Tag: n├Âroloji

Beynimizin S─▒rlar─▒

Asl─▒nda b├╝t├╝n sistemi ├žal─▒┼čt─▒ran ruh. Bunlar ruhu d─▒┼čar─▒da b─▒rakt─▒klar─▒ m├╝ddet├že ├ž├Âzebildikleri ├ž├Âzemediklerinin yan─▒nda devede kulak bile olmazÔÇŽ┬á─░┼čte Beynin 10 s─▒rr─▒Kafam─▒zda ta┼č─▒d─▒─č─▒m─▒z 1 kilo 350 graml─▒k koca bir labirent. Her g├╝n tepemizde ve bizi o y├Ânetiyor. Bazen duygusal, bazen sinirli; kimi zaman manik, kimi zaman depresif. En g├╝zel duygular─▒n da, ┼čeytani emellerin de planlay─▒c─▒s─▒ o… S─▒rlarla dolu, kapal─▒ ve karanl─▒k bir kutu gibidir beynimiz.
{loadposition header}
─░┼čte beynin ├ž├Âz├╝lemeyen┬á10 s─▒rr─▒!

1. Bilgi n├Âronlarda nas─▒l kodlan─▒yor?

Beynin en kar─▒┼č─▒k i┼člemlerinden bir tanesi, bilginin kodlanmas─▒. Bu s├╝re├žte beyindeki n├Âronlar, yani sinir h├╝creleri, zarlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda elektrik ak─▒m─▒ olu┼čturuyor. Bu elektrik ak─▒mlar─▒, ÔÇśaksonÔÇÖ ad─▒ verilen uzant─▒lara ula┼čarak, onlar vas─▒tas─▒yla gerekli olan kimyasal sinyallerin a├ž─▒─ča ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─čl─▒yor. Bu ak─▒mlar sayesinde d├╝nyayla, ├ževremizde olup bitenle ilgili bilgiler beynimize aktar─▒l─▒yor. ÔÇťNe g├Âr├╝yorum?ÔÇŁ, ÔÇťA├ž m─▒y─▒m?ÔÇŁ, ÔÇťHangi soka─ča sapay─▒m?ÔÇŁ gibi sorulara yan─▒t i┼čte b├Âyle bulunuyor.

2. An─▒lar beyinde nas─▒l saklan─▒yor ve nas─▒l tekrar hat─▒rlan─▒yor?

Bir ki┼činin ismi gibi, yeni bir ┼čey ├Â─črendi─činizde beynin yap─▒s─▒nda birtak─▒m fiziksel de─či┼čiklikler meydana geliyor. Ancak bu de─či┼čikliklerin h├ól├ó ne t├╝r de─či┼čiklikler oldu─čunu, nerelerde meydana geldi─čini, bilginin nas─▒l depoland─▒─č─▒n─▒ ya da y─▒llar sonra tekrar hat─▒rlanarak tekrar nas─▒l g├╝ndeme getirildi─čini anlayam─▒yoruz.Beyinde ├že┼čit ├že┼čit hat─▒ralar var. Ancak beyin, ÔÇśk─▒sa d├Ânem an─▒larlaÔÇÖ (yeni ├Â─črenilen bir telefon numaras─▒n─▒ hat─▒rlamak gibi), ÔÇśuzun d├Ânem an─▒lar─▒ÔÇÖ (ge├žen y─▒l okulda yapt─▒klar─▒n─▒z gibi) birbirinden bir ┼čekilde ay─▒r─▒yor. Beyin travmas─▒ ya da beynin zarar g├Ârmesi ise bu yetenekleri bozabiliyor.

3. Beyin, gelece─či nas─▒l ├Âng├Âr├╝yor?┬á

├ço─ču zaman gelecekle ilgili birtak─▒m planlar─▒m─▒z ve ├Âng├Âr├╝lerimiz olur. Gelece─čin nas─▒l ┼čekillenece─čini d├╝┼č├╝n├╝r├╝z. Beynimizde, gelecekle ilgili bir ┼čekil vard─▒r. Ancak beynin bu ÔÇśgelecek sim├╝lasyonunuÔÇÖ nas─▒l yapt─▒─č─▒ hen├╝z anla┼č─▒lm─▒┼č de─čil. Beyin, d├╝nyayla ilgili ├Âng├Âr├╝lerde nas─▒l bulunabiliyor? Bilim adamlar─▒ h├ól├ó bunun yan─▒t─▒n─▒ ar─▒yor.

4. ÔÇśDuyguÔÇÖ ne demek?

Beyin, sadece bilgi biriktiren bir organ de─čil; ayn─▒ zamanda duygu, motivasyon, korku ve umutlar─▒ bar─▒nd─▒ran bir organ. B├╝t├╝n bunlar bilin├žalt─▒nda olan ┼čeyler asl─▒nda…├ľrne─čin beynin duygularla ilgili b├Âl├╝m├╝ sinirli y├╝zlere, o y├╝zleri g├Ârmeden de tepki verebiliyor. K├╝lt├╝rler aras─▒nda da temel duygular─▒n d─▒┼ča vurulmas─▒, asl─▒nda birbirine benziyor.
5. Zekâ nedir?

Zek├ó farkl─▒ ┼čekillerde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Ancak ÔÇśbiyolojikÔÇÖ a├ž─▒dan zek├ón─▒n ne anlama geldi─či hen├╝z bilinmiyor. Milyarlarca n├Âron, bilgiyi ÔÇśharekete ge├žirmekÔÇÖ i├žin nas─▒l birlikte ├žal─▒┼č─▒yor? Gereksiz bilgi beyinden nas─▒l siliniyor? ─░ki kavram ÔÇśbirbirine uyuncaÔÇÖ ve b├Âylece bir soruna ├ž├Âz├╝m buldu─čunuzda, beyinde neler oluyor? Zeki insanlar bilgiyi beyinlerinde ÔÇśhat─▒rlamas─▒ kolayÔÇÖ, ayr─▒ bir b├Âlgede mi muhafaza ediyorlar?

Beyin fonksiyonlar─▒n─▒n temel i┼čleyi┼čiyle ve n├Âronlar aras─▒ndaki ba─člant─▒larla ilgili, bilim adamlar─▒n─▒n elinde h├ól├ó ├žok az bilgi var. Ancak zek├ón─▒n, beynin tek bir alan─▒yla de─čil, pek ├žok b├Âlgesiyle ilgili oldu─ču ├╝zerinde duruluyor. ─░nsan beyninin di─čer canl─▒lardan fark─▒ h├ól├ó ara┼čt─▒r─▒l─▒yor.

6. Beyin, ÔÇśzaman─▒ÔÇÖ nas─▒l alg─▒l─▒yor?

Alk─▒┼člad─▒─č─▒n─▒zda ya da parma─č─▒n─▒z─▒ ÔÇś┼č─▒klatt─▒─č─▒n─▒zdaÔÇÖ sesi mi daha ├Ânce duyars─▒n─▒z, hareketi mi daha ├Ânce g├Âr├╝rs├╝n├╝z?

Her ne kadar duyma yetene─či, g├Ârme yetene─činden daha h─▒zl─▒ ├žal─▒┼čsa da, parmaklar─▒n g├Âr├╝nt├╝s├╝yle, ├ž─▒kar─▒lan ses ayn─▒ anda ger├žekle┼čiyormu┼č hissi do─čuyor. Yani beyin pek ├žok olay─▒n ayn─▒ anda ger├žekle┼čti─či ÔÇśhissiÔÇÖ uyand─▒rarak asl─▒nda bizi ÔÇśkand─▒r─▒yorÔÇÖ. Beynin zamanla ÔÇśoynad─▒─č─▒n─▒ÔÇÖ asl─▒nda ├žok kolay anlayabilirsiniz.

Aynan─▒n kar┼č─▒s─▒nda sol g├Âz├╝n├╝ze bak─▒n. Daha sonra bak─▒┼č─▒n─▒z─▒ sa─č g├Âz├╝n├╝ze kayd─▒r─▒n. G├Âzlerinizi di─čer tarafa ├ževirmek bir zaman al─▒yor elbette. Ancak siz g├Âzlerinizin hareket etti─čini g├Ârm├╝yorsunuz. G├Âzlerinizi k─▒rp─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒zda da asl─▒nda g├Âzleriniz ├žok k─▒sa s├╝reli─čine de olsa karanl─▒kta kal─▒yor. Ancak bu karanl─▒─č─▒ da g├Ârm├╝yorsunuz.

7. Nas─▒l uyuyor ve r├╝ya g├Âr├╝yoruz?

Zaman─▒m─▒z─▒n ├╝├žte birini uyuyarak ge├žiriyoruz. Ara┼čt─▒rmalara g├Âre, az uyumak sinir sisteminde bozuklu─ča yol a├ž─▒yor. Canl─▒lar uyuduklar─▒nda beynin bir b├Âl├╝m├╝ de uyuyor, ama uykunun mekanizmas─▒, i┼čleyi┼či h├ól├ó bilinmiyor. Uykuda n├Âronlar─▒n a┼č─▒r─▒ derecede hareket halinde olduklar─▒ biliniyor.

Ayr─▒ca ├Ânemli bir sorunu ├ž├Âzmeden ├Ânce uyuman─▒n, o sorunu ├ž├Âzebilmek a├ž─▒s─▒ndan yararl─▒ oldu─ču da d├╝┼č├╝n├╝l├╝yor. D├╝zenli uykunun, ├Â─črenme kapasitesini de art─▒rd─▒─č─▒ s├Âyleniyor. ├ľzetle, uyku sayesinde beyin bir ┼čekilde gerekli bilgileri depoluyor, gereksizleri ise ekarte edebiliyor.

8. Beynin ayr─▒ ayr─▒ olan sistemleri, birbirleriyle nas─▒l b├╝t├╝nle┼čiyor?

G├Âzle bak─▒ld─▒─č─▒nda, asl─▒nda beynin her b├Âlgesi ayn─▒ g├Âr├╝n├╝yor. Ancak aktivitelerini, i┼člevlerini ├Âl├žt├╝─č├╝m├╝zde, her n├Âron b├Âlgesinde farkl─▒ bilgilerin kay─▒tl─▒ oldu─čunu g├Âr├╝yoruz.

├ľrne─čin g├Ârme yetene─čini ilgilendiren b├Âlgenin i├žindeki alanlarda hareketler, y├╝zler, k├Â┼čeler ve renklerle ilgili ├že┼čit ├že┼čit bilgiler bulunuyor. Yeti┼čkin bir insan─▒n beynini, ├že┼čitli ├╝lkelerin bulundu─ču bir d├╝nya haritas─▒na benzetebiliriz. Beynin i├žinde koku, a├žl─▒k, ac─▒, hedef koyma, s─▒cakl─▒k, ├Âng├Âr├╝ ve daha pek ├žok ┼čeyle ilgili ÔÇśbeyin a─člar─▒ÔÇÖ var. Farkl─▒ i┼člevlerine ra─čmen bu sistemler birbirleriyle bir ┼čekilde b├╝t├╝nle┼čerek ├žok iyi bir i┼čbirli─čine giriyorlar.

9. ÔÇśBilin├žÔÇÖ nedir?

Modern bilimde, ÔÇśbilin├žÔÇÖ ├ž├Âz├╝lememi┼č olan en ├Ânemli s─▒rlardan biri. Bilin├ž, tek bir fenomen de─čil. Peki ne? Bilin├ž, beyindeki hangi sistemlerle ilgili? Bilim adamlar─▒n─▒n bu konuda da hi├žbir fikri yok…

┼×imdiye kadar yap─▒lan ara┼čt─▒rmalara g├Âre, bilin├ž konusunda, b├╝y├╝k bir ihtimalle yine bir grup aktif n├Âron ileti┼čim i├žinde. Bilincin alt─▒nda yatan mekanizman─▒n molek├╝llerle ya da h├╝crelerle ilgili olabilece─či ├╝zerinde de duruluyor. Belki de mekanizma, bu sistemlerin etkile┼čimleriyle olu┼čuyor. Bilim adamlar─▒ bu s─▒ralar bilincin, beynin hangi b├Âlgeleriyle ilgili oldu─čunu ara┼čt─▒r─▒yorlar.

10. Bilgisayara kar┼č─▒ beyin

Beyindeki elektrik ak─▒mlar─▒n─▒n h─▒z─▒n─▒n, bilgisayarlardaki sinyal h─▒z─▒ndan 100 milyon kat daha fazla oldu─čunu biliyor muydunuz?

Bir insan, arkada┼č─▒n─▒ hemen tan─▒rken, bir bilgisayar─▒n bir y├╝z├╝ tan─▒mas─▒ genellikle ├žok zor oluyor. Beynin pek ├žok i┼člemi ayn─▒ anda yapt─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyen bilim adamlar─▒, beynin b├╝t├╝n b├Âlgelerinden gelen bilgilerin tek bir b├Âlgede birle┼čmedi─čini, ancak bu farkl─▒ b├Âlgelerin kendi aralar─▒nda g├╝zel bir ÔÇśi┼čbirli─čineÔÇÖ girdiklerini ve bir a─č, yani ÔÇśnetworkÔÇÖ olu┼čturduklar─▒n─▒ belirtiyorlar. Bizim de d├╝nyaya olan bak─▒┼č a├ž─▒m─▒z i┼čte bu karma┼č─▒k network sayesinde olu┼čuyor

Parkinsonizm

Image┬áParkinsonizm kelimesi belli bir hastal─▒ktan ├žok, de─či┼čik nedenlere ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kan bir dizi belirtiyle tan─▒nan bir durumu ├ža─čr─▒┼čt─▒r─▒r. Bu belirtilerin en ├Ânemlileri uzuvlar─▒n titremesi, kaslar─▒n sertli─či ve v├╝cut hareketlerinin yava┼čl─▒─č─▒d─▒r.

Read More

Bu ├╝├žlemeye eklenebilecek di─čer belirtiler aras─▒nda, ├Âne e─čik duru┼č ┼čekli, k├╝├ž├╝k ad─▒mlarla ve ayaklar─▒n─▒ s├╝r├╝yerek y├╝r├╝me, yumu┼čak, h─▒zl─▒ ve ayn─▒ tonda konu┼čma say─▒labilir. Parkinson hastal─▒─č─▒, ├že┼čitli parkinsonizm tablolar─▒ aras─▒nda kendine ├Âzg├╝ belirtiler ve beyinde olu┼čturdu─ču de─či┼čikliklerle ayr─▒ bir yere sahiptir ve ileride ayr─▒nt─▒lar─▒yla ele al─▒nacakt─▒r.

Parkinsonizmdeki titreme, ├Âzellikle elleri ve ayaklar─▒, bazen dudaklar─▒, dili, ├ženeyi, seyrek olarak da g├Âvdeyi etkileyebilir. El veya ayakta dinlenme halinde ortaya ├ž─▒kan titreme bir hareket s─▒ras─▒nda kaybolur. ├ľrne─čin uzan─▒p bir cismi tutma hareketi s─▒ras─▒nda eldeki titreme kaybolur, dinlenme haline ge├žince tekrar ortaya ├ž─▒kar. Titremenin t─▒bbi kar┼č─▒l─▒─č─▒ ÔÇťtremorÔÇŁdur. Dinlenme s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kma ├Âzelli─či di─čer hastal─▒klarda g├Âr├╝lebilen ├že┼čitli titremelerden ay─▒rdedilmesine yard─▒mc─▒d─▒r.

Parkinsonizmde kaslarda dinlenme halinde bile de─či┼čmeyen bir sertlik bulunur. Hastay─▒ muayene eden doktor uzuvlar─▒ pasif olarak hareket ettirdi─činde sabit ve de─či┼čmeyen bir diren├žle kar┼č─▒la┼č─▒r. Ancak etkilenmi┼č kaslar gev┼čeyemez gibi g├Âr├╝n├╝rse de, bu istenilen ┼čekle sokulabilen bir sertliktir. Kaslardaki bu sertlik haline ÔÇťrijiditeÔÇŁ denir.

├ť├ž├╝nc├╝ belirti v├╝cut hareketlerinin yava┼člamas─▒d─▒r ve ÔÇťbradikineziÔÇŁ olarak isimlendirilir (YunancaÔÇÖda ÔÇťbrady ÔÇťyava┼č, ÔÇťkinesisÔÇŁ ise hareket manas─▒ ta┼č─▒r). Yeni bir harekete ba┼člarken teredd├╝t, o eylemi yaparken yava┼čl─▒k ve h─▒zla yorulma ile ┼čekillenen karma┼č─▒k bir olayd─▒r. Bradikinezi, g├Âzleri k─▒rpma, y├╝r├╝rken kollar─▒ sallama, konu┼čurken a├ž─▒klay─▒c─▒ olarak yap─▒lan el ya da beden hareketleri veya y├╝z ifadesini yaratan hareketler gibi fark─▒nda olmadan yapt─▒─č─▒m─▒z otomatik hareketleri yapmaktaki yetersizli─či de i├žerir. Hastalarda t├╝m bu hareketler yava┼člam─▒┼čt─▒r.

PARK─░NSON─░ZM─░N NEDEN─░
Parkinsonizm ad─▒ alt─▒nda toplanan karma┼č─▒k belirtiler beyinde ÔÇťsubstansiya nigraÔÇŁ denilen ├Âzel sinir h├╝crelerinin olu┼čturdu─ču bir ├žekirde─čin iyi i┼člev g├Ârememesinden ileri gelir. LatinceÔÇÖde kelime anlam─▒ ÔÇťkara maddeÔÇŁ olan bu ├žekirde─čin otopsi incelemesinde ├ž─▒plak g├Âzle hemen farkedilebilecek bi├žimde derinlemesine koyu renkte oldu─ču bilinir. Mikroskopla bak─▒ld─▒─č─▒nda bu ├žekirdek i├žinde yer alan sinir h├╝crelerinde yo─čun halde boya (pigment) zerrecikleri g├Âr├╝l├╝r.

Substansiya nigran─▒n sinir h├╝creleri ÔÇťdopaminÔÇŁ denilen kimyasal bir madde yapar ve depolar. Bu h├╝creler beynin derinli─činde bulunan ve kom┼ču konumdaki k├╝├ž├╝k bir gri cevherden olu┼čan ve ÔÇťkorpus striatumÔÇŁ (├žizgili cisim) denilen bir yap─▒n─▒n sinir h├╝creleriyle ba─člant─▒l─▒d─▒r. Substansiya nigra h├╝crelerinin yapt─▒─č─▒ dopamin, sinir lifleriyle korpus striatuma ta┼č─▒n─▒r ve oradaki h├╝creler aras─▒nda kimyasal iletici olarak g├Ârev al─▒r. Substansiya nigra h├╝creleri hasara u─črarsa dopamin yap─▒p depolayamaz ve striatumda dopamin eksilir. Bu eksiklik ciddi boyutta oldu─čunda parkinsonizm belirtileri ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člar.

Beyinde dopamin eksikli─čine yol a├žan nedenler:
1- Substansiya nigran─▒n sinir h├╝creleri ├že┼čitli sebeplerden yok olabilir: Bu durumun en s─▒k rastlanan ├Ârne─či Parkinson hastal─▒─č─▒d─▒r. Di─čer nedenler aras─▒nda beyinde ad─▒ ge├žen b├Âl├╝m├╝n damar hastal─▒klar─▒ ve t├╝m├Ârleri, baz─▒ kimyasal maddelerin harabedici etkisi, ansefalitler (beyin dokusu iltihab─▒) say─▒labilir.
2- Baz─▒ ila├žlar dopaminin striatumdaki do─čal etkisini engeller, b├Âylece dopamin kimyasal mesaj─▒n─▒ iletemez ve dopamin eksikli─či varm─▒┼č gibi bir sonu├ž do─čar. Psikiyatri hastalar─▒nda kullan─▒lan baz─▒ ila├žlar (maj├Âr trankilizanlar) ile i├žinde rezerpin bulunan tansiyon d├╝┼č├╝r├╝c├╝ ila├žlar, kusmaya kar┼č─▒ kullan─▒lan bir ├žok ila├ž parkinsonizm tablosuna yol a├žabilir, fakat sorumlu ilac─▒n kesilmesiyle bu durum d├╝zelir.
3- Substansiya nigra h├╝crelerinin yan─▒ s─▒ra, striatumdaki sinir h├╝crelerinin de hasara u─črad─▒─č─▒ durumlarda, dopamin eksikli─činde olu┼čan tablolarla benzerlik ortaya ├ž─▒kar. ÔÇťM├╝ltisistem dejenerasyonlarÔÇŁ ad─▒yla tan─▒nan bu hastal─▒klarda parkinsonizm d─▒┼č─▒nda beynin ba┼čka b├Âlgelerini de ilgilendiren n├Ârolojik belirtiler s├Âz konusudur. Bu hastal─▒klar─▒n k├╝├ž├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝n kal─▒t─▒mla ge├žti─či bilinir.

Daha fazla ayr─▒nt─▒ya girmeksizin g├Âr├╝lmektedir ki parkinsonizmin bir├žok olas─▒ nedeni vard─▒r ve bunlar─▒n i├žinde en s─▒k rastlanan─▒ Parkinson hastal─▒─č─▒d─▒r.

PARK─░NSON HASTALI─×IÔÇÖNIN ─░LK BEL─░RT─░LER─░
Parkinson hastal─▒─č─▒ belirtileri genellikle ├žok sinsi ve yava┼č bir bi├žimde ba┼člar, ├Âyle ki hastalar ├žo─ču zaman hastal─▒─č─▒n ba┼člang─▒├ž tarihini kesin olarak s├Âyleyemezler. Hastalar ilk belirtinin fark─▒na vard─▒klar─▒ zaman hastal─▒─č─▒n baz─▒ belirtileri uzun zaman ├Ânce ba┼člam─▒┼č olabilir. Bir elinde titreme yak─▒nmas─▒yla ba┼čvuran bir hastan─▒n 5-6 y─▒l ├Âncesine ait ├žekilmi┼č video filmlerinde y├╝r├╝rken bir kolunu sallamad─▒─č─▒ fark edilebilir ya da bazen hastan─▒n eski foto─čraflar─▒nda ├Âne e─čik duru┼č ├Âzelli─či dikkati ├žekebilir. Nitekim Parkinson hastalar─▒n─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunda s─▒kl─▒kla ilk belirti titremedir, kimi hasta ise ├Ârnekte oldu─ču gibi titreme ortaya ├ž─▒k─▒nca hekime getirilir. Bunun gibi baz─▒ hastal─▒k belirtilerinin uzun s├╝re devam etmesine kar┼č─▒n, Parkinson hastal─▒─č─▒na ait bilgi eksikli─či nedeniyle hekime ge├ž ba┼čvuruldu─čuna tan─▒k olmaktay─▒z.

PARK─░NSON HASTALI─×IÔÇÖNIN TEMEL BEL─░RT─░LER─░
Titreme (Tremor)
Parkinson hastal─▒─č─▒n─▒n titreme, kas sertli─či ve hareket azl─▒─č─▒ ile ┼čekillenen ├╝├ž temel belirtisinden en belirgini olan titreme genellikle hastan─▒n doktora en s─▒k ba┼čvurma nedenidir. Parkinson hastalar─▒n─▒n yakla┼č─▒k % 80ÔÇÖinde titreme ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.

Titreme s─▒kl─▒kla bir taraftaki elde, bazen de bir ayakta ortaya ├ž─▒kar. Titreme tek bir parma─č─▒n titremesine s─▒n─▒rl─▒ kalabildi─či gibi bazen de dili, dudaklar─▒ ve ├ženeyi etkileyebilir ancak ba┼č veya ses titremesine yol a├žmaz.

Titreme ufak sal─▒n─▒ml─▒, yukar─▒-a┼ča─č─▒ basit kol ve/veya bacak hareketi ┼čeklinde olabildi─či gibi daha s─▒kl─▒kla karma┼č─▒k bir hareket halini de alabilir. ├ľn kolun hafif├že d─▒┼ča d├Ânmesi, ba┼č parmak ve i┼čaret parmaklar─▒n ileri-geri hareketleri ve elin bozuk para sayma ya da bir ├žak─▒l ta┼č─▒n─▒ ba┼č parmak ve i┼čaret parmak aras─▒nda yuvarlama hareketi ┼čeklinde olabilir. Titreme ayakta ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ zaman pedala basma hareketini and─▒r─▒r.

D├╝zenli ve belli bir h─▒zda olan titreme saniyede 5 ya da 6 vurumludur. Parkinson hastal─▒─č─▒nda etkilenmi┼č olan el veya ayak, di─čer hastal─▒klarda g├Âr├╝lebilen titremelere benzemeksizin, dinlenme s─▒ras─▒nda titrer. Titreme uyku s─▒ras─▒nda ve o uzvun harekete ba┼člamas─▒yla kaybolur. Sinirlilik, y├╝r├╝me, stres alt─▒nda kalma ya da zihinsel faaliyetle a┼č─▒r─▒ me┼čgul olma titremeyi artt─▒r─▒r. B├Âylece aral─▒kl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kabilen titreme hastan─▒n ruh halini yans─▒tabilir. ├ľrne─čin evde gazete okurken titremesi olmayan bir hastan─▒n ziyaret├žisi gelince titremesi tekrar ortaya ├ž─▒kabilir. Titremenin bu y├Ân├╝ hastalar─▒n toplum i├žinde s─▒k─▒nt─▒ya girmelerine yol a├žmaktad─▒r ve bir ├žo─ču bu nedenle arkada┼člar─▒ aras─▒nda olmaktan vazge├žmektedirler.

Hastalar g├Âzle fark edilemeyecek kadar ince titremeyi bile hissedebilirler ve bunu titre┼čim hissi gibi alg─▒larlar. Nadir olarak g├Âr├╝len kar─▒n kaslar─▒n─▒n titremesi, i├žerde titreyen bir ┼čey varm─▒┼č gibi hissedilir. Diyafram veya g├Â─č├╝s kaslar─▒ titremesi ÔÇť├žarp─▒nt─▒ÔÇŁ gibi hissedilir ve hasta kalple ilgili bir sorun oldu─čunu d├╝┼č├╝nerek ilgili hekime ba┼čvurur. Bu ┼čekildeki titreme kalp elektrosunda (EKG ) saptanabilir.

Titremesi olan her ki┼činin Parkinson hastas─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ vurgulamak gerekir. Sa─čl─▒kl─▒ insanlarda korku, heyecan gibi stresli durumlarda ellerde, bacaklarda ge├žici olarak titreme ortaya ├ž─▒kabilir. Bunun d─▒┼č─▒nda her ya┼čta g├Âr├╝lebilen ve ÔÇťesansiyel tremorÔÇŁ ad─▒ verilen iyi huylu, ailevi bir hastal─▒kta, kollar ├Âne do─čru uzat─▒l─▒nca ellerde titreme olur. El titremesinin yan─▒ s─▒ra ├Âzellikle ya┼čl─▒ hastalar─▒n ba┼č─▒nda da titreme g├Âr├╝lebilir. Bu hastal─▒─č─▒n bir ├žok ├Âzelli─či gibi tedavisi de Parkinson hastal─▒─č─▒ndan farkl─▒d─▒r. Bunun d─▒┼č─▒nda titremeye yol a├žan ├že┼čitli nedenler aras─▒nda baz─▒ ila├žlar─▒n kullan─▒m─▒, tiroid bezinin a┼č─▒r─▒ ├žal─▒┼čmas─▒ veya beyincik hastal─▒klar─▒ say─▒labilir.

Kas sertli─či (Rijidite)
Baz─▒ hastalar uzuvlar─▒nda sertlik hissinden yak─▒n─▒rlar. Bununla birlikte kas sertli─či ├žo─ču kez hastan─▒n bir yak─▒nmas─▒ olmay─▒p hekimin fizik muayenede pasif harekete kar┼č─▒ olan bir direncin varl─▒─č─▒n─▒ saptamas─▒ ile tan─▒n─▒r. Hekim hastaya gev┼čemesini s├Âyleyerek, hastan─▒n uzuvlar─▒n─▒ eklem yerlerinden bir ├žok kez nazik├že gerer ve b├╝ker ve bu pasif harekete kar┼č─▒ eklem ├ževresinde diren├ž arar. B├Âyle pasif harekete kar┼č─▒ s├╝rekli bir diren├ž bulunmas─▒na ÔÇťrijiditeÔÇŁ denilir. Normalde kaslar─▒n dinlenme halinde yumu┼čak ve gev┼ček olmas─▒ gerekirken rijidite varl─▒─č─▒nda dinlenme halinde bile sabit bi├žimde gergin ve elle hissedilebilen belli bir sertlikte oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. Parkinson hastal─▒─č─▒nda rijidite en s─▒k el, ayak bile─či, dirsek veya diz gibi eklemlerde saptan─▒r.

Bazen kas sertli─či hekim taraf─▒ndan eklemde sanki ÔÇťdi┼čli ├žarkÔÇŁ tak─▒lmas─▒ varm─▒┼č gibi hissedilir. Hastalar kas sertli─čini yorgunluk, batma hissi, a─čr─▒ veya kramp ┼čeklinde hissedebilirler. Omurga ├ževresi kaslar─▒n sertli─či olduk├ža seyrek g├Âr├╝l├╝r, s─▒rt a─čr─▒s─▒ ya da bel a─čr─▒s─▒ yaratabilir ve genellikle ├Âne e─čik durmakla ┼čiddetlenir. Bald─▒r ve ayak kaslar─▒ sertli─či a─čr─▒l─▒ kramplar ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kabilir.

Hareketlerde yava┼člama (Bradikinezi)
Parkinson hastal─▒─č─▒n─▒n belki de ├Âz├╝rl├╝l├╝k yaratan en temel belirtisi olan hareketlerdeki yava┼člama yani ÔÇťbradikineziÔÇŁ, her hastada erken veya ge├ž olarak geli┼čir. Hareket yava┼čl─▒─č─▒ g├╝nl├╝k ya┼čamdaki faaliyetlerin t├╝m├╝n├╝n belli bir yava┼čl─▒kta olmas─▒na yol a├žar. Hareketlerin d├╝zenli aralarla tekrar─▒ ve eklemlerin hareket a├ž─▒kl─▒─č─▒ azalm─▒┼čt─▒r. Hastalar─▒n basit g├╝nl├╝k i┼člerini yapma s─▒ras─▒nda, ├Ârne─čin d├╝─čme ilikleme, kravat ve ayakkab─▒ ba─člama, yaz─▒ yazma ve ├žatal-b─▒├žak kullanma gibi incelik isteyen i┼člerde ba┼člang─▒├žta hafif derecede hissettikleri g├╝├žl├╝k giderek artar. Zamanla istemli hareketlerin ├žo─čunun yap─▒lmas─▒nda, ├Ârne─čin yemek yerken ve ├ži─čnerken, al├žak bir koltuktan do─črulurken, otomobile binerken ve inerken, yatakta bir taraftan di─čer tarafa d├Ânerken zorlanmalar dikkati ├žeker. Yukar─▒da s├Âz├╝ edilen istemli hareketlerin yava┼člamas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, g├Âzleri k─▒rpmak ve y├╝r├╝rken kollar─▒ sallamak gibi otomatik olarak yap─▒lan, birbirinin ayn─▒ olan hareketler de azal─▒r ya da kaybolur.

Hareket yava┼čl─▒─č─▒ ne ├žok kadar belirgin olsa da hastalar─▒n kas g├╝c├╝, yani kuvveti normaldir. Hastan─▒n bu y├Ândeki yak─▒nmas─▒ genel bir yorgunluk hali, ├Ârne─čin y├╝r├╝rken ya da di┼č f─▒r├žalarken yap─▒lmas─▒ gereken ard─▒s─▒ra hareketlere kumanda ederken uzuvlarda hissetti─či tutukluktur. Hareketlerdeki bu t├╝r yava┼čl─▒k zamanla hastalar─▒ ba┼čkalar─▒na ba─č─▒ml─▒ hale getirebilir. Yava┼čl─▒─č─▒ a─č─▒r derecede olan bir hastada titreme ya da rijidite bulunmayabilir.

ÔÇťAkineziÔÇŁ ise hareketsizlik anlam─▒ ta┼č─▒r ve genellikle hastal─▒─č─▒n ilerlemi┼č oldu─ču d├Ânemlerde ortaya ├ž─▒kar. Bu durumdaki Parkinson hastalar─▒ uzun s├╝re izlendi─činde, g├Âzle g├Âr├╝l├╝r bir hareket yapma yetene─čini yitirdikleri g├Âr├╝l├╝r: g├Âz k─▒rpma, do─čal y├╝z ifadesini olu┼čturan hareketler (mimikler), oturu┼ču d├╝zeltmek gibi yard─▒mc─▒ hareketler g├Âzlenmez. B├Âyle hastalar sadece k─▒p─▒rdamadan oturur ve sabit bir bak─▒┼čla bakarlar.
Parkinson Hastalar─▒nda Beden E─čitiminin Yeri

Parkinson hastalar─▒nda t─▒bbi tedavinin yan─▒ s─▒ra beden e─čitimi hareketleri de ├žok ├Ânemlidir. Fiziksel olarak zinde olan hastalar─▒n uzun hastal─▒k seyriyle daha iyi ba┼ča ├ž─▒kt─▒klar─▒ bilinen bir ger├žektir.

Beden e─čitiminin, yap─▒labildi─či ├Âl├ž├╝de, ├Âzellikle kas sertli─či ve hareket yava┼čl─▒─č─▒ ├╝zerine olumlu etkisi nedeniyle hastan─▒n kendisini daha iyi hissetmesine katk─▒s─▒ vard─▒r. Bilindi─či gibi kullan─▒lmayan kaslar─▒n zamanla kitlesi azal─▒r ve boyu k─▒sal─▒r (kontrakt├╝r), dolay─▒s─▒yla v├╝cudun kas yap─▒s─▒n─▒n korunmas─▒ i├žin beden hareketleri yapmak zorunludur. Benzer bi├žimde, eklemlerin her g├╝n normal hareket menzilinde hareket ettirilmeleri gereklidir, aksi takdirde kullan─▒lmayan bir eklemi ku┼čatan ba─č dokusu sertle┼čir ve eklem hareket yetene─čini kaybederek kal─▒c─▒ bi├žimde i┼člev kayb─▒na u─črar. B├Âylece d├╝zenli kas faaliyeti kaslar─▒ ve eklemleri korur, ayr─▒ca kalbin ├žal─▒┼čmas─▒na, kan dola┼č─▒m─▒na ve akci─čerlerin havalanmas─▒na da katk─▒da bulunur.

Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda beden hareketleri yapanlarda daha az kab─▒zl─▒k olur, b├Âbrekler, idrar yollar─▒ ve mesane daha iyi ├žal─▒┼č─▒r. ├ľte yandan fiziksel faaliyet zihin i├žin de iyidir. Kaslardaki gev┼čeme ve rahatlama fikirlerin olumlu y├Ânde de─či┼čmesine de yol a├žar. Beden hareketlerinden sonra mutluluk hissi, kendini iyi hissetme duygular─▒ ki┼čiye hakim olur.

Kendi g├Âzlemimize dayanarak hastalar─▒m─▒z aras─▒nda d├╝zenli olarak beden hareketleri yapanlar─▒n, yapmayanlara g├Âre g├╝nl├╝k ya┼čamlar─▒nda daha hareketli olduklar─▒n─▒ s├Âyleyebiliriz. Beden e─čitimi hareketleri ├Âzellikle al─▒┼č─▒k olmayan hastalar i├žin ba┼člang─▒├žta zevksiz ve s─▒k─▒c─▒ g├Âr├╝nse de, bunu g├╝nl├╝k ya┼čam─▒n bir par├žas─▒ olarak kabul etmeleri kendileri i├žin yararl─▒ olacakt─▒r. Aile bireyleri de en az hekim kadar bu konuda destekleyici ve te┼čvik edici bir tutum i├žinde olmal─▒d─▒rlar. Mesle─či gere─či fazla hareket eden hastalar─▒n bu bak─▒mdan daha ┼čansl─▒ olduklar─▒n─▒ belirtmekte yarar vard─▒r.

Hastalar normal hareket a├ž─▒kl─▒─č─▒na kavu┼čmas─▒ amac─▒yla t├╝m eklem ve kaslar─▒n─▒ her g├╝n k─▒sa s├╝relerle ├žal─▒┼čt─▒rmal─▒d─▒rlar. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒n hastay─▒ a┼č─▒r─▒ derecede yoracak kadar a─č─▒r olmas─▒ ya da uzun s├╝rmesi ┼čart de─čildir. E─čer hasta tercih ediyorsa sabit duran bisiklet ya da k├╝rek ├žekme aleti gibi baz─▒ aletlerden yararlanabilir, ancak bunlar─▒n aletsiz yap─▒lan hareketlere bir ├╝st├╝nl├╝─č├╝ g├Âr├╝lmemi┼čtir.

Y├╝r├╝me hastalar i├žin m├╝kemmel ve ─▒l─▒ml─▒ bir egzersizdir. Y├╝r├╝menin h─▒z─▒, s├╝resi ve mesafesi hastan─▒n yetenek ve g├╝c├╝ne g├Âre de─či┼čebilmekle birlikte g├╝nde bir bu├žuk-iki kilometre y├╝r├╝y├╝┼č├╝n yorucu olmad─▒─č─▒ gibi gev┼četici ve canland─▒r─▒c─▒ bir etkisi de vard─▒r. Y├╝r├╝me ┼čehirde ya da k─▒rsal kesimde kolayl─▒kla hobi ┼čeklinde yap─▒labilir, veya her sabah k├Â┼čedeki d├╝kkana gidip al─▒┼čveri┼č yapmak, d├Ân├╝┼čte ba┼čka bir yoldan d├Ânmek ┼čeklinde g├╝nl├╝k ya┼čam─▒n bir par├žas─▒ haline getirilebilir. Bunun d─▒┼č─▒nda y├╝zme son derece yararl─▒ bir spordur, ancak denge ve y├╝r├╝me bozuklu─ču olmayan hastalara, e─čer imkanlar─▒ varsa yaz─▒n s─▒─č sularda, g├╝venli ko┼čullarda y├╝zmesi ├Ânerilir. Eskiden beri yapmaktan ho┼čland─▒─č─▒ tenis, futbol gibi faaliyetleri varsa hasta bunlar─▒ s├╝rd├╝rmelidir, zira bu t├╝r sporlarda ├Â─črenilmi┼č hareketler, y├╝r├╝me gibi i├žg├╝d├╝sel olarak yap─▒lan hareketlere k─▒yasla Parkinson hastal─▒─č─▒ndan daha az etkilenir.
{loadposition header}
BEDEN E─×─░T─░M─░ HAREKETLER─░
B├╝y├╝k eklemleri ve onlar─▒ ilgilendiren kaslar─▒ d├╝zenli olarak her g├╝n ├žal─▒┼čt─▒rman─▒z size son derece zindelik kazand─▒racakt─▒r. ├ľzellikle sabah yataktan kalkar kalkmaz yap─▒ld─▒─č─▒nda, g├╝n boyu daha fazla hareketlilik kazanabilirsiniz. Parkinson hastal─▒─č─▒na ait belirtileriniz t─▒bbi tedaviyle kontrol alt─▒na al─▒nm─▒┼č ise ve a─č─▒r kalp yetmezli─či sorunu ta┼č─▒m─▒yorsan─▒z, a┼ča─č─▒da yer verilen baz─▒ basit beden e─čitimi hareketlerini ├žal─▒┼čman─▒z─▒n size yararl─▒ olaca─č─▒na inan─▒yoruz.

Baz─▒ hareketleri bir kez ├Â─črendikten sonra, evde her g├╝n kendi ba┼č─▒n─▒za yapabilirsiniz. Hareketlerinizdeki k─▒s─▒tl─▒l─▒k nedeniyle tek ba┼č─▒n─▒za beden hareketlerini ├žal─▒┼čamayacaksan─▒z, bir fizyoterapistin yard─▒m─▒yla germe egzersizleri ve baz─▒ pasif hareketler yap─▒labilir ve daha sonra aile bireylerinden biri taraf─▒ndan her g├╝n ve d├╝zenli olarak uygulanabilir. Her g├╝n yap─▒lan egzersizlerin g├╝nl├╝k yarar─▒ hafif olsa bile, birikmi┼č yararl─▒ etkisini haftalar sonra fark edeceksiniz. G├╝nde 5-10 kez ya da daha fazla yapman─▒z ├Ânerilen baz─▒ egzersizler a┼ča─č─▒da tarif edilmi┼čtir.

S─▒rt├╝st├╝ Yatarken Yap─▒lacak Egzersizler
1. Her bir baca─č─▒n─▒z─▒, diz b├╝k├╝l├╝ haldeyken, s─▒rayla karn─▒n─▒za do─čru ├žekiniz, di─čer baca─č─▒n─▒z─▒ yataktan kalkmayacak ┼čekilde bast─▒r─▒n─▒z. Bu arada ellerinizden destek alabilirsiniz.
2. Ellerinizden destek alarak, her iki baca─č─▒n─▒z─▒ dizlerinizi b├╝kerek karn─▒n─▒za do─čru ├žekiniz.
3. Her bir baca─č─▒n─▒z─▒ s─▒rayla, dizlerinizi b├╝kmeden havaya kald─▒r─▒n─▒z.
4. Dizlerinizi b├╝kmeden ayaklar─▒n─▒z─▒ bilekten kendinize do─čru b├╝k├╝n├╝z ve 5 sn tutunuz.
5. Kol ve bacaklar─▒n─▒z─▒ yanlara do─čru a├ž─▒p kapat─▒n─▒z.
6. Her iki bacak biti┼čik ve dizler b├╝k├╝l├╝ halde iken kal├ža hareketi ile sa─č ve sol yana d├Ânerek dizlerinizi yata─ča de─čdirmeye ├žal─▒┼č─▒n─▒z.
7. Bir ├Ânceki hareketi yaparken bacaklar─▒n─▒z─▒ bir yana, ba┼č─▒n─▒z─▒ aksi y├Âne ├ževiriniz.
8. Dizleriniz b├╝k├╝l├╝ halde, el ve ayaklar─▒n─▒z─▒ yata─ča bast─▒rarak kal├žan─▒z─▒ yataktan yukar─▒ do─čru kald─▒r─▒p 5 sn. tutunuz.
9. Bir ├Ânceki hareketi, avu├ž i├ži yukar─▒ bakacak ┼čekilde ellerinizden kuvvet almadan tekrarlay─▒n─▒z.
10. Dizleriniz hafif b├╝k├╝l├╝ iken, ba┼č ve omuzlar─▒n─▒z─▒ kald─▒rarak ellerinizi dizlerinize de─čdirmeye ├žal─▒┼č─▒n─▒z.
11. Dizleriniz b├╝k├╝l├╝, elleriniz kenetli iken s─▒rayla sa─ča ve sola do─čru uzanmaya ├žal─▒┼č─▒n─▒z ve 5 sn. kal─▒n─▒z.

Y├╝z├╝st├╝ Yatarken Yap─▒lacak Egzersizler
1. Eller arkada kenetli iken ba┼č tavana bakacak ┼čekilde g├Â─čs├╝n├╝z├╝ yataktan kald─▒r─▒n─▒z. Bu durumdayken ba┼č─▒n─▒z─▒ sa─ča ve sola ├ževiriniz.
2. Ellerinizle yata─ča abanarak, dirsekler d├╝z olacak ┼čekilde ba┼č ve g├Â─čs├╝n├╝z├╝ yataktan kald─▒r─▒n─▒z.
3. Dizlerinizi s─▒ras─▒yla b├╝k├╝n├╝z.

Otururken Yap─▒lacak Egzersizler
1. Kollar─▒n─▒z yanda, g├Âvdeniz ├Âne e─čik pozisyonda iken nefes al─▒n─▒z ve s─▒rt─▒n─▒z dik olacak ┼čekilde do─črulunuz.
2. V├╝cudunuzun a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ s─▒rayla sa─č ve sol yanlara e─čilerek aktar─▒n─▒z.
3. Bir dizinizi kendinize do─čru ├žekerken di─čer tarafa e─čilerek a─č─▒rl─▒k aktar─▒n─▒z.
4. Dizinizi kendinize do─čru ├žekiniz ve ba┼č─▒n─▒z─▒ yava┼č├ža dizinize yakla┼čt─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒n─▒z. Ba┼člang─▒├ž konumuna geri d├Ân├╝n├╝z. S─▒rt─▒n─▒z─▒ dik tutmaya ├žal─▒┼č─▒n─▒z.
5. S─▒rayla topuklar─▒n─▒z─▒ ve parmak u├žlar─▒n─▒z─▒ yerden kald─▒r─▒n─▒z.
6. Daha sonra bir aya─č─▒n─▒z─▒n topu─čunu kald─▒r─▒rken di─čer aya─č─▒n─▒z─▒n parmak ucu kalkacak ┼čekilde hareketi tekrarlay─▒n─▒z.
7. Elleriniz dizler ├╝zerinde ├žapraz yapt─▒ktan sonra, kollar─▒n─▒z─▒ yanlardan yukar─▒ya do─čru bir daire ├žizecek ┼čekilde kald─▒r─▒n─▒z ve indiriniz. Kollar─▒n─▒z─▒ kald─▒r─▒rken burundan derin bir nefes al─▒p, kollar─▒n─▒z─▒ indirirken a─č─▒zdan nefes veriniz.
8. Kollar yana a├ž─▒k konumda iken ellerinizi omuzlar─▒n─▒za koyunuz ve sa─ča do─čru d├Ânerek 5sn. durunuz, daha sonra orta pozisyona gelip i┼člemi sola do─čru d├Ânerek tekrarlay─▒n─▒z.
9. Sa─č kol d├╝z bir ┼čekilde ileri uzat─▒l─▒rken, sol baca─č─▒n─▒z─▒ karn─▒n─▒za do─čru ├žekiniz. Daha sonra ayn─▒ i┼člemi sol kol-sa─č baca─č─▒n─▒zla tekrarlay─▒n─▒z.
10. S─▒rayla sa─č ve sol dizinizi d├╝z bir ┼čekilde ileri do─čru uzat─▒n─▒z.
11. Her iki omuzunuzu yukar─▒ kald─▒rarak kulaklar─▒n─▒za de─čdirmeye ├žal─▒┼č─▒n─▒z.
12. Her iki omuzunuza kendi ekseni etraf─▒nda daireler ├žizdiriniz.
13. Ba┼č─▒n─▒z─▒ ├Ânce ├Âne sonra arkaya yat─▒r─▒n─▒z.
14. Ba┼č─▒n─▒z─▒ sa─ča ve sola yat─▒r─▒n─▒z.
15. Ba┼č─▒n─▒z─▒ bir yandan di─čer yana ├ževiriniz.
16. Ba┼č─▒n─▒z─▒ ├Ânce saat yelkovan─▒ y├Ân├╝nde, sonra ters y├Ânde d├Ând├╝r├╝n├╝z.

Not: 13-16. maddelerde belirtilen hareketleri ba┼čd├Ânmesi, boyun eklemlerinde hareket k─▒s─▒tl─▒l─▒─č─▒, boyun f─▒t─▒─č─▒ olan hastalar─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒ sak─▒ncal─▒d─▒r.