čakaklar─▒n biraz ├╝st├╝nde yer al─▒r. Premotor kortekste beden ┼čemas─▒n─▒n g├Âsterimi kabaca primer motor korteks gibidir.n A┼ča─č─▒dan ba┼član─▒rsa a─č─▒z ve y├╝z alanlar─▒, sonra yukar─▒ya do─čru el, kol, g├Âvde ve bacak alanlar─▒ bulunur. Premotor alan BromanÔÇÖ─▒n beyin s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ndaki alan─▒n─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ i┼čgal etmektedir.n Premotor alanda do─čan ├žok say─▒da sinir sinyali ├Âzel g├Ârevleri yapacak olan kas gruplar─▒n─▒n hareketine neden olur. ├ľrne─čin yap─▒lacak i┼č, omuz ve kollara ┼čekil verdirerek ellerin ├Âzellikli bir g├Ârevi yapacak ┼čekilde olabilir. Premotor alan bu sonu├žlar─▒ elde etmek ├╝zere sinyallerini ya ├žok say─▒da kas gurubunu uyar─▒lmak ├╝zer do─črudan do─čruya premotor kortekse yada daha b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla bazal gangliyonlar yoluyla talamus ├╝zerinden geriye primer motor korteks g├Ânderir. B├Âylece primer korteks bazal gangliyonlar, talamus ve primer motor korteks v├╝cutta koordineli kas aktivitesini d├╝zenleyen karma┼č─▒k bir genel sistem olu┼čturur. ├ś

S├ťPLEMENTER MOTOR ALAN n S├╝plementer motor alan, motor fonksiyonun kontrol├╝nde ayr─▒ bir organizasyona sahiptir. Premotor alan─▒n hemen ├╝zerinde, primer motor korteksin hemen ├╝zerinde er al─▒r.n Kas kas─▒lmas─▒n─▒n sa─člamak i├žin s├╝plementer motor alana di─čer motor alanlardakinden daha g├╝├žl├╝ elektriksel uyaranlar vermek gerekir. Elde edilen kas─▒lmalar s─▒kl─▒kla tek tarafl─▒, de─čil ├žift tarafl─▒d─▒r ve uyar─▒lma s─▒kl─▒kla her iki elin e┼č zamanl─▒ hareketine yol a├žar. Bu hareketler t─▒rmanma i├žin gerekli olan el fonksiyonlar─▒n─▒n kal─▒nt─▒lar─▒d─▒r. G├Âvdenin d├Ând├╝r├╝lmesi, elerin uyumu, g├Âz hareketleri veya omuzlar─▒n sabitle┼čtirilmesi de g├Âr├╝lebilir. Genel olarak bu alan el ve kollar─▒n daha ince motor kontrol├╝ne temel te┼čkil eden hareketlerine, v├╝cudun hareketlerine, ba┼č ve g├Âzlerin pozisyonel hareketlerine ortam sa─člamada premotor korteks ve premotor alan─▒ ile g├Ârev al─▒r. n ─░nsan Motor Korteksinde Motor Kontrol├╝n Baz─▒ ├ľzelle┼čmi┼č Alanlar─▒ (S├╝plementer Motor Korteks Alan─▒n─▒n ├ľzelle┼čmesi)

─░STEML─░ G├ľZ HAREKET─░ ALANI Broca alan─▒n─▒n hemen ├╝st├╝, g├Âz hareketlerini kontrol etmekle g├Ârevli bir yerdir. Bu alandaki hasar ki┼čini g├Âzlerini farkl─▒ cisimlere do─čru istemli olarak ├ževirmesini ├Ânler. Bunun yerine, g├Âzle oksibital loptaki g├Ârme merkezinden gelen sinyallerin etkisiyle ├Âzellikli cisimlere kilitlenmeye meyillenir. Bu frontal alan g├Âz kapaklar─▒n─▒n g├Âz k─▒rpma hareketlerin de kontrol eder. Geli┼čimsel gecikmesi ve geli┼čimsel gecikmesi olan baz─▒ ├žocuklarda okuma ya da hareket eden cisimlerin takibindeki sorunun bu b├Âlgede de ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekir.n

EL BECER─░LER─░ ALANIn Primer motor korteksin el ve motor alanlarla ilgili b├Âlgesinin hemen ├Ân├╝ndeki premotor alanda, beyin cerrahlar─▒n─▒n el becerileri alan─▒ dedikleri bir b├Âlge bulunur. T├╝m├Ârler ya da di─čer lezyonlar bu alanda tahribata yol a├ž─▒nca, el hareketleri koordinasyonsuz ve ama├žs─▒z hale gelir. Bu duruma ÔÇťmotor apraksiÔÇŁ denir. Bazen ÔÇťel kaslar─▒ zay─▒fÔÇŁ tan─▒s─▒ konulur. El kaslar─▒ zay─▒f demek el ÔÇô parmak kaslar─▒n─▒n ince, atrofik vb. olmas─▒ anlam─▒na gelir oysa motor apraksi ( el becerisi yetersizli─či ) denilirse;n El becerisi ile ilgili frontal b├Âlgede sorun var.n Beyincikte sorun var.n Zihinsel sorunlar var vb. gibi ├ža─čr─▒┼č─▒mlar ile e─čitimci ve hekimin do─čru ├Ânlendirilmesi sa─član─▒r. n BROCA ALANI Premier motor korteksin ├Ân├╝nde uzanan ve kelime olu┼čumu diye belirtilen bir premotor alan─▒ g├Âstermektedir. Bu b├Âlgeye Broca Alan─▒ denir. Bu b├Âlgenin hasara u─čramas─▒, ki┼činin ses ├ž─▒karmas─▒n─▒ ├Ânlemez, fakat uyumsuz s├Âzler veya aras─▒ra ÔÇťevetÔÇŁ, ÔÇťhay─▒rÔÇŁ gibi kelimeler d─▒┼č─▒ndaki kelimeleri tam olarak s├Âylenmesi olanaks─▒z hale gelir. Bununla yak─▒n ili┼čkili premotor alan, uygun solunum fonksiyonu sa─člayarak konu┼čma s─▒ras─▒nda a─č─▒z ve dil hareketleri ile ses tellerinin solunumla ayn─▒ zamana rastlamas─▒n─▒ sa─člar. Bu y├╝zden Broca alan─▒yla ilgili premotor aktiviteleri olduk├ža komplesiftir. n MULT─░PL SKLEROZ NED─░R? n Beyin ve omurili─čin (merkezi sinir sisteminin) bir hastal─▒─č─▒d─▒r. n MS beynin g├Ârme, konu┼čma, y├╝r├╝me gibi fonksiyonlar ├╝zerindeki kontrol kabiliyetini bozar. n ÔÇťMultiplÔÇŁ denmesinin nedeni:n ÔÇó Beyin ve omurili─čin bir ├žok farkl─▒ alan─▒ etkilenir.
n ÔÇó Belirtileri hafif ya da a─č─▒r olabilir. Aniden ortaya ├ž─▒kabilir ya da kaybolabilir. n ÔÇťSklerozÔÇŁ denmesinin nedeni:n ÔÇó Hastal─▒k beyin ve omurili─čin hasarl─▒ alanlar─▒nda sklerozan plaklar, yani sertle┼čmi┼č dokular olu┼čturur. n ÔÇó Bir ak─▒l hastal─▒─č─▒ de─čildir. n ÔÇó Bula┼č─▒c─▒ de─čildir. n ÔÇó Hen├╝z ├Ânlenebilir ya da tamamen tedavi edilebilir de─čildir. Multipl Skleroz hakk─▒nda bilinmesi gereken en ├Ânemli ┼čey nedir? Merkezi sinir sisteminin gen├žler aras─▒nda g├Âr├╝len yayg─▒n bir hastal─▒─č─▒d─▒r. MSÔÇÖlilerin aileleri ve yak─▒nlar─▒ndan olu┼čan ├žok daha fazla say─▒da ki┼či ise duygusal, maddi ve fiziksel zorluklarla kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r. Gen├ž eri┼čkinler MSÔÇÖe yakalanma olas─▒l─▒─č─▒ en y├╝ksek olanlard─▒r; hem de hayatlar─▒n─▒n en verimli y─▒llar─▒nda… Her y─▒l ara┼čt─▒rma i├žin d├╝nyada milyonlarca dolar harcanmaktad─▒r. En az bir o kadar─▒ da yard─▒m ve destek i├žin harcanmaktad─▒r. Hastal─▒k nedeniyle kaybolan i┼čg├╝c├╝ de─čeri ise faturay─▒ ayr─▒ca kabartmaktad─▒r. MSÔÇÖi daha yak─▒ndan tan─▒makla MSÔÇÖlilerin hayattan daha ├žok tat almalar─▒n─▒ ve MSÔÇÖten daha az etkilenmelerini sa─člayabilirsiniz. MS merkezi sinir sistemini nas─▒l etkiler? Merkezi sinir sistemi sinirler boyunca v├╝cudun ├že┼čitli b├Âlgelerine elektriksel mesajlar g├Ânderen bir telefon santral─▒na benzer. n MS merkezi sinir sistemini nas─▒l etkiler?

Merkezi sinir sistemi sinirler boyunca v├╝cudun ├že┼čitli b├Âlgelerine elektriksel mesajlar g├Ânderen bir telefon santral─▒na benzer.

Sinir sistemi yap─▒s─▒

Sinir sistemi ektoderm denilen germ yapra─č─▒ndan k├Âken al─▒r.Embriyo 3-4 haftal─▒kken ektodermin s─▒rt k─▒sm─▒nda h├╝creler ├žo─čalmaya ba┼člar.Bu ├žo─čalma ├Ânce n├Âral pla─č─▒ olu┼čturur.Sonra bu pla─č─▒n ├╝st├╝nde bir oluk,bu olu─čun kenarlar─▒n─▒n birle┼čmesi ile de bir kanal olu┼čturur.Bu kanala ÔÇťn├Âral t├╝pÔÇŁ ad─▒ verilir.N├Âral t├╝p├╝n iki ucu 4.haftada kapan─▒r,kapal─▒ bir t├╝p halini al─▒r.Bu yap─▒n─▒n belirli b├Âlgelerindeki h├╝crelerin ├žo─čalmalar─▒ ile MSSnin beyin ,beyincik gibi hacimli k─▒s─▒mlar─▒n─▒n taslaklar─▒ olu┼čur.├ço─čalan h├╝creler do─čum ├Âncesi 3.-6. aylarda n├Âral t├╝p i├žinde ba┼č k─▒sm─▒na do─čru g├Â├ž eder.H├╝cre ├žo─čalmas─▒ 25.haftadan sonra tekrar ba┼člayarak do─čumdan sonra 2 y─▒l kadar s├╝rer.

F├Âtal beyinde dakikada 250.000 beyin h├╝cresi yap─▒l─▒r.Bebek do─čdu─čunda ileride gerekli olacak beyin h├╝crelerinin fazlas─▒na sahiptir:7 ya┼č─▒nda bir ├žocu─čun n├Âron say─▒s─▒ eri┼čkinden daha fazlad─▒r.Bu durum gen├ž beyinlerdeki zedelenmelerde iyile┼čme kolayl─▒─č─▒ sa─člar.Destek(glia) h├╝creleri ise do─čumda var olduklar─▒ gibi do─čumdan sonra ,├Âzelikle beyin dokusundaki zedelenmelerin sonucunda ├žo─čalma yeteneklerini devam ettirirler.

H├╝crelerin yerlerini almalar─▒, aralar─▒nda ba─člant─▒lar (sinaps)olu┼čturmalar─▒ gebeli─čin 6.ay─▒nda ba┼člar ve do─čumdan sonra devam eder.Bu arada sinir h├╝creleri beynin d─▒┼č y├╝zeyine yak─▒n tabakalar halinde dizilir ve yapacaklar─▒ i┼člevlere g├Âre farkl─▒la┼čmaya ba┼člar.Sinir h├╝creleri,uzant─▒lar─▒ ile ├ževrelerindeki ├žok say─▒da h├╝creyle se├žici bi├žimde ba─člant─▒lar kurar ve ileti┼čime girerler.Bu ba─člant─▒lar─▒n say─▒s─▒ do─čum sonras─▒ d├Ânemde de artma-azalmalar g├Âsterir.Bu de─či┼čiklikler insan beynine s├╝ratli d├╝┼č├╝nme ve ├Â─črenme ├Âzellikleri kazand─▒r─▒r.

Miyelizasyon:

Miyelinin olu┼čumu do─čum ├Âncesi hayat─▒n 6.ay─▒ndan ba┼člay─▒p eri┼čkin ya┼ča kadar s├╝rer.En h─▒zl─▒ de─či┼čiklik ise┬á do─čumdan 8.aya kadar g├Âr├╝l├╝r.G├Ârsel yollar─▒n miyelizasyonu┬á i┼čitsel yollardan daha h─▒zl─▒ ve erken ba┼člar.

Do─čum Sonras─▒ Beyin Geli┼čimi:

Bebek do─čdu─čunda beyni 350-400 gr a─č─▒rl─▒─č─▒ndad─▒r ve trilyonlarca sinir h├╝cresi i├žerir.Do─čumdan sonra yeni sinir h├╝cresi ├╝retilmez,destek h├╝creleri ├╝retilir.Hatta ilk 1-2 ya┼č i├žinde beyin h├╝crelerinde fazla h├╝crelerin ├Âl├╝m├╝ ya┼čan─▒r.Bu arada aksonlar─▒n yeni dallar─▒ olu┼čur ve bu dallar di─čer n├Âronlarla ba─člant─▒ kurar(sinaps).Beyin n├Âronlar─▒ aras─▒ndaki sinaps say─▒s─▒ artt─▒k├ža beyin daha ayr─▒nt─▒l─▒ ve s├╝ratli i┼člem yapabilir duruma gelir.Sinaptik ba─člant─▒lar milyarlarca h├╝cre aras─▒nda 300km/saat h─▒zla iletimi sa─člar.Ya┼čla orant─▒l─▒ olarak sinir h├╝crelerinin boyutlar─▒ ve di─čer sinir h├╝creleri ile ba─člant─▒ say─▒lar─▒ artarak 6 ya┼ča beyin a─č─▒rl─▒─č─▒ eri┼čkin a─č─▒rl─▒─č─▒na ula┼č─▒r(1300-1400 gr).Beynin i┼člevsel olarak olgunla┼čmas─▒ ve eri┼čkin ├Âzelli─či kazanmas─▒ ergenlik d├Ânemine kadar s├╝rer.Ergenlikte gri cevher azal─▒rken h├╝creler aras─▒ ba─člant─▒lar ,yani beyaz cevher,hacim olarak artar.Yeni ba─člant─▒lar 5-18 ya┼čta, hatta ├Âzellikle prefrontal b├Âlgede gen├ž eri┼čkin d├Ânemimde bile olu┼čabilir.

Sinir h├╝creleri ve uzant─▒lar─▒n─▒n yan─▒s─▒ra beyin i┼člevlerinde rol├╝ olan enzimlerin ,kimyasal maddelerin ve yard─▒mc─▒ h├╝crelerin olgunla┼čmas─▒ da bu geli┼čime paralel gider.N├Ârotransmitter denilen bu kimyasal maddelerin yap─▒m─▒ 3 ya┼č civar─▒na kadar s├╝rer.Bu nedenle ├žocuklardaki n├Ârolojik bulgular ve davran─▒┼člar yeti┼čkinlerden farkl─▒d─▒r(dikkat s├╝res, 4 ya┼č─▒ndan 10 ya┼č─▒na kadar artmas─▒,ergenlikte bir s├╝re azalmas─▒ vb.).

Sinapslar ya┼čam s─▒ras─▒ndaki deneyimlere,beynin ald─▒─č─▒ uyaranlara g├Âre olu┼čur ya da kaybedilirler(Kullan ya da kaybet kural─▒).Kullan─▒lmayan ,ilgili uyarana maruz kalmayan sinir h├╝creleri ve ba─člant─▒lar─▒ ├Âzellikle ya┼čam─▒n ilk iki y─▒l─▒nda ve ergenlikte kullan─▒lmamaya ba─čl─▒ yok edilirler.

Miyelizasyon sinir iletim h─▒z─▒n─▒ artt─▒r─▒r.Bu s├╝re├ž ├žo─čunlukla do─čum sonras─▒nda ,b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de iki ya┼ča kadar tamamlan─▒r, ancak eri┼čkin ya┼ča kadar da devam eden b├Âlgeler vard─▒r.

Sinir dokusu en h─▒zl─▒ olarak 3 ya┼č─▒na kadar geli┼čir.5 ya┼č─▒na kadar ├Â─črendiklerimiz ya┼čam─▒m─▒z─▒n geri kalan─▒ndan daha fazlad─▒r.Ya┼čam─▒m─▒z─▒n bu ilk d├Ânemleri sinir sistemi i├žin kritik d├Ânemlerdir.

S─░N─░R S─░STEM─░N─░N YAPISI

{loadposition header}

MSS: Beyin, beyin sap─▒, Pons, Mezensefalon, ve Medulla Oblangata. Medulla Oblangata otonom i┼člevlerin kontrol merkezi(kalp at─▒┼č─▒,solunumÔÇŽ).Cerebellum,denge koordinasyon, kas tonusu, ve hareketlerin reg├╝lasyonunu sa─člar. Medulla spinalis refleks cevap merkezi ve v├╝cut beyin aras─▒ ileti ta┼č─▒r.

Periferik Sinir Sistemi:Duyulardan ve hareketten sorumludur.Omurilikten ve Beyinden (kranyumdan) v├╝cuda da─č─▒l─▒r.┬á MSS ile v├╝cut aras─▒ndaki ba─člant─▒y─▒ sa─člar(kas,duyular,salg─▒ bezleri ile MSS aras─▒ ba─člant─▒).

Beyni saran zarlar (meninksler) d─▒┼čtan i├že do─čru incelir: Dura mater, Araknoid(├Âr├╝mceksi) ve Pia mater (ince zar).Zarlar─▒n aras─▒nda BOS bulunur.Kan-Beyin bariyeri her kimyasal maddenin kandan beyne ge├žmesini ├Ânler.

Beyinde baz─▒ b├Âlgeler belirli i┼člevlerin merkezi olarak kabul edilir fakat son zamanlarda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar sonucu bu merkezlerin kesin bir ayr─▒m g├Âstermedikleri ve ba┼čka alanlar─▒n da bezer i┼člevleri y├╝r├╝tebilece─či g├Âsterili┼čtir.

{loadposition header}

Beyin en d─▒┼čta korteks(beyin kabu─ču veya gri cevher,beyin h├╝crelerinden olu┼čur) ve alt─▒nda┬á┬á beyaz cevher(akson demetlerinden olu┼čur) den meydana gelir.Beyin kabu─ču yakla┼č─▒k 2mm kal─▒nl─▒─č─▒nda ve 1.5 m2 y├╝zeyindedir:bu y├╝zey ,s─▒n─▒rl─▒ alanda daha ├žok gri cevher bulundurulmas─▒n─▒ sa─člayan girinti ve ├ž─▒k─▒nt─▒larla olu┼čturulmu┼čtu. Bu girus ve sulkuslar─▒n say─▒ca az ya da yap─▒sal olarak bozuk olmas─▒ zeka gerili─čine ve epilepsiye sebep olur.Korteks beynin evrimsel olarak en yeni b├Âlgesidir.─░nsanda korteksin olmamas─▒ ya da hasar g├Ârmesi durumunda alg─▒lama,planl─▒ hareket ve konu┼čma olmaz.

Beynin her bir yar─▒k├╝resi kar┼č─▒ v├╝cut yar─▒s─▒n─▒n hareketlerini ve duyusunu y├Ânetir.─░ki yar─▒k├╝re aras─▒nda ba─člant─▒y─▒,aksonlardan olu┼čan bir yap─▒ olan ÔÇťkorpus kallosumÔÇŁ sa─člar.Konu┼čma merkezi bask─▒n yar─▒k├╝rede bulunur.Bili┼čsel i┼člevlerin ├žo─ču bask─▒n yar─▒k├╝rede yer al─▒r.Toplumun %90 n─▒na yak─▒n bir kesiminde bask─▒n yar─▒k├╝re sol yar─▒k├╝redir.Hangi yar─▒k├╝renin bask─▒n olaca─č─▒ genetik olarak belirlenir.g├Âzlenebilen bask─▒nl─▒k, ├Ârne─čin el tercihi 1-2 ya┼č─▒nda g├Âr├╝l├╝r daha ├Ânce el tercihinin olmas─▒ bir yar─▒k├╝renin hasar─▒na i┼čaret eder.Bask─▒n olmayan yar─▒k├╝re s├Âzel olmayan i┼člevleri y├╝r├╝t├╝r;├Ârne─čin dikkat, bi├žim tan─▒ma, g├Ârsel uzaysal alg─▒, mizah, m├╝zi─či alg─▒lama gibi.Sa─č yar─▒k├╝reyi (bask─▒n olmayan yar─▒k├╝re) etkileyen hasarlarda duygusal olaylara kay─▒ts─▒zl─▒k olur.Sosyal – duygusal veriler i┼členmez.Ses tonu duygusuzdur,mimik ve jestler azd─▒r.Konu┼čmalar─▒ yersiz ve zamans─▒z olabilir.

Dil ve konu┼čma, beynin bask─▒n yar─▒k├╝resindedir ve konu┼čmay─▒ alg─▒lama-anlama, konu┼čmay─▒ olu┼čturma merkezleri buradad─▒r.Bu b├Âlgeleri ilgilendiren olaylar sonucu konu┼čma bozukluklar─▒ olur: bunlara ÔÇťafaziÔÇŁ denir.Konu┼čma merkezindeki hasar sonucu konu┼čma bozuklu─čunun d├╝zelmesi ba┼čka merkezlerin bu i┼či ├╝stlenmesi ile olur(plastisite). Plastisite ilk ya┼člarda daha g├╝├žl├╝ olan bir mekanizmad─▒r.2 ya┼č─▒n alt─▒nda d├╝zelme %80 oran─▒nda k─▒zlarda bu s─▒n─▒r 1 ya┼ča inebilir.