Tag: Öğrenme

Öğrenmenin aşamaları

EDİNİMBireyin daha önce yapmadığı bir davranış yada beceriyi belli bir doğruluk düzeyinde yapabilir.hale gelmesidir.Edinimin iki doğrusu ,1- Zor öğrenen bireyler için öğretim programında değişiklik yaparak bu bireylere öğrenmeleri konusunda yardım edilebilir.2- Bireye zor bir beceri öğretilirken bu beceriyi nasıl bir yerine getirebileceğine ilişkin için bilği sunularak öğrenme kolaylaştırılabilir.Bu 2 yolla sağlanabilir.a- Yanlışsız öğretim.b- Hata düzeltmesi.

YANLIŞSIZ ÖĞRETİM: Uygulamacı bireye ip ucu sunarak bireyin öğretim sırasında hata yapmadan yada en az hata yaparak öğrenmesini amaçlar..Yanlışsız öğretim yöntemleri 1- Uyaran ipuçları ile öğretim.2- Tepki ipuçları ile öğretim.

HATA DÜZELTMESİ: Bireyin öğretim sırasında yanlış tepkide bulunduğunda, uygulamacının bireye tepkisinin yanlış olduğunu vurgulayarak bireyden sergilemesi beklenen tepkinin ne olduğunu ifade etmesidir.Hata düzenlemesi 3farklı şekilde yapılabilir.1- Birey hata yaptıktan sonra kendisine tekrar aynı deneme sunulur. Ve bu arada uygulamacı yardım düzeyini artırabilir. Örneğin: Renkli ve beyaz çamaşır yıkama.2- Birey hata yapıyorken yanıt vermesi kesintiye uğratılır ve bireyin yannışını anlayarak kendi kendine düzeltmesi sağlanır. Örneğin: Omlet yapma.3- Birey hata yapıyorken yanıt vermesi kesintiye uğratılır ve beceriyi tamamlamakta zorlandığı basamak arka arkaya birkaç defa tekrar ettirilerek bireyin davranışı doğru sergilemesi sağlanabilir. Örneğin : Bilgisayar kullanma. Hata düzeltmesinin etkili olabilmesi için şu noktalara dikkat edilmesi gerekir.a- Bireyin yaşına uygunluk göstermelidir.b- Hata gerçekleşir gerçekleşmez tutarlı biçimde sunulmalıdır.c- Bireyi küçük düşürücü yada taciz edici olmamalıdır.d- Bireyin hatasını kısa sürede düzeltmesini sağlayabilecek ,ancak bireyde bağlılığa yol açmayacak biçimde sunulmalıdır.f- Hata düzeltmesinin sunulduğu basamak yada davranışın birey tarafından tekrar sergilenmesi için olanak tanınmalıdır.g- Bireyi bağımsızlığa teşvik edici olmalıdır.

Edinimi Kolaylaştıran Etmenler:
1- Bireyin dikkatini üzerinde çalışılan konuya yönetilmesi sağlanırsa ,öğrenmenin daha hızlı ve daha yüksek düzeyde gerçekleştiği görülmektedir. Dikkat Sağlayıcı Uyaran: Uygulamacının bireyin dikkatini yöneltmesini için sunduğu dikkate sağlama yönergesi yada işaret gibi uyaranlardır. ‘Hazır mısın?..’’Başlayalım mı!::’’buraya bak.. gibi.

Dikkat Edici İp Uçları Ne Zaman Kullanılır;
a- Uygulamaya başlarkenb- Uygulamaya başlarken ve uygulama sırasında bireyin dikkatini uygulama dışında bir takım olay ve nesnelere yöneldiğinde,c- Her yeni denemeyi sunarken,
Dikkat Sağlayıcı Uyaran İşe Yaramadığı Durumlarda
a- Uygulama süresi kısa tutulmalı,
b- Uygulama sırasında ortamda olabildiğince az sayıda birey bulunmasına dikkat edilmeli,c- Uygulama sırasında bireyin çevresindeki kitap, kalem vb. nesneleri olabildiğince sınırlamalı,d- Uygulama sırasında kullanılacak nesneler dışında, hiçbir nesnenin bulunmamasına özen gösterilmelidir .2- .Bireye, hedef uyarana verdiği tepkiye ilişkin geri bildirim sunulmalıdır.Geri bildirim doğru tepkiler için kullanılabildiği gibi,yanlış tepkiler için de kullanılabilir.
Geri Bildirim Sunarken Şu Noktalara Dikkat Edilmelidir.
a) Davranışa ilişkin gözlenebilir ve açık bir ifade yer almalı.b) davranış sırasında yada davranışın hemen sonrasında sunulması.c) Sadece üzerinde çalışılan davranış yada beceriye ilişkin sunulması.d) Geri bildirim ifadesi tutarlı biçimde kullanılmalı.e) Doğru davranış için sunulan olumlu geri bildirim ile yanlış davranışlar için sunulan düzeltici geri bildirim birbirlerini dengelemelidirler.f) geri bildirim uygulamacı tarafından olduğu kadar bireyin akranları tarafındanda sunulabilmeli. 3- Denemelerin ard arda sunulması,edinim aşamasını kolaylaştırabilir. Ard arda sunuş biçimi: Birkaç deneme arasında başka hiçbir konuda öğretime yer verilmeksizin denemelerin sunulmasıdır. Aralıklı deneme sunuş biçimi: Denemeler arasında bireye bir dinlenme süresi bırakılır. Dağınık deneme sunuş biçimi: Denemeler arasında ,öğretim davranış yada beceri ile ilgili yeni bir davranış yada becerinin öğretiminin yada bir etkinliğinin yer almasıdır.
Edinim aşamasında Ard arda deneme sunuş biçimi tercih edilmelidir.
4- Birey tepkide bulunmadan önce nasıl tepkide bulunacağına ilişkin bilgi sunularak edinim kolaylaştırılır. ‘Yannışsız öğretim’

EDİNİM AŞAMASI İÇN DAVRANIŞSAL AMAÇ NASIL YAZILMALIDIR?
Edinim aşaması için yazılan davranışsal amçlarda ,bireyden davranışı hangi düzeyde doğru olarak yapmasını beklediğimiz ortaya konulur.

Edinim için 2 farklı ölçüt belirlenebilir.
a) Davranışın %80-%90 düzeyinde doğru olarak sergilenmesi.b) Davranışın %100 düzeyinde doğru olarak sergilenmesi. Bu davranış ileride öğretilmesi amaçlanan bir davranış için ön koşul olma özelliği taşıyorsa ,o davranışın %100 doğru olarak sergilenmesi sağlanmalıdır.Örnek: “Ahmet en az üç oturum üst üste ,sunulan 10 denemenin en az sekizinde ,yeşil ışık yandığında karşıdan karşıya geçer.”

AKICILIK
Yeni öğrenilmiş bir davranışı yada davranış zincirini çocuğun hızlı ve kolay bir biçimde yapmasıdır. Bir davranışın doğruluk düzeyinin yüksek olması ,o davranışın akıcı biçimde sergilenmesi anlamına gelmez. Belli bir hızda sergilenmesi gereken bir davranış söz konusu ise bu davranışın belli bir hızda sergileninceye kadar öğretime devam edilmelidir. Akıcılık Aşamasının Önemi:Bir davranışın toplumda sergilendiği düzeyde sergilenmesi,çocuğun performansını akranlarının performansın ayaklaştırır;dolayısı ile çocuğun daha normal olmasını akranlarının performanslarına yaklaştırır;çocuğun daha normal olmasını kolaylaştırır.

Akıcılığı Kolaylaştıran Etmenler:
1- Bireyin daha fazla alıştırma yapmasını sağlamak ve pekiştirmek.

Alıştırma yaparken şunlara dikkat edilmelidir.
a- Kısa alıştırma oturumları düzenlenmelidir. b- Gün içinde birkaç kez alıştırma oturumları düzenlenmelidir. c- Bireye her alıştırma oturumlarında yapabileceği en fazla sayıda deneme fırsatı sağlanmalıdır.2- Alıştırma oturumlarında uygulamacı pekiştireç sunarak davranışın daha hızlı, kolay biçimde ve daha yüksek düzeyde sergilenmesini sağlayabilir.3- Alıştırmaların aralıklı dememe sunuş biçimiyle yapılmasıdır.4- Akıcılık oturumları güdüleyici olmalıdır.

EDİNİM VE AKICILIK KARŞILAŞTIRILMASI
EDİNİM AKICILIK
.· .Doğru.· .Davranışın yaran kontrolü altında alınması hedeflenir ve uyaran kontrolü gerçekleştiğinde pekiştirilir.· .Davranış öncesi teknikler(ipucu-pekiştirme).· .Ard arda denemeler. .· .kolay ve hızlı .· .Davranışın daha kolay ve hızlı sergilenmesi hedeflenir, birey bu özellikleri karşılayınca pekiştirilir..· .Davranış sonrası uyaranlar (araştırma+pekiştirme).· .Dağınık denemeler.
AKICILIK AŞAMASI İÇN AMAÇ NASIL YAZILMALIDIR
1. Alan yazında yer alan ,çeşitli disiplin alanlarında sergilenmesi beklenen başarı düzeyleri dikkate alınır.2. Bireyin çevresindeki kişilerle görüşülerek akıcılık ölçütü belirlenir.3. İlk iki seçeneğin uygun fark analizi yapılabilir.Bu yöntemde ,bireye akıcılığı kazandırılmak istenen davranışın aynı koşullar altında başkaları tarafından ne hızda sergilendiğine bakılarak ,bireyin bu davranışı ne hızda sergilendiğiyle karşılaştırılır.Örnek: “Ahmet en az 3 oturum üst üste sunulan 10 denemenin en az sekizinde, yeşil ışık yandığında en fazla 40 sn’.sürede karşıdan karşıya geçer.”

KALICILIK

Kalıcılığın Önemi
1. kalıcılık sağlanabilirse öğretim koşulları olmak sızın birey öğrendiklerini halen sergileyebiliyor olur.2. Kalıcılığın sağlanması ile bazı basit davranışlar daha karmaşık becerilerin öğrenilmesinde ön koşul oluşturulabilir ve bu durumda da bu karmaşık becerilerin edinim aşamasında kazandırılabilmesi kolaylaştırılabilir.
Kalıcılığı Kolaylaştıran Etmenler
1. Öğretilen beceri ve davranışlar bireyin yaşamında işlevsel olmalı ve önem taşımalıdır.İşlevsel olma: Bireyin günlük yaşam rutininde gereksinim duyulan beceri yada davranış olması İşlevsel davranış à pekiştirme à davranış artar2. Kalıcılık ,alıştırma yapma yoluyla da sağlanabilir. Aşırı öğrenme: denilen araştırma oturumlarında öğretimde çeşitli uygulamalar yapılır.Bu uygulamalar;a- Pekiştireç türünü değiştirmeb- pekiştireç tarifesinde değişiklik yapma.c- Bireyin kendi kendini pekiştirmesid- Doğal olarak oluşan pekiştireçlerin kullanılması. Aşırı öğrenme:Edinim aşamasında ölçüt karşılandıktan sonra, öğrenilen beceri yada davranışa ilişkin tekrarlama çalışmalarının yapılmasıdır. Tekrarlama çalışmaları:Bir beceri yada davranışın edinim aşamasında öğretilmesi için geçen öğretim oturumlarının yaklaşık %50’si kadar olmalıdır 3. Denemelerin dağınık sıra ile sunulması4. Kalıcılık;pekiştirme tarifesinde uyarlama yaparak pekiştireçleri silikleştirilmesi yoluyla sağlanabilir.

 

Kalıcılık İçin Davranışsal Amaç Nasıl Yazılmalıdır?
Kalıcılık aşaması için belirlenen ölçütün edinim ve akıcılık aşaması için yazılan davranışsal amaçlardaki kadar yüksek olmasına gerek yoktur.Örnek: “Ahmet öğretim bittikten sonra ,en az 3oturum üst üste ,sunulan 10 denemenin en az sekizinde, yeşil ışık yandığında en fazla 40 sn sürede karşıdan karşıya geçer.”

NOT: Yaşam Tehlikesi İçeren Davranışlar İçin Amaç Yazılırken Dikkat Edilmelidir

GENELLEME
Bireyin öğretim koşulları dışında diğer koşullarda da öğrendiklerini sergileyebilmesidir:a- Uyaran genellemesib- Tepki genellemesi Uyaran genellemesi: Öğrenilen davranışların, öğretim gerçekleştiği ortam yada ayırt edici uyaranların dışındaki ortamlarda yada ayırt edici uyaranların varlığında ortaya çıkmasıdır. Örneğin: Hayat bilgisi dersinde öğrendiği bilgileri evde gerektiği durumlarda kullanması. Tepki genellemesi: Değiştirilmek istenen hedef davranışla ilişkili olan ve henüz öğretilmemiş olan davranışların sergilenmesidir. Örneğin :selamlaşma becerisi Edinim aşamasında kazanılan beceri yada davranış en az 4 biçimde genellenebilir.a- Değişik yönergeler sunulduğunda bireyin hedef davranışı sergilemesi.b- Değişik araç gereç sunulduğunda c- hedef uyaranın değişik kişiler tarafından sunulduğunda.d- hedef uyaranın değişik ortamlarda sunulduğunda

Genellemenin Önemi
Bireyin bağımsız olarak işlevde bulunmasını sağlar. Davranışların öğretim dışındaki ortamlarda, kişilerle,uyaranlarla genellenebilmesi kişinin doğal olaylarla pekiştirilme olasılığını artırır. Bu çocuğun çevresi ile olumlu etkileşime girmesine yol açar. Genellemeyi Kolaylaştıran Etmenler1- Ortamda uyarlama yapmak.a. toplum merkezli öğretim sunmak. Amacı: uyaran kontrolünü doğrudan doğal ortamlarda sağlamaktır.b. Öğretim ortamlarını olabildiğince genelleme ortamlarına benzetmekc. Çok sayıda ve çeşitli ortamlarda öğretim düzenlemek.d. Çok sayıda ve çeşitli uygulamacılarla öğretim oturumları düzenlemek 2- Davranış öncesi uyaranlarda uyarlama yapmak:Öğretimde kullanılacak araç gereçlerin tümü ile öğretim yapmaktır. Davranış öncesi uyaranlar kullanılarak öğretim iki biçimde kolaylaştırılabilir.a. Çoklu örneklere göre genellemeb. yaygın örneklere göre genelleme. 3. Öğretilmesi planlanan davranış:a. Birey tarafından diğer ortamlardan kullanılıyorsa.b. bireyi daha bağımsız kılıyorsac. Sergilendiğinde birey doğal ortamda daha fazla pekiştireç alıyorsa ,genelleme kolaylaşacaktır. 4- davranış sonrasında uyaranlarda uyarlama yapmaka. Doğal pekiştireçler kullanılmalıdır.b. pekiştireçler silikleştirilmelidir.c. pekiştireçler gün sonunda verilmelidir.d. Birey genelleme yaptığında pekiştirilmelidir.

Genelleme Aşaması İçin Amaç Nasıl Yazılmalıdır.?
Genelleme aşamasına ilişkin davranışsal aşamalarda ,hem davranışın ne kadar doğru sergilenmesinin hedeflendiğinin, hem de ne hızla yada kolaylıkla sergilenmesinin beklendiğinin ifade edilmesi gerektiğidir.Örnek: “Ahmet farklı şehirlerde en az 3 oturum üst üste sunulan 10 denemenin en az sekizinde, yeşil ışık yandığında en fazla 40 sn .sürede karşıdan karşıya geçer.”

Öğrenme Kuramları

 ÖĞRENME KURAMLARI

Öğrenme Kuramı:
 Öğretim etkinliğine kavramsal temel oluşturacak şekilde sunulmuş öğrenme ilkeleri bütünüdür.Öğrenme kuramları,Öğrenmeyi amaçlamak için özellikle üzerinde durdurdukları süreçlerin özelliklerine göre 3grupta toplanabilir..

1.     .Bilişsel yaklaşım

.2.     .Etkileşimci yaklaşım…     .Davranışsal yaklaşım .

1.     .Bilişsel yaklaşım: Öğrenmenin meydana gelmesinden sorumlu bilişsel süreçleri açıklamaya çalışmaktadır.Geştalt kuramı,bilgi-işlemleme kuramı ve güdüleme kuramı.

.2.     .Etkileşimci yaklaşım: Bilişsel süreçler ile çevre arasındaki ilişkileri  açıklamaya çalışmaktadır. Piaget’in zihinsel gelişim kuramı ve Bandura’nın gözleyerek öğrenme kuramı...    

.Davranışsal yaklaşım: Gözlenebilir ve ölçülebilir davranışlar ile gözlenebilir ve ölçülebilir çevresel özellikler (uyaranlar) arasındaki ilişkileri açıklamaya çalışmaktadır.Klasik koşullanma ve edimsel koşullanma.

PİAGET’İN ZİHİNSEL GELİŞİM KURAMI

 Öğrenme: Bilişsel gelişim sürecinin bir sonucu olarak düşünme ve bilgi dağarcığında meydana gelen gelişmelerdir. 

Bilişsel gelişim: Bireyin doğuştan getirdiği özellikler ile çevrenin etkileşimi sonucu gelişir. Bilişsel gelişim sürecinde.niceliksel değil niteliksel değişiklikler oluşur.Yetişkinlerin düşünce süreçleri çocuklardan daha fazla değil daha farklı şekilde çalışmaktadır.  Zihinsel yapı:Refleks, duyumlama ve algılama.

Zihinsel Yapılar
Davranışsal Yapılar İçsel Yapılar
Refleksler Duyulmama Algılama

 Çocuk çevresiyle etkileşimde bulundukça,doğuştan getirmiş olduğu refleksler dışındakizihinsel yapılarda değişikler olur ve yeni zihinsel yapılar geliştirir.Zihinsel iİşlev: Yeni zihinsel yapılar,zihinsel işlevler aracılığıyla gelişmektedir.

Zihinsel işlevler:Çevresiyle etkileşimde bulunmak için doğuştan getirmiş olan ve zihinsel gelişim boyunca değişmeden kalan özelliklerdir.

Zihinsel İşlevler
Örgütleme Uyum Sağlama
Özümleme Uyuşma

Örgütleme:Bakma, itme ,uzanma,alma gibi basit zihinsel yapıların bir araya gelmesiyle karmaşık bir zihinsel oluşmasıdır.Örneğin:topu itere karkasındaki oyuncağa ulaşması.Birbirinden bağımsız zihinsel yapıların örgütlenmesiyle daha üst düzeyde yeni bir zihinsel yapı oluşur. Örneğin, Zamanla olgunlaşma ve yaşantılara bağlı olarak itme ve uzanmayı içeren daha üst düzeyde bir zihinsel yapıya sahip olur ve topu iterek oyuncağa uzanıp eline alabilir. 

Uyum sağlama:Organizmanın nesne ve olaylara ilişkin edindiği bilgileri işlemle yerek dış dünyaya uyum sağlamasıdır.Uyum sağlama; özümleme ve uyuşma adı verilen iki özellik arasında kurulan denge sonucu gerçekleşir. 

Özümleme:Çocuğun daha önce kazanmış olduğu bir zihinsel yapıyı-eylem yada düşünceyi çevresindeki yeni nesne ve olaylara uygulamasıdır.

 Uyuşma:Organizmanın kendisini değişen çevresel özelliklere uydurmasıdır. Dengeleme:Özümleme ve uyuşma arasında sağlanan denge sonucunda yeni zihinsel yapılar kazanma sürecidir.

ZİHİNSEL GELİŞİMİ ETKİLEYEN ETMENLER

 .1.     .Olgunlaşma: Organizmanın genetik olarak programlandığı biçimde değişerek belli görevleri yapmak için hazır hale gelmesidir..

2.     .Çevresel Etmenler:.a.     .Deneyim.b.     .Toplumsal aktarma.c.     .Dengeleme.

1.     .Deneyim: Çocuğun çevre üzerinde eylemde bulunması keşfetmesi,gözlem ve deney yapması yada bir problem üzerinde etkin biçimde düşünmesidir..

2.     .Toplumsal aktarma: Çocuğun çevresindeki kişilerden dil aracılıyla bir şeyler öğrenmesidir. ..     .

Dengeleme: Dış dünya ya ilişkin yapılan soyutlamalarla dış dünyada gözlenenler arasında meydana gelen zihinsel çelişkinin ortadan kalkması ve yeni bir dengenin kurulmasıdır. 

ZİHİNSEL GELİŞİM 4 DÖNEME AYRILIR

.1.     .Duygusal-devinimsel dönem.2.     .İşlem öncesi dönem..     .Somut işlemler dönemi.4.     .Soyut işlemler dönemi Piaget’e göre bilgi öğretilmez,bilgi çocuğun kendisi tarafından oluşturulur.Öğretmenin görevi ise bu oluşumu olanaklı kılacak ortamlar hazırlamaktır.    

GAGNE’NİN ÖĞRENMENİN KOŞULLARI KURAMI

 Gagne’ye göre gelişimin temeli öğrenmedir. Öğrenmenin gelişmeye katkısı  şekilde olmaktadır..1.     .Genelleme.2.     .Bileşke .

1.     .Genelleme: Öğrenilen bir özelliğin pek çok duruma genelleyebilmesidir. Örneğin; İşlem yapabilmesi. .

2.     .Bileşke: Öğrenilen bir özelliğin ,başka özelliklerin öğrenilmesine zemin hazırlamasıdır. Örneğin; Toplama işlemi ,diğer işlemlerin öğrenilmesine zemin hazırlar.

Gagne’ye göre öğrenme 4 aşamadan oluşur

.a)     .Öğrenmeye hazırlık.·         .Dikkati yöneltme.·         .Öğrenme amacına ilişkin beklenti.·         .Ön bilgi ve becerilerin hatırlanması .

b)     .Edinim ve yerine getirme.·             .Uyaranların seçilerek algılanması ve kısa dönemli belleğe kaydedilmesi.·             .Gerekli bilgilerin uzun dönemli belleğe kaydedilmesi.·             .Gerektiğinde uzun dönemli bellekteki bilgilerin hatırlanması ve    kullanılması.·             .Öğrenme amacının ne ölçüde gerçekleştiğine ilişkin dönüt sağlanması. .

c)     .Kalıcılık    Ve  

 4.  Genelleme.·             .Öğrenmeyi değerlendirme.·             .Öğrenmenin yeni durumlara uygulanması

BANDURA’NIN GÖZLEYEREK ÖĞRENME KURAMI

Bandura’ya göre,bireyler çevrelerindekilerin davranışlarını ve bu davranışların sonuçlarını gözleyerek pek çok beceriyi öğrenebilmektedirler.Gözleyerek öğrenme ,tıpatıp taklit etmek değildir. Gözlemci;.d)     .Gözlediği davranışlara ilişkin çeşitli bilgileri toplar..e)     .Bu bilgileri kendince değerlendirerek ve bazılarını seçerek davranışları gerçekleştirir. Bandura’nın kuramı 3 ögeden oluşur. 1- MODEL: Bireyde bir etkinliğin başlamasına yol açan çevresel özelliktir..·         .Canlı model,kendisi gözlenebilen modeldir..·         .Sembolik model,kendisinin değil de resminin ya da video kaydının,gözlenebildiği modeldir..·         .Sözel model,kendisi ile ilgili sözel bilgi aktarılan modeldir.

 2- DAVRANIŞIN SONUÇLARI: (pekiştirme ve ceza) O davranışın ilerde yapılıp yapılmayacağını belirler.3 çeşit pekiştirme vardır.

Doğrudan pekiştirme: Bireyin sergilediği davranışın pekiştirilmesi

Dolaylı pekiştirme: Bireyin gözlediği modelin davranışlarının pekiştirilmesi.İçsel pekiştirme: Bireyin kendi kendini pekiştirmesi.

3- BİLİŞSEL SÜREÇLER: Bireyin belli davranışları gerçekleşmelerinde etkili olan bilişsel süreçtir.

Bunlar:Dikkat: İlgi ve gereksinimlerine uygun olması,dikkat için önemlidir.Bellek: Belleğe kaydedilmeyen gözlemler ilerde kullanılamaz.Devinsel üretim: Bilgilerin düzenlenmesi.Güdülenme: Pekiştirme beklentisi. Bandura,karmaşık becerilerin öğrenilmesi için bunların yanı sıra 2öğeye daha gerek olduğunu belirtir.

1. Kişisel yetenek algısı: Kişinin belli bir konuda kendisini ne derece yeterli algıladığıdır.Kişisel yetenek algısı bireyi 3 şekilde etkiler..·         .Hangi davranışların etkinliklerin seçileceğini belirler..·         .Bireyin davranışlarının etkinliklerinin niteliğini belirler..·         .Zorunlu durumlardaki ıslarlığı belirler. 

2. Özdenetim sistemi: Bireyin kendisinin amaç saptaması,ölçüt kayması ve değerlendirme yapmasıdır.

SKINNER’İN EDİMSELSEL KOŞULLANMA KURAMI

Skinner’a göre  öğrenme ,davranışlarda meydana gelen değişiklerdir.Edimsel koşullanma kuramının temel varsayımları şunlardır.  1. Davranış değişikliği (öğrenme): Çevresel değişikliği bağlı olarak gerçekleşir.Davranışı,davranış öncesinde yer alan ve davranışı izleyen çevresel olaylar biçimlendirir..2. Edimsel koşullanma:İçsel süreçlerin varlığını kabul eder.ancak inceleme alanının dışında bırakır.3. Refleks tepkiler dışındaki tüm insan davranışlarardır.Öğrenme ilkelerine göre yapılacak düzenlemelerle,toplumsal ortamlarda ve eğitim ortamlarında,olumlu davranışları artırıp,olumsuz davranışları azaltmak olasıdır.4. Davranış ve çevre ilişkilerini bilimsel olarak açıklayabilmek için,davranış ve çevre özelliklerinin fiziksel(gözlenebilir ve ölçülebilir )terimlerle tanımlanması gerekir.5. Davranış ve çevre ilişkisini açıklayabilmek için,davranış öncesi ve davranış sonrası uyaranlar ile ,davranışın oluşum sıklığını gözlemek ve kaydetmek gerekir.

UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİ(UDA)APPLİED BEHOUR ANELYSİS(ABA)                 Uygulamalı davranış analizi,edimsel koşullanma kuramının öne sürdüğü davranış ilkelerini kullanarak,toplumsal açıdan önemli davranışları değiştirmeyi amaçlayan disiplindir.Davranış ilkeleri: Davranışı yöneten kurallardır.Davranışsal yöntemler: Davranış ilkelerine dayalı olarak geliştirilmiş davranış yöntemive öğretim yöntemleridir.Uygulamalı davranış analizi: bireysel farklılıklar dikkate alınarak kullanılmak üzere geliştirilmiş bir yaklaşımdır.

UDA(ABA)’NIN ÖZELLİKLERİ

1. Uygulamalılık 2. Davranışsallık3. Analitiklik4. Teknolojiklik 5. Kavramsal olarak sistematiklik.6. Etkililik7. Genellenebilirlik. 1.

UYGULAMALILIK: Davranışın toplumsal açıdan önemli olması ve ivedilik taşımasıdır.Uygulamalılık uygulamalı araştırmaların bir özelliğidir.

ARAŞTIRMALAR
Temel araştırmalar Uygulamalı araştırmalar
 .·     .Buluş yapılır. .·     .Davranışla ilişkisi olduğu düşünülen herhangi bir değişken araştırılır  .·     .Uygulama yapılır .·     .Üzerinde çalışılan davranışı geliştirmekte olan değişkenler araştırılır.

YEMEK YEME

 .·     .Yemek yemek ile metabolizma arasındaki ilişkiyi araştırmak.  .·     .Çok/ hiç yemek yemeyenlerin davranışlarını kontrol altına almak

DÜĞMEYE BASMA

 .·     .Fiziksel olgunluk,Kas gelişimi vb nedenlerle incelenir.  .·         .Bireyin bir davranış yada beceriyi yerine getirmesi için gerektiği zaman araştırılır <!–[if !supportMisalignedColumns]–>
 .

 Uygulamalı araştırmaları değerlendirmek üzere sorulabilecek ilk soru ‘bu davranış yada uyaran birey için ne derecede (ivedilikle) önem taşımaktadır? sorusudur.

2. DAVRANIŞSALLIK

Davranışın, davranışsal ifadelerle gözlenebilir ve ölçülebilir olarak tanımlanmasıdır.  Davranışsallık 3 noktada özetlenebilir.1. Her hedef davranış belirlenmeli ve bu hedef davranışta değişiklik planlanmalıdır.2. Davranış mutlaka ölçülebilir olmalıdır.3. Çalışma süresinde davranışta bir değişiklik gerçekleştiyse,uygulamacı kimin davranışının değiştiğini incelemelidir.

3. ANALİTİKLİK

Çevresel olayların davranışın gerçekleşmesi yada gerçekleşmemesinden sorumlu olduğunu inandırıcı biçimde ortaya koymasıdır.UDA uygulamacı mutlaka işlevsel ilişki aramalıdır.İşlevsel ilişki: Değişkenler  arasındaki neden – sonuç ilişkisidir.a- Davranış öncesi olaylarla davranış arasında,b- Davranış sonrası olaylar ile davranış arasında olabilir.

4.TEKNOLOJİKLİK

Uygulamanın bir başkası tarafından kolayca anlaşılarak aynı biçimde uygulamasını sağlayacak açıklıkta betimlenmesidir.Bir çalışmanın teknolojik olarak betimlenip betimlenmediğini anlamanın en iyi yolu yapılan çalışma konusunda eğitim almış bir kişinin o çalışmayı okuyarak benzer biçimde çalışmayı yürütmesinin sağlanmasıdır. 

5. KURAMSAL OLARAK SİSTEMATİKLİK                Sistematik biçimde kavramsal bütünlük oluşturularak anlaşılırlığının kolaylaştırılmasıdır.

 6. ETKİNLİLİK                Değiştirilmesi ya da kazandırılması hedeflenen davranışta değişiklik yaratan gücün ortaya konmasıdır.

7. GENELLENEBİLİRLİK                Değişikliğin araştırma dışındaki ortamlarda, kişilerle ya da araç – gereçlerle süregelmesidir.

ÖĞRENME-ÖĞRETME – ÖĞRETİM

 ÖĞRENME: Deneyimler sonucu insan davranışlarında görülen kalıcı değişiklerdir.Kişide yorgunluk ,heyecan yada olgunlaşma sonucu olan değişiklikler öğrenme değildir. 

ÖĞRETME: Öğrenmeye yol açan sistematiklik içermeyen çevresel özelliklerdir. Örneğin:bir çocuk akranlarını gözleyerek ‘uygun sınıf içi davranışlar’ edinebilir.Normal gelişim gösteren bireyle ,sistematik olmayan öğretme ortamlarından çoğu durumda yarar sağlayabilirler.Ancak orta ve ileri derecede zihinsel özürlü bireyler için ;.

1-             .Yapılandırılmış öğretim ortamları hazırlamak.

2-             .Bu ortamları sistematik biçimde sunmak gerekmektedir.

 ÖĞRETİM: Uyaran  kontrolünün  kurulmasının  /  geçişinin  sağlanması  anlamına  gelmektedir. Öğretim;  yeni ve/ veya farklı uyaran durumlarında çocuğun tepkide bulunmasını sağlamak için deneyimler organize etmektedir.

ÖĞRENMENİN ÖZELLİKLERİ1). Öğrenme: Birey davranışının ,öğretimden sonra değişiklik göstermesidir.             

Davranış: İki ya da daha fazla kişi tarafından güvenilir olarak gözlemlenebilen  ve ölçülebilen, belli bir başlangıcı ve bitişi olan, tekrarlanabilen devinsel özelliklerdir.

DAVRANIŞLAR
Tek Basamaklı Zincirleme
Başlangıcı ve sona erişi, kolayca ayırt edilebilen davranışlar. Örnek: Nesne ismi söyleme, tabela oku ma, düğmeye basma Birkaç davranışın bir araya gelerek daha karmaşık bir davranışı oluşturmasıdır. Örnek: Pazar veya marketten alışveriş yapma, çamaşır yıkama

 2). Öğretimde belirgin olarak, üzerinde durulan bir davranış vardır. Hedef davranış dört biçimde belirlenebilir.a). Mümkün olan durumlarda davranış değişikliği sağlanacak ya da öğretim yapacak kişi ile görüşerek bilgi edinme,b). Davranış değişikliği sağlanacak yada öğretim yapılacak kişinin çevresinde yer alan önemli kişilerle (anne-baba-öğretmen-akran)görüşerek bilgi edinme.c). Çeşitli testler uygulamad). Doğrudan gözlem yoluyla bilgi edinme.Hedef davranış belirlendikten sonra,bu davranışta ne gibi değişiklik yapılacağına (arttırma,azaltma, ya da ortadan kaldırma) karar verilir.

3). Öğretimle uyaran kontrolü sağlanır.

Uyaran kontrolü: Bir uyaranın ortamda bulunması durumunda bireyin hedef davranışı sergilemesi:bu uyaranın ortamda bulunması durumunda ise hedef davranışı sergilememesi olarak tanımlanır.Uyaran kontrolü davranışı kontrol eden varlığında davranışın tutarlı olarak sergilenmesidir. Örneğin: Ayakkabı giyme deneyimi olmayan bir çocuk bunu  yerine getiremez. Öyleyse,bir davranış uyaran kontrolü altına  alınması ayrımlı pekiştirme ’yoluyla sağlanır.

 Ayrımlı pekiştirme: Hedef uyaranın ortamda bulunduğu durumda sergilenen istendik davranışın pekiştirilmesi,hedef uyaranın ortamda bulunduğu durumda yapılan davranışın pekiştirilmesi olarak tanımlanır.Ortamda uyaran olduğu halde davranış sergilenmiyorsa ,uygulamacının bazı taktik stratejileri kullanması gerekir.Bu stratejilere genel olarak ‘’uygulamacı yardımı ‘’denir.Uyarıcı ip uçları kullanarak hedef uyaranın olduğu durumlarda davranışın oluşumunu sağlamaya çalışır.Ve böylece sergilenen. davranışa bağlı olarak pekiştireç sunarİpucu zamanında ortadan kaldırarak davranışın sadece uyaranın varlığında sergilenmesi sağlanmaya çalışılır.

Bu yaklaşıma ‘’yanlışsız Öğretim ‘’denir. Bireylerin davranışı ,önceleri ipucu ile birlikte sunulan hedef uyaranla sergilemesi beklenir. Ve zamanla davranışın  sadece hedef uyaranın olması durumunda sergilenmesi(uyaran kontrolü transferi) sağlanır.Bu açıklamaya göre öğretim, önce uyaran kontrolünü kurmak / sağlamak; daha sonra ise uyaran kontrolü transferini sağlamaktır.

ÖĞRENMENİN AŞAMALARI VE DAVRANIŞSAL AMAÇ YAZMA

Davranışsal amaç yazarken:

1- Hedef davranıştaki değişiklik öğretmende değil ,öğrencide gerçekleşecek şekilde ifade edilmeli.Örnek:L Yangın anın da güvenliğin öğretilmesi.J Öğrencinin sınıfa girdiğinde ‘günaydın’ demesi. 

2-Hedef davranış gözlenebilir ve ölçülebilir olması  yazılabilir olması.Örnek:L öğrenci selamlaşma becerisini öğrenir.J Öğrenci sınıfa girdiğinde ‘günaydın’ der. 3- Bireyin yapmaması gerektiği değil ,ne yapması gerektiğini belirtilmelidir.Örnek:LAyşe 30 dakika boyunca yanındaki arkadaşına tükürmez.JAyşe 30 dakika boyunca yanındaki arkadaşına tükürmeden oturur. Normal gelişim gösteren bireyler pek çok beceri ve davranışı herhangi bir sistematik öğretim olmaksızın günlük yaşam akışı içinde öğrenirler.Özel gereksinimli bireylerin,özellikle zihin özürlü bireylerin öğrenebilmeleri için sistematik öğretim almaya gereksinimleri vardır.Bu öğretimin tüm öğrenme aşamaları boyunca devam etmesi gerekir Orta ve ileri derecede zihin özürlü bireylere öğrenim sunma amacı.1- Toplumsal yaşamda işlevde bulunmalarına yardım etmek.2- Özürlü bireylerin ,gerekse ailelerin belirlediği yaşam kalitesine uygun gelişme göstermelerini sağlamaktır.