Tag: dil terapi

Konu┼čman─▒n 5n1kÔÇÖs─▒ ├ç─▒kt─▒

ÔÇťNe, ne zaman, neden, nerede, nas─▒l, kimÔÇŁ
Dil ve Konu┼čma Terapisi
─░leti┼čim Becerileri Seti

Set ─░├žeri─či
206 Sayfa, A4 Boyutunda Tek Y├Ân G├Ârsel Kartlardan Olu┼čmaktad─▒r.
300 gram kal─▒n ku┼če ka─č─▒da bas─▒lm─▒┼čt─▒r.
Tel, kapak, Spiral vs bulunmamaktad─▒r. Bu sebebi kart halinde bireyle daha pratik ve h─▒zl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒d─▒r. Kullan─▒m tercihinize g├Âre kartlar─▒ delge├žle delerek klas├Ârleyebilirsiniz.

Kullan─▒n alanlar─▒
├ľzel e─čitim t├╝m ya┼člar
Okul ├Âncesi: 2-7 ya┼č ├çocuklar
Dil ve konu┼čma geli┼čimi, Gecikmi┼č konu┼čma, ─░leti┼čim Problemleri, Kelimeden C├╝mleye Ge├ži┼č Sorunlar─▒
─░fade edici dil sorunlar─▒

Set Nas─▒l Kullan─▒l─▒r
Sette hikayelerin kahraman─▒ AliÔÇÖnin ve ailesinin hayat─▒ ele al─▒nm─▒┼čt─▒r.
AliÔÇÖnin hayat─▒ anlat─▒l─▒rken: Fiiller, isimler, s─▒fatlar, zamirler, zarflar, ekler, kavramlar, meslekler, aile fertleri, Okul hayat─▒, g├╝nl├╝k ya┼čam, ak─▒l y├╝r├╝tme, d├╝┼č├╝nmeÔÇŽ gibi bir ├žok alana yere verilmi┼čtir.
Setin en ├Ânemli amac─▒: Dil-Konu┼čma Geli┼čimini desteklemek ve ─░leti┼čim sorunlar─▒n─▒ gidermektir.

1- 206 Adet g├Ârsel bireyin seviye ve ihtiyac─▒na g├Âre istenilen karttan ba┼član─▒r. T├╝m kartlarda bulunan basit hikayeler ├žocu─ča ister 1 c├╝mle ister do─ča├žlama ile geni┼čleterek 1 sayfa olarak anlat─▒l─▒r.

2- Kartlarda bulunan 5n1k sorular─▒n─▒n cevaplar─▒ g├Ârsel olarak da verilmi┼čtir. ├çocu─čun seviyesine g├Âre kartla ilgili sorulan sorular─▒n cevaplar─▒n─▒ ister g├Ârselden g├Âstererek yada s├Âzel olarak telaffuz ederek bireyden isteyebilirsiniz.

3- G├Ârsel hikayeleri kullanarak c├╝mleye fiil , yer, isim, s─▒fat, zarf, zaman ┬áekleme ve tamamlama ├žal─▒┼čabilirsiniz. C├╝mleleri yar─▒m b─▒rak─▒p ├žocuktan tamamlamas─▒n─▒ bekleyebilirsiniz.

4- Kartlar─▒ kullanarak ├žocukta eklerin kullan─▒m─▒n─▒ da ├žal─▒┼čabilirsiniz. da, dan, a,e, lar, yok, acak, m─▒┼č, ─▒n, in gibi t├╝m eklerin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ yapabilirsiniz.

5- ├çal─▒┼čma s─▒ras─▒nda c├╝mleleri yar─▒da kesip ├žocu─čun tamamlamas─▒n─▒ bekleyebilirsiniz.
├ľrn: Ali elmaÔÇŽ. ( ├çocuk g├Ârsele bakarak -yiyor, ÔÇô yedi- yiyecek olarak c├╝mleyi tamamlayacakt─▒r.)

6-206 adet kart─▒ kullanarak ├žocukla zaman eklerini ├žok rahat ├žal─▒┼čabilirsiniz. d─▒-mu┼č-yor-ar-acak-

├ľrne─čin; Sabah Mutfakta karde┼čiyle elma yiyen Ali g├Ârselinin ├žal─▒┼čma a┼čamas─▒
1-Ali ne yiyor
2-Kimle yiyor
3-Ne zaman yiyor
4-Nerede yiyor
5-Nas─▒l yiyor
6-Elma ne renk
7-Elma nerede yeti┼čir
8-Elmay─▒ kim ald─▒
9-Elmay─▒ kim nereden ald─▒
10-Ali elmay─▒ yemeden ├Ânce ne yapt─▒ÔÇŽÔÇŽ
Sorular─▒n─▒n hepsini 1 g├Ârselle ├žocu─ča sorabilirsiniz.
├çocu─čun seviyesi ÔÇť-Ne yiyor? -ElmaÔÇŁ a┼čamas─▒nda ise t├╝m kartlar ├žocu─ča ├Ânce 1 soru sorularak ├žal─▒┼č─▒l─▒r. ├ľrne─čin -Ne
Zamanla ├žocu─čun alg─▒ seviyesi artt─▒k├ža bir kartla 10 soruya kadar ├žal─▒┼čabilirsiniz. ├çocu─čum seviyesine g├Âre; Ne, ne zaman, neden, nerede, nas─▒l, kim sorular─▒ ├žocu─ča sorulur ve cevab─▒n─▒ g├Ârselden g├Âsterebilir yada s├Âyleyebilir.

Kazan─▒mlar
Konu┼čmay─▒ ba┼člatma ve s├╝rd├╝rme
Konu┼čmaya ak─▒c─▒l─▒k kazand─▒rma
Kelimeden c├╝mleye ge├ži┼č
Zaman ve Eklerin kullan─▒m─▒
Dinleme Becerisi
D├╝┼č├╝nerek konu┼čma, Mant─▒kl─▒ konu┼čma
Ak─▒l y├╝r├╝tme, ─░li┼čki kurma
Neden sonu├ž, Mant─▒k

Haz─▒rlayanlar

Dil ve Konu┼čma Terapistleri
Mehmet Ongun
Ali Y─▒ld─▒r─▒m
Marhaba Bobocholova

├ľzel E─čitim Uzmanlar─▒
─░lyas Sa├ž─▒kara
┼×erife ─░slamo─člu
Koray Yavuz

Bilgi ─░├žin
www.dkadanismanlik.com
bilgi@dkadanismanlik.com
0546 218 6 218

SET─░ N11 DEN TAKS─░TL─░ OLARAK TEM─░N EDEB─░L─░RS─░N─░Z
TIKLAYINIZ

─░ND─░R─░ML─░ SATI┼× F─░YATI 160TL

Havale ile temin etmek i├žin a┼ča─č─▒daki hesap numaras─▒na ├Âdeme yapt─▒ktan sonra ileti┼čim bilgilerimizden adres ve fatura bilgilerinizi bildirebilirsiniz.

Tel: 0 546 218 6 218
Mail: dkadanismanlik@gmail.com
HESAP ADI: DKA KONU┼×MA GEL─░┼×─░M E─×─░T─░M DANI┼×MANLIK T─░C L─░M ┼×─░T
─░BAN: TR820001000874771664375002
HESAP NO: 77166437 5002
Z─░RAAT BANK SO─×ANLIK ┼×UBES─░ (874)

Dikkat Eksikli─či ve Hiperaktivite Yap─▒lan Ara┼čt─▒rmalar

Linkten ─░ndirebilirsiniz.

Faydal─▒ Olmas─▒ Dile─či ─░le

D─░KKAT ─░ND─░R

Dikkat Eksikli─či Hiperaktivite Bozuklu─čuÔÇÖnun DSM IV Tan─▒ Kriterleri

dikkat eksikli─či

dikkat eksikli─či

Dikkat eksikli─či tan─▒lama kriterleri
a) ├ço─ču zaman dikkatini ayr─▒nt─▒lara veremez, okul veya i┼č yerinde, ya da di─čer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar.
G├╝ndelik hayatta, ├žocuk i├žin konu┼čursak, ├Âdevlerinde veya s─▒navlarda dikkatsizlik hatalar─▒ ├Ârne─čin; soruyu yanl─▒┼č okuma, i┼člem hatalar─▒, art─▒ eksi i┼čaretleri kar─▒┼čt─▒rma gibi d├╝┼č├╝nebiliriz.
Yeti┼čkinler i├žin konu┼čursak, toplant─▒ saatlerini kar─▒┼čt─▒rabilir, istenen bir belge yerine ba┼čka bir belge g├Ânderebilir.
b) ├žo─ču zaman ├╝zerine ald─▒─č─▒ g├Ârevlerde ya da oynad─▒─č─▒ etkinliklerde dikkati da─č─▒l─▒r.
Yine ├žocuklar i├žin ├Âdevlerini yaparken dalga ge├žtiklerini s├Âyleriz mesela, ya da bir t├╝rl├╝ odaklanamad─▒klar─▒ndan yazmalar─▒ gereken kompozisyonu yazamazlar. 1 saatte bitmesini bekledi─činiz ├Âdev saatlerce s├╝rer.
Yeti┼čkinlerde ise, al─▒┼čveri┼č yapmas─▒ gerekirken, yemek yapmas─▒ gerekirken araya ba┼čka i┼č al─▒rlar, ├ž├╝nk├╝ ilgileri o an i├žin o i┼če kaym─▒┼čt─▒r ve al─▒┼č veri┼č ertelenir, yemek yanabilir.
c) do─črudan kendisine konu┼čuldu─čunda ├žo─ču zaman dinlemiyormu┼č gibi g├Âr├╝n├╝r.
Dikkat Eksikli─či olan ki┼čilerde ├Âzg├╝ven d├╝┼č├╝kt├╝r, g├Âz temas─▒ kurmakta zorlan─▒rlar. Bir ba┼čka ├Âzellikleri ise ayn─▒ anda birka├ž i┼čle u─čra┼čmaktan keyif al─▒rlar. ├ľrne─čin en s─▒k ya┼čanan durumlardan biri; ├žocu─čunuz kimi zaman televizyon seyrederken siz arka planda dedikodu yap─▒yorsan─▒z e─čer bunlar─▒n hepsini kaydedebilir, kimi zaman ise yine televizyon ba┼č─▒ndayken ona e─čer ders ├žal─▒┼čmas─▒ tavsiyesinde bulunuyorsan─▒z sizi hi├ž duymayabilir.
E┼činize o g├╝n sizin i├žin ├Ânemli bir olay─▒ anlat─▒rken e┼činiz bir taraftan televizyonun kumandas─▒ ile zaplama yapabilir.
Bir ba┼čka durum ise ├Â─čretmenler i├žin s─▒n─▒fta ┼ču ┼čekilde ya┼čan─▒r: ├ľ─čretmen ders anlat─▒rken ├Â─črenci defterine karalama veya esim yapabilir. Ancak bu durum ├Â─črencinin ├Â─čretmenini dinlemedi─či anlam─▒na gelmez her zaman i├žin. ├ľ─črenci konsantre olabilmek i├žin karalama yapmaya ihtiya├ž duymaktad─▒r asl─▒nda.
d) ├žo─ču zaman y├Ânergeleri izlemez ve okul ├Âdevlerini, ufak tefek i┼čleri ya da i┼č yerindeki g├Ârevlerini tamamlayamaz (kar┼č─▒t olma bozuklu─čuna ya da y├Ânergeleri anlayamamaya ba─čl─▒ de─čildir).
DE/HBÔÇÖlilerin kurallarla aras─▒ yoktur. ├çabuk s─▒k─▒ld─▒klar─▒ndan, uzun y├Ânergeleri takip etmekte zorlan─▒rlar. Karma┼č─▒k bir evrak dolduruyorsan─▒z, vize ba┼čvurusu gibi ├Ârne─čin, ya da s─▒ras─▒yla izlenmesi gereken bir durum varsa, DE/HBÔÇÖli ki┼čiler bu s─▒ray─▒ takip etmekten s─▒k─▒l─▒rlar. ├çocuklar i├žin uzun zaman alan projeleri planlamak ├Ârne─čin d├Ânem ├Âdevleri, ve y├╝r├╝tmek ├žok s─▒k─▒c─▒ olaca─č─▒ndan bu durumu s├╝rekli ertelerler, ka├ž─▒n─▒rlar, yapmazlar veya yapabilmek i├žin neredeyse insan├╝st├╝ ├žaba harcarlar. Tabii bu insan├╝st├╝ ├žaba g├Âr├╝lmez, bunun yerine ki┼čiye ├žocukluktan itibaren ne kadar tembel oldu─ču, ne kadar sorumsuz oldu─ču giydirilir.
e) ├žo─ču zaman ├╝zerine ald─▒─č─▒ g├Ârevleri ve etkinlikleri d├╝zenlemekte zorluk ├žeker.
Beynimizin ├Ân k─▒sm─▒ndaki b├Âl├╝m y├Ânetici i┼člevlerden sorumludur. DE/HBÔÇÖli insanlarda bu b├Âlgedeki baz─▒ hormonlar─▒n dengesizli─činden dolay─▒ bu durum fiziksel bir durumdur. ─░┼člerimizi, yapmam─▒z gerekenleri biliriz, ancak bunlar─▒ hangi s─▒rayla yaparsak daha etkin bir i┼č ├ž─▒kar─▒r─▒z, ya da nas─▒l bir planlamayla zamandan tasarruf edebiliriz gibi hesaplamalar─▒ yapmakta zorluk ├žekerler. Bu durum kar┼č─▒s─▒nda ki┼či bazen paralize olup hi├žbir┼čey yapamazken, bazen de zay─▒f performans g├Âsterir. Zaman mefhumu ├žok geli┼čmemi┼č olan bu ki┼čiler i├žin g├Ârevlerini zaman─▒nda tamamlayamama, randevular─▒na ge├ž kalma, ├Âdevlerini yeti┼čtirememe gibi durumlar ├žok s─▒k g├╝ndeme gelir.
E─čer e┼člerden birinde DE/HB varsa, i┼člerini organize edemiyor, zaman─▒n─▒ d├╝zg├╝n kullanam─▒yor ve ayn─▒ zamanda t├╝m bu i┼čleri yapabilmek i├žin ├žok ├žaba sarf etti─čini hissederek yoruldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorsa, bir de ├╝st├╝ne ├╝stl├╝k faturalar─▒n─▒ zaman─▒nda ├Âdemeyi s─▒ks─▒k aksat─▒yorsa o zaman kendini s├╝rekli su├žlay─▒p durmas─▒ yetmiyormu┼č gibi, ili┼čkisi de hem maddi hem manevi etkilenecektir.
f) ├žo─ču zaman s├╝rekli mental ├žabay─▒ gerektiren g├Ârevlerden ka├ž─▒n─▒r, bunlar─▒ sevmez ya da bunlarda yer almaya kar┼č─▒ isteksizdir.
DE/HBÔÇÖli ki┼čiler ├žok ├žabuk dikkatleri da─č─▒ld─▒klar─▒ndan, ilgileri olmayan konularda uzun s├╝reli odaklanmada zorluk ├žekerler. Mental ├žaba gerektiren g├Ârevler e─čer ilgi alanlar─▒ dahilindeyse sorun yoktur zaten, ancak detayl─▒ bir tatili planlamak, ya da tez yazmak onlar i├žin normalden daha fazla ├žaba harcamalar─▒ anlam─▒na geldi─činden ka├ž─▒nmaya meyillidirler.
g) ├žo─ču zaman ├╝zerine ald─▒─č─▒ g├Ârevler ya da etkinlikler i├žin gerekli olan ┼čeyleri kaybeder (├Ârne─čin; oyuncaklar, okul ├Âdevleri, kalemler, kitaplar ya da gere├žler)
├ľ─črenciler i├žin s─▒k├ža ├Âdevlerini veya kitaplar─▒n─▒ unutmalar─▒, kalem silgi gibi gere├žlerini anahtarlar─▒, c├╝zdan unutma ya da kaybetmeden bahsedebiliriz. Son y─▒llarda buna cep telefonlar─▒n─▒ da ekleyebiliriz.
Burada ├Ânemli olan, hepimizin ba┼č─▒na anahtar, telefon, c├╝zdan unutmak gelebilir, ancak burada dikkat edilecek husus bunu ne s─▒kl─▒kta ya┼čad─▒─č─▒m─▒zd─▒r. Ya da bunlar─▒n ba┼č─▒m─▒za gelmemesi i├žin ne gibi ├Ânlemler ald─▒─č─▒m─▒za bakmam─▒z laz─▒m.
Bazen ├Ânemli evraklar─▒ o kadar iyi saklar─▒z ki kaybolmas─▒n diye, sonra onlar─▒ bulmak i├žin harcad─▒─č─▒m─▒z ├žaba ve maruz kald─▒─č─▒m─▒z panik duygusu ├Âmr├╝m├╝zden ├Âm├╝r ├žalar.
h) ├žo─ču zaman dikkati d─▒┼č uyaranlarla kolayl─▒kla da─č─▒l─▒r.
├ľ─črenci ├Âzellikle ilgisini ├žekmeyen bir dersin s─▒nav─▒na haz─▒rlan─▒yorsa, s─▒ks─▒k tuvalete gitme gereksinimi hisseder, karn─▒ ac─▒k─▒r, susar, kap─▒ ve telefon sesine ilk ├žal─▒┼čta ko┼čar. Kendi bedeninden gelen fiziksel ihtiya├žlar onun dikkatini da─č─▒tmaya yeter de artar bile. Ancak ayn─▒ ├Â─črenciyi ├žok sevdi─či bir bilgisayar oyununun ba┼č─▒na koyun, ya da sevdi─či bir derse ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ isteyin, neredeyse 6 saat boyunca ne karn─▒ ac─▒k─▒r, ne susar, ne de tuvalete gider. ─░nsan├╝st├╝ bir varl─▒k gibi o kadar saat boyunca sevdi─či, ilgilendi─či ┼čeyin ba┼č─▒nda oturabilir.
Yeti┼čkinlerde ise, odaklanmada ne kadar zorlan─▒yorlarsa d─▒┼č uyaranlara kar┼č─▒ hassasiyetleri o kadar artar diyebiliriz. ├ľrne─čin, telefonla konu┼čurken ayn─▒ anda evin i├žindeki bir ses, ya da ├žocuklardan birinin ayn─▒ anda bir ┼čey istemesiyle yeti┼čkin da─č─▒labilir. Ne telefona odaklanabilir, ne de ├žocu─čuna. Bu da strese yol a├žar.
Bir ba┼čka ├Ârnek, ├žocu─čunuza tam nasihat ├žekerken balkona konan bir ku┼č, ├žocu─čunuzun oda─č─▒n─▒ sizden ku┼ča do─čru ├ževirmesine sebep olabilir ki bu durum daha da sinir olman─▒za yol a├žabilir.
i) g├╝nl├╝k etkinliklerinde ├žo─ču zaman unutkand─▒r
DE/HBÔÇÖli ki┼čilerde k─▒sa s├╝reli haf─▒za zay─▒f oldu─čundan g├╝nl├╝k etkinliklerinde yapmalar─▒ gereken ┼čeyleri kolayl─▒kla unutabilirler. Bu durumda sadece yap─▒lacaklar─▒ not etmek yetmeyebilir, not ettiklerini s├╝rekli g├Ârebilecekleri bir yerde tutmalar─▒, zamanlama s├Âz konusu ise, alarm kurup, mesaj at─▒p kendilerine hat─▒rlatmalar─▒ gerekir. Di─čer t├╝rl├╝ unutulan i┼čler bir sonraki g├╝ne sarkar, bir sonraki g├╝n de unutulacak ┼čeyler oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rsek, t├╝m bu unutulanlar toplanarak bir sonraki g├╝ne sarkarak devam eder. Sonunda da─č gibi y─▒─č─▒lm─▒┼č, unutulmu┼č i┼čler olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒karlar. Bunlara ├Ârnek olarak ├žocuklar i├žin unutulan ├Âdevler en yayg─▒n─▒d─▒r. Yeti┼čkinlerde ise ├Ârnekleri, faturalar, resmi evrak temin etmek, kuru temizlemeciden e┼čyalar─▒ almak veya b─▒rakmak, kargoya evrak vermek, berbere gitmek, ├žocuklar─▒n veya e┼čin istedi─či ┼čeyleri temin etmek, bozuk, k─▒r─▒k e┼čyalar─▒ tamir ettirmemek olarak sayabiliriz.
A┼ča─č─▒daki hiperaktivite-impulsivite semptomlar─▒ndan alt─▒s─▒ (ya da daha fazlas─▒) en az 6 ay s├╝reyle uyumsuzluk do─čurucu ve geli┼čim d├╝zeyine g├Âre ayk─▒r─▒ bir derecede s├╝rm├╝┼čt├╝r

Hiperaktivite tan─▒lama kriterleri
a) ├žo─ču zaman elleri, ayaklar─▒ k─▒p─▒r k─▒p─▒rd─▒r ya da oturdu─ču yerde k─▒p─▒rdan─▒p durur.
Halk aras─▒nda hiperaktif erkeklerde olur gibi bir kan─▒ yayg─▒nd─▒r. Oysa k─▒zlarda da g├Âr├╝lebilir, ancak g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ erkeklerde daha yayg─▒n olarak kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Burada ├žocuklar ├╝zerinden ├Ârnek vermek gerekirse, genellikle haraketli ├žocuklard─▒r. Enerjileri bitip t├╝kenmek bilmez. Okulda, ders boyunca s─▒rada oturmakta zorluk ├žekerler. Yeti┼čkinlerde ise durum biraz daha farkl─▒la┼č─▒r. S├╝rekli evdeki e┼čyalar─▒n yerlerini de─či┼čtirme, s─▒k├ža hareket etme ihtiyac─▒nda olduklar─▒ndan bulunduklar─▒ ortamlarda onlar─▒ kahve al─▒rken, markete giderken, ellerinde kalemle ynarken bulabiliriz.
b) ├žo─ču zaman s─▒n─▒fta ya da oturmas─▒ beklenen di─čer durumlarda oturdu─ču yerden kalkar.
Yukar─▒da da bahsedildi─či gibi, bu ├žocuklar─▒n en zorland─▒klar─▒ k─▒s─▒m ders boyunca hareket etmeden yerlerinde oturmakt─▒r. S─▒n─▒f─▒n d├╝zenini bozmakla su├žlan─▒rlar. Sorumsuz ve sayg─▒s─▒z olmakla su├žlan─▒rlar. Burada ├Â─čretmenlerin ┼čikayetleriyle ├žocuk s─▒n─▒fta yaramaz ve d├╝zen bozan olarak mimlenirken, veli ise yeterince terbiye edemedi─činden dolay─▒ utan─▒r ve su├žluluk duyar, kendini su├žlar. Bu durum, tan─▒ hen├╝z al─▒nmam─▒┼čsa ebeveyn ve ├žocuk aras─▒nda gerginli─če yol a├žar. Ebeveyn kendini su├žlu hissetti─činden, etrafa kar┼č─▒ utand─▒─č─▒ndan dolay─▒ kendine olan k─▒zg─▒nl─▒─č─▒n─▒ ├žocu─čuna yans─▒t─▒r ve i┼č ┼čiddet boyutlar─▒na kadar gidebilir. Ancak ne zamanki tan─▒ al─▒n─▒r ve bu durumun asl─▒nda ger├žekten ├žocu─čun su├žu olmad─▒─č─▒, hiperaktivitenin bir sonucu oldu─ču ortaya ├ž─▒kar ve aile durumu kabullenince ili┼čkiler rahatlar. Ara┼čt─▒rmalar, ├žocukta DE/HB var ise, aile i├žinde daha fazla huzursuzluk olabilece─čini g├Âstermektedir. Ebeveynlerin bu durum ile birbirlerini su├žlamalar─▒, zorluklar kar┼č─▒s─▒nda ├žaresiz hissetmeleri kar─▒-koca aras─▒ndaki gerginli─čin t─▒rmanmas─▒na sebep olmaktad─▒r. Ne zamanki tan─▒ konulur, aile DE/HBÔÇÖyi anlamaya ve ├Â─črenmeye ba┼člar, i┼čte o zaman ili┼čkileri geli┼čir ve derinle┼čir.
c) ├žo─ču zaman uygunsuz olan durumlarda ko┼ču┼čturup durur ya da t─▒rman─▒r (ergenlerde ya da eri┼čkinlerde ├Âznel huzursuzluk duygular─▒ ile s─▒n─▒rl─▒ olabilir).
d) ├žo─ču zaman, sakin bir bi├žimde, bo┼č zamanlar─▒ ge├žirme etkinliklere kat─▒lma ya da oyun oynama zorlu─ču vard─▒r.
Bu durum ├žocuklarda, dinlenme i├žin ayr─▒lm─▒┼č bir zaman diliminde istirahat etmeleri ya da sakin bir ┼čekilde kendilerini oyalamalar─▒ istendi─činde bu konuda olduk├ža g├╝├žl├╝k ├žekerler. Kendi kurallar─▒n─▒ koymay─▒ sevdiklerinden oyun oynama ve oyunun kurallar─▒na uymada zorluk ├žekerler, bu durum sonucunda arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan oyun d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒lma olarak kar┼č─▒m─▒za gelir. Bu ├žocuklar grup etkinliklerinde d├╝zen bozduklar─▒ndan fazla istenmezler. Bu durum arkada┼čl─▒k ili┼čkilerini etkiledi─činden fazla arkada┼člar─▒ yoktur. Yeti┼čkinlerde ise bu durum bo┼č zamanlar─▒ adrenalini y├╝ksek olan extreme sporlara ilgi duyma ┼čeklinde kar┼č─▒m─▒za gelebilir. Ancak bu her extreme spora ilgi duyanlar─▒n hiperaktivitesi var anlam─▒na gelmemelidir.
e) ├žo─ču zaman hareket halindedir ya da bir motor taraf─▒ndan s├╝r├╝l├╝yormu┼č gibi davran─▒r.
Bu insanlar olduk├ža y├╝ksek bir enerjiye sahiptirler. Enerjileri sanki hi├ž bitmeyecekmi┼č gibi gelir. ├çocuklar bu konuda sab─▒r s─▒n─▒rlar─▒n─▒ zorlarlar. Bu enerji sporla olumlu bir y├Âne kanalize edilebilir. DE/HB ile spor aras─▒nda olumlu bir ili┼čki vard─▒r. Spor yapan DE/HBÔÇÖlilerin daha rahat odaklanabildiklerine dair ara┼čt─▒rmalar devam etmektedir.
f) ├žo─ču zaman ├žok konu┼čur.
├çok konu┼čan bir ├žocuk, ├žok konu┼čan bir yeti┼čkin, her zaman DE/HBÔÇÖli olmasa bile, bazen hiperaktivitenin dile vurdu─ču ├žok belirgin olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Kimisi akl─▒ndakileri d├╝zg├╝n bir ┼čekilde ifade edebilirken, kimi da─č─▒n─▒k ifade eder. D├╝┼č├╝nmeden konu┼čabilirler, bu da onlar─▒ patavats─▒z k─▒lar. ─░li┼čkilerde yans─▒mas─▒ ise, kar┼č─▒ taraf─▒n hislerini ne kadar incittiklerinin fark─▒nda olmad─▒klar─▒ndan, ili┼čkide her zaman i├žin umursamaz, de─čer vermez taraf olarak su├žlan─▒rlar. E─čer ├žok konu┼čmuyorlarsa, ├žok fazla d├╝┼č├╝n├╝yor da olabilirler. Bazen d├╝┼č├╝nceler o kadar yo─čun ve h─▒zl─▒ gelirki adeta d├╝┼č├╝nce bombard─▒man─▒na tutulmu┼č gibi olurlar. Bu onlar i├žin asl─▒nda olduk├ža y─▒prat─▒c─▒d─▒r, ├ž├╝nk├╝ odaklanmalar─▒n─▒ daha da zorla┼čt─▒r─▒r.
─░mpulsivite (D├╝rt├╝sellik)
g) ├žo─ču zaman sorulan soru tamamlanmadan ├Ânce cevab─▒n─▒ yap─▒┼čt─▒r─▒r.
D├╝rt├╝sellik, ki┼činin isteklerini erteleyememesidir. Bu ki┼čiler sorular─▒n cevab─▒n─▒ vermekte olduk├ža sab─▒rs─▒zd─▒r. ├ľ─črenciler kendilerini ├žok zor tutarlar, hatta ├žo─ču zaman tutamazlar. Yeti┼čkinlerde de bu durum kar┼č─▒s─▒ndakinin c├╝mlelerini bitirme, konu┼čmas─▒n─▒ yar─▒da kesip hemen cevap vermeye ba┼člama gibi g├Âr├╝lebilir. Bu biraz leb demeden leblebi demek gibi g├Âr├╝nse de, bazen yanl─▒┼č anlay─▒p ba┼čka bir cevap da vermelerine yol a├žar.
h) ├žo─ču zaman s─▒ras─▒n─▒ bekleme g├╝├žl├╝─č├╝ vard─▒r.
D├╝rt├╝sellikte e─čer bu ├Âzelli─či g├Âsteriyorsa ki┼či, bu durum kar┼č─▒m─▒za ├žok ├že┼čitli ┼čekillerde ├ž─▒kabilir. Uzun banka kuyruklar─▒nda beklemeye dayanamad─▒─č─▒ndan kaynak yapmak i├žin yollar arayanlardan tutun da , trafikte beklemeye sabr─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin gerek kendi kendilerine gerekse etraflar─▒ndaki ara├žlarla kavga eden insanlar olabilirler. Ancak burada stresli bir g├╝n├╝n ard─▒ndan tolerans─▒ azalm─▒┼č olan insanlar─▒ unutmamak laz─▒m. Yine ┼čunu s├Âylemek gerekir ki , trafikte sabr─▒ olmayan bir tan─▒d─▒─č─▒n─▒z varsa bu onun illede DE/HB oldu─čunu g├Âstermez. Burada olay─▒n b├╝t├╝n├╝n├╝ g├Âzden ka├ž─▒rmamak laz─▒m.
i) ├žo─ču zaman ba┼čkalar─▒n─▒n s├Âz├╝n├╝ keser ya da yapt─▒klar─▒n─▒n aras─▒na girer (├Ârne─čin; ba┼čkalar─▒n─▒n konu┼čmalar─▒na ya da oyunlar─▒na burnunu sokar).
Genellikle ├žocuklara s─▒k├ža ┼č├Âyle s├Âylendi─čini duyar─▒z: ÔÇťEvlad─▒m ben birisiyle konu┼čurken araya girmeÔÇŁ. ├çocuk defalarca ikaz edildi─či halde s├Âz kesip, araya girmeye devam eder. Bu durum hararetli bir konu┼čman─▒n kesilmesine neden oluyorsa ebeveyn ├žocuk aras─▒nda can s─▒k─▒c─▒ bir gerilim yaratabilir. Anne de ya da babada da DE/HB varsa, o zaman bu durum s─▒k├ža konu┼čmalar─▒n yar─▒m kalmas─▒na, s├╝rekli engellenmekten dolay─▒ k─▒zg─▒nl─▒─č─▒n uzun s├╝re devam etmesine yol a├žar. Bu t├╝r gerginlikler ufak gibi g├Âr├╝nse de ili┼čkideki yans─▒malar─▒ daha b├╝y├╝k ├žaptad─▒r.
─░┼člevsel bozulmaya yol a├žm─▒┼č olan baz─▒ hiperaktif-impulsif semptomlar ya da dikkatsizlik semptomlar─▒ 7 ya┼č─▒ndan ├Ânce de vard─▒r.
─░ki ya da daha fazla ortamda semptomlardan kaynaklanan bir i┼člevsel bozulma vard─▒r. (├Ârne─čin; okulda yada i┼čte ve evde).
Burada ├Ânemli bir nokta daha var ki, ├Ârne─čin yukar─▒daki DSM 4ÔÇÖten al─▒nt─▒ya g├Âre bu belirtilen ├Âzelliklerin en az 6 s─▒n─▒n bir arada ve hayat─▒m─▒zdaki 2 alanda g├Âr├╝lmesi DE/HB tan─▒s─▒ koymak i├žin gerekmektedir. Bu tan─▒y─▒ Uzman Psikiyatristler koyar.
Burada DE/HBÔÇÖnin genetik durumundan da bahsetmek gerekir. DE/HBÔÇÖnin %50 oran─▒nda genetik oldu─ču bilinmektedir. Yani DE/HBÔÇÖli birisinde aileye de mutlaka bakmak gerekir. Tan─▒ almam─▒┼č ├žok fazla yeti┼čkinin oldu─čunu g├Âz ├Ân├╝nde de bulundurursak, zaman zaman ebeveynler ┼č├Âyle yorumlarda bulunuyorlar, benim ├žocu─čumun sadece okulda problemi var, evdeyken sorunumuz yok. Burada ┼čunu g├Âzden ka├ž─▒rmamak gerekir, e─čer sorun yok diyen ebeveynde de DE/HB var ise, .ocu─čunun baz─▒ hareketlerini kendine benzetece─činden, ben de eskiden b├Âyleydim diyece─činden, ve genelde kendimizde bir sorun olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsak, ├žocu─čun evdeki sorunlar─▒n─▒ g├Ârmezden gelerek, DE/HBÔÇÖyi atlamak gibi bir risk do─čmaktad─▒r.
Toplumsal, okuldaki ya da mesleki i┼člevsellikte klinik a├ž─▒dan belirgin bir bozulma oldu─čunun a├ž─▒k kan─▒tlar─▒ bulunmal─▒d─▒r.

Oral Motor Egzersizler Yar─▒k Damakta Ses Terapisi

Dil Konu┼čma Bozukluklar─▒ Uzman─▒ F─▒rat SAKAR

Y─▒llardan beri yar─▒k damakl─▒lar─▒n ileti┼čim problemlerine ili┼čkin ├žok ┼čey yaz─▒lm─▒┼č ve bu sorunu ├ž├Âzmede bir├žok strateji ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Geleneksel olarak , bu stratejiler okul ├Âncesi ve okul ├ža─č─▒ ├žocuklarda arik├╝lasyon rezonans ve velofarengeal yetersizlik problemlerine odaklanm─▒┼čt─▒r. Yar─▒k damakl─▒ ├žocuklarda erken m├╝dahalenin amac─▒ ├╝ns├╝z da─čarc─▒─č─▒n─▒ art─▒rmak (├Âzellikle bas─▒n├žla ├╝retilenleri), kelime haznesini geli┼čtirmek ve oral hava ak─▒m─▒n─▒ art─▒rmakt─▒r.(1)

1940ÔÇÖlardan 1960ÔÇÖlara kadar konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin, konu┼čma i├žin, velofarengeal mekanizman─▒n g├╝c├╝n├╝ ve istemli kontrol├╝n├╝ art─▒rd─▒─č─▒na yayg─▒n olarak inan─▒lmaktayd─▒. Dolay─▒s─▒yla klinisyenler yayg─▒n olarak ├╝fleme, emme, ─▒sl─▒k ├žalma, yanak ┼či┼čirme, yutma gibi konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler ve hatta r├╝zgarl─▒ aletler kullanarak velofarengeal valf─▒n kas g├╝c├╝n├╝ art─▒rmay─▒ ve konu┼čma i├žin fonksiyonlar─▒n─▒ geli┼čtirmeyi ummu┼člard─▒r.( Berry& Einsenson,1956; Kanter , 1947 ; Massegill, Quinn, Pickrell& Levison, 1968; Moser , 1942; Van Riper, 1946, 1963; Wells, 1945,1948) (2)

Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin etkili oldu─ču inanc─▒ 1960 ve 1970ÔÇÖli y─▒llarda etkisini yitirmi┼č; ├ž├╝nk├╝ velofarengeal fonksiyonlar─▒ art─▒rd─▒─č─▒ tezi ├ž├╝r├╝t├╝lm├╝┼čt├╝r ( Kuehn, Tomes, Peterson-Falzone, 2004) (1)

Bu egzersizleri kullanmadaki varsay─▒mlar, velofarengeal kapanmadaki psikolojik s├╝re├žlerin, konu┼čmada kullan─▒lan s├╝re├žlerle benzer etkinlikler ta┼č─▒mas─▒d─▒r. Maalesef bu egzersizlerin ├žok etkili oldu─čunu s├Âylememiz m├╝mk├╝n de─čildir. ( Powers& Star, 1974; Ruscello, 1982; Shelton, Hahn,& Morris, 1968). Ara┼čt─▒rmalar konu┼čma paternleriyle, konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler aras─▒nda belirgin farkl─▒l─▒k g├Âsterdikten sonra( Flowers & Morris, 1973; McWilliams & Bradley, 1965; Moll , 1965 ; Peterson, 1973; Shprintzen, Bencione, McCall, & Skolnick, 1974) konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler bilgili uzmanlar tarf─▒ndan terkedilmi┼čtir. Oral motor egzersizlerin yararl─▒ oldu─ču inanc─▒ uzun d├Ânemler s├╝rm├╝┼čt├╝r. Hala baz─▒ uzmanlar bu egzersizleri velofarengeal yetersizli─či olan ki┼čilere terapi protokolu gere─či uygulamaktad─▒r. (2)

├çocuklarda hava ak─▒m─▒n─▒n ├ž─▒k─▒┼č ┼čeklini g├Âstermek amac─▒yla birtak─▒m ├╝fleme egzersizleri yap─▒lmaktad─▒r. Bu egzersizler ├╝flemeli oyuncaklarla yap─▒labilmektedir. Ancak bu egzersizleri kullanman─▒n amac─▒ damak kas g├╝c├╝n├╝ art─▒rmak de─čil; oral hava ak─▒m─▒n─▒ ├žocu─ča yaparak uygulayarak g├Âstermektir. (1)

S─▒kl─▒kla kullan─▒lan oral motor egzersizler: ├ťfleme, dili bast─▒rma, dudak b├╝zme, dil sallama, g├╝lme, dili buruna ve ├ženeye do─čru hareket ettirme, yanak ┼či┼čirme, ├Âp├╝c├╝k, dil yuvarlama etkinlikleridir. Rapor edilen yararlar─▒ ise dil elevasyonunu, artik├╝lat├Ârlerin fark─▒ndal─▒─č─▒n─▒, dudak g├╝c├╝n├╝, dilin lateral hareketini, ├žene stabilizasyonunu, dil-dudak uyumunu, salya kontrol├╝n├╝, velofarengeal kapanmay─▒ ve emme yetene─čini sa─člad─▒─č─▒d─▒r. Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin yarar─▒na ili┼čkin 10 ├žal─▒┼čma incelenmi┼č ve 9ÔÇÖunun fayda sa─člamad─▒─č─▒ (Christensen & Hanson (1981); Gommerman & Hodge (1995);Colone & Forrest (2000); Occhino & McCane (2001); Abrahamsen & Flack (2002); Bush, Steger, Mann-Kahris, & Insalaco (2004); Roehrig, Suiter, & Pierce (2004); Guisti & Cascella (2005); Hayes et al. (In submission) ; sadece 1ÔÇÖinin fayda sa─člad─▒─č─▒(Fields & Polmanteer (2002)) ; ancak bunda da metodolojik hata oldu─ču tespit edilmi┼čtir. (5)

Ruscello (2006) konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizleri dil, dudak, ve ├žene hareketlerini i├žeren, g├╝├ž art─▒r─▒c─▒, kas tonunu geli┼čtirici, hareketin ranj─▒n─▒ art─▒r─▒c─▒ ve kas kontrol├╝n├╝ sa─člay─▒c─▒ etkinlikler olarak tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. Bu egzersizlerin kullan─▒l─▒p kullan─▒lmamas─▒ gerekti─či konusunda uzla┼čmazl─▒klar vard─▒r. Ara┼čt─▒rmalar kullan─▒lmas─▒ gerekti─čini desteklememektedir. Ancak bir├žok klinisyen taraf─▒ndan yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r. (3)

Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin yararl─▒ olmad─▒─č─▒na ili┼čkin ├žal─▒┼čmalar, fonolojik ve sesletim problemleri olan ├žocuklarda motor konu┼čma geli┼čimi, kas hareketleri, kas g├╝c├╝ ve oral motor egzersizlerle sesletim aras─▒ndaki ili┼čki ├╝zerine yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Lof ( 2007) konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin kaslar─▒ yeterince g├╝├žlendirmedi─čini, konu┼čma i┼člevlerini ├žok geli┼čtirmedi─čini ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r. Dudak kas g├╝c├╝n├╝n konu┼čmaya etkisini maksimum %10 -20 ve ├žene kas g├╝c├╝n├╝n ise sadece %11-15 oldu─čunu ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r. Sonu├ž olarak Lof 7 ya┼č ├Âncesi ├žocuklar─▒n konu┼čma fark─▒ndal─▒─č─▒ i├žin yap─▒lan bu egzersizleri bili┼čsel becerileri yeterli d├╝zeyde olamad─▒─č─▒ i├žin transfer edemediklerini rapor etmi┼čtir.(3)

Moore& Ruark (1996) konu┼čma ile ilgili kas organizasyonu ile konu┼čma d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar─▒n spesifik ve birbirinden ayr─▒ oldu─čunu bulmu┼člard─▒r. Konu┼čmayla, erken beliren ├ži─čneme, emme gibi konu┼čma d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar aras─▒nda hi├žbir ili┼čki bulmam─▒┼člard─▒r. Dolay─▒s─▒yla konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizleri kullanman─▒n konu┼čma gibi kompleks davran─▒┼člar─▒n geli┼čmesini sa─člamad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rm├╝┼člerdir. Forrest(2002) ve Lof (2003;2006;2007) konu┼čmada ve konu┼čma d─▒┼č─▒ (├ži─čneme gibi) egzersizlerde ayn─▒ kaslar kullan─▒lmas─▒na ra─čmen, her aktivite i├žin farkl─▒ hareket etti─čini ileri s├╝rm├╝┼člerdir. Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin ses ├╝retiminde etkili oldu─čuna dair ├žok s─▒n─▒rl─▒ say─▒da kan─▒t bulunmaktad─▒r. Davis& Velleman (2000) oral motor terapinin konu┼čma ├╝retimini art─▒rd─▒─č─▒na dair hi├žbir ├žal─▒┼čma bulunmad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler. Bush, Stenger, Mann-Kahris, & Insalaco(2004) yapt─▒klar─▒ tek denekli ├žal─▒┼čmada 9 ya┼č─▒nda bir erkek ├žocukta konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlerin sesletimi geli┼čtirip geli┼čtirmedi─čine bakm─▒┼člar ve sonucunda bu egzersizlerin ├žocu─čun sesletiminde hi├žbir de─či┼čikli─či sa─člamad─▒─č─▒n─▒ bulmu┼člard─▒r. (3)

Bir ├žok ├žal─▒┼čma konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizlere kar┼č─▒ olmas─▒na ra─čmen, klinisyenlerlerin bu egzersizleri neden hala kulland─▒klar─▒ sorusu akla gelmektedir. Oral motor egzersizlerin fonolojik sorunlar─▒n─▒ ve sesletim sorunlar─▒n─▒ iyile┼čtirici bir etki olmamas─▒na ra─čmen klinisyenlerde ÔÇťne olursa olsun kullanÔÇŁ anlay─▒┼č─▒ bulunmaktad─▒r. Dahas─▒ dinamik sistemin prensiplerine dayanarak, konu┼čmada kullan─▒lan hareket paternlerine kar┼č─▒tl─▒─ča sebep oldu─ču i├žin zararl─▒ oldu─ču ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Klinisyenler taraf─▒ndan ileri s├╝r├╝len di─čer g├Âr├╝┼č ÔÇť Ne yapaca─č─▒m─▒ bilmedi─čim i├žin ba┼člang─▒├ž olarak kullan─▒yorumÔÇŁ g├Âr├╝┼č├╝d├╝r. Bu da bize klinisyenlerin konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizleri, fonolojik ve sesletim bozuklu─ču olan ├žocuklarda ne yapaca─č─▒n─▒ bilememe sonucu kulland─▒klar─▒n─▒ g├Âstermektedir. Bu bozukluklardan baz─▒lar─▒ terapiye kar┼č─▒ diren├ž g├Âstermekte, oral motor egzersizlerin ba┼čar─▒ i├žin mekanizma sa─člayaca─č─▒ ileri s├╝r├╝lmektedir. Buna ra─čmen konu┼čmadaki belirleyici bozukluklarda, konu┼čma d─▒┼č─▒ egzersizler ba┼čar─▒ problemi belirlemede yarars─▒z olmaktad─▒r. Deneysel ├žal─▒┼čmalar konu┼čma d─▒┼č─▒ davran─▒┼člarla konu┼čma ├╝retimi aras─▒nda kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ bir etki olmad─▒─č─▒ sonucunu g├Âstermi┼čtir. T├╝m bu verilere dayanarak oral motor egzersizlerin fonolojik ve sesletim sorunu olan ├žocuklar i├žin, yasal terapi protokol├╝n bir par├žas─▒ olmamas─▒ gerekir. Bu aktiviteler kas g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝ olan disartride respiratuar ve larengeal kontrol├╝ sa─člamak i├žin kullan─▒labilir. Oral motor egzersizlerin konu┼čma edinimi i├žin temel olarak kullan─▒lamayaca─č─▒ ├žok nettir. (4)
Sonu├ž olarak, T├╝m bunlara dayanarak klinisyenler konu┼čma ├╝retimini geli┼čtirmek istiyorlarsa direkt olarak konu┼čmaya odaklanmal─▒; konu┼čmaya faydal─▒ gibi g├Âr├╝len ┼čeyler ├╝zerinde durmamal─▒d─▒rlar. Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor egzersizler ama├ž olamaz. Konu┼čma terapisinde ama├ž; dil yuvarlama, g├╝├žl├╝ artik├╝lat├Ârlere sahip olma, yanak ┼či┼čirme veya ├ženeyi hareket ettirme olamaz. Ama├ž; anla┼č─▒labilir konu┼čma ├╝retmektir.

Konu┼čma d─▒┼č─▒ oral motor motor egzersizlerin sesletimi kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ bir katk─▒s─▒ olmad─▒─č─▒ bir├žok ├žal─▒┼čmada kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla herhangi bir kas g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝ problemi bulunmayan vakalarda bu tip egzersizlerin kullan─▒lmas─▒ gereksiz ve zaman kayb─▒d─▒r.
doktorlarsitesi.com

KAYNAKLAR

1 – HARDIN-JONES, M., CHAPMAN, K., & SCHERER, N. J. (2006, June 13). ÔÇťEarly intervention in children with cleft palateÔÇŁ. The Asha Leader, 11(8), 8-9, 32.

2 – KUMMER, A., W., (2001) , ÔÇť Cleft Palate & Craniofacial Anomalies- Effects On Speech and ResonansÔÇŁ , Thomson Learning Inc, San Diego, 462

3- MUTTIAH, N., (2008), ÔÇť Controversial Therapy and Evidence-Based Practise: The CliniciansÔÇÖ PerspectiveÔÇŁ, Thesis Submitted to the Graduate College of Bowling Gren State University, 3-6

4- FORREST, K., (2002), ÔÇťAre Oral-Motor Exercises Useful in The Treatment of Phonological / Articulatory Disorders?ÔÇŁ Seminars in Speech and Language, 23, 15-25.

5- LOF,G.,L., (2006) ÔÇťLogic, Theory and Evidence Against the Use of Non-Speech Oral Motor Exercises to Change Speech Sound ProductionsÔÇŁ, 2006 ASHA Convention Invited Presentation Friday, November 17

Dil Konu┼čma Terapisti Ne ─░┼č Yapar

─░stanbul Dil Konu┼čma Terapisti
Alg─▒ Geli┼čim Merkezi
0546 218 6 218
http://www.algigelisim.com/

Dil ve konu┼čma bozukluklar─▒ bireyin ya┼čam─▒n─▒ ├Ânemli derecede etkilemesine kar┼č─▒n erken te┼čhis ve uygun m├╝dahaleler ile bireyin ya┼čam─▒ndaki olumsuz etkileri azalt─▒labilir. Do─čru tan─▒ ve uygun m├╝dahale uzman olmay─▒ gerektirir. Dil- Konu┼čma Terapisti bu konuda e─čitim alm─▒┼č uzman ki┼čidir. Dil ve konu┼čma terapisti, insan ileti┼čimi, geli┼čimi ve bozukluklar─▒n─▒n tan─▒lanmas─▒, de─čerlendirilmesi, terapisi, ile u─čra┼čan ve bu alanda bilimsel ara┼čt─▒rma faaliyetlerinde bulunan ba─č─▒ms─▒z bir meslek grubu ├╝yesidir. ─░leti┼čim dil ve konu┼čma bozukluklar─▒n─▒n tan─▒s─▒ ve tedavisinden dil ve konu┼čma bozuklu─ču uzmanlar─▒ sorumludur. Meslek ├╝nvan─▒ i├žin de─či┼čik ├╝lkelerde farkl─▒ isimler kullan─▒lmaktad─▒r. (dil ve konu┼čma terapisti, dil ve konu┼čma patalo─ču, dil ve konu┼čma bozukluklar─▒ uzman─▒, logoped v.b ). ├ťlkemizde daha ├žok kullan─▒lan dil ve konu┼čma bozuklu─ču uzman─▒ ve/veya dil ve konu┼čma terapisti / patalo─čudur.
Dil ve konu┼čma bozukluklar─▒ uzmanlar─▒n─▒n ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ hastal─▒k gruplar─▒ s├Âzel ve s├Âzel-olmayan ileti┼čim sorunlar─▒ndan, yutma ve yeme bozukluklar─▒ olan bireylerin sa─čalt─▒m─▒na kadar geni┼č bir aral─▒─č─▒ kapsar. Geli┼čimsel dil bozukluklar─▒, ses bozukluklar─▒, artik├╝lasyon/fonolojik bozukluklar, kekemelik, dudak – damak yar─▒kl─▒klar─▒na ba─čl─▒ geli┼čen konu┼čma bozukluklar─▒, dil edinimi ger├žekle┼čtikten sonra bir kaza yada beyin kanamas─▒ sonras─▒ geli┼čen konu┼čman─▒n bozulmas─▒ yada kaybolmas─▒ (afazi), edinilmi┼č yutma bozukluklar─▒ dil ve konu┼čma bozukluklar─▒ uzmanlar─▒n─▒n ├žal─▒┼čma alanlar─▒d─▒r.
Dil ve konu┼čma bozukluklar─▒ uzmanlar─▒ ileti┼čim bozukluklar─▒n─▒n ├Ânlenmesi, tan─▒lanmas─▒ ve sa─čalt─▒m─▒ konular─▒nda g├Ârev yapar. Bu ba─člamda klinik ve e─čitsel programlar haz─▒rlar, geli┼čtirir terapi programlar─▒n─▒ uygular, elde edilen sonu├žlar─▒ de─čerlendirir, ailelere ve ilgili meslek gruplar─▒na dan─▒┼čmanl─▒k yapar.
├ťlkemizde dil ve konu┼čma terapistli─či mesle─či yeni geli┼čmekte olan bir meslektir. T├╝rkiyeÔÇÖde uluslararas─▒ g├Ârev tan─▒mlar─▒na uygun unvana sahip ├žok az terapist bulunmaktad─▒r. Bu alanda ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ ve dil ve konu┼čma terapisti oldu─čun idda eden pek ├žok ki┼či olsa da bu alanda uzman yeti┼čtiren tek okul 2000 senesinde ├Â─čretime ba┼člayan ve ilk mezunlar─▒n─▒ 2004 senesinde veren Anadolu ├ťniversitesi b├╝nyesinde bulunan ÔÇťDil ve Konu┼čma Terapistli─čiÔÇŁ y├╝ksek lisans ve doktora program─▒d─▒r. Dil ve konu┼čma terapisti olarak ├žal─▒┼čabilmek i├žin 4 senelik lisans e─čitimi ├╝zerine dil ve konu┼čma terapistli─či alan─▒nda yap─▒lan y├╝ksek lisans e─čitimini tamamlamak ve y├╝ksek lisans e─čitimi veren kurumun ├Âng├Ârd├╝─č├╝ say─▒daki klinik uygulamay─▒ ger├žekle┼čtirmek gereklidir.
Dil ve Konu┼čma Terapistlerinin Hizmet Alanlar─▒ Nelerdir?
Dil ve konu┼čma terapistleri, bireylerin etkili ileti┼čim becerileri olu┼čturmalar─▒na yard─▒mc─▒ olmak amac─▒ ile ├že┼čitli alanlarda hizmet verir. Bunlar;
ÔÇó Artik├╝lasyon bozuklu─ču ve/veya Fonolojik bozuklu─ču olan bireylere konu┼čma seslerinin uygun ├╝retimini ├Â─čretmek.
ÔÇó Kekemelik ve ak─▒c─▒l─▒k bozuklu─ču olan bireylerin daha ak─▒c─▒ konu┼čmas─▒n─▒ sa─člamak.
ÔÇó Dil ve konu┼čma geli┼čimi geciken bireylere yard─▒mc─▒ olmak.
ÔÇó Sesi ile ilgili problem ya┼čayan ki┼čilerde ses terapileri uygulamak.
ÔÇó Afazik bireylerin dil ve konu┼čma becerilerini tekrar ├Â─črenmesi i├žin yard─▒mc─▒ olmak.
ÔÇó Yutma sorunu ya┼čayan bireylerin de─čerlendirilmesi, beslenme bi├žimlerinin ayarlanmas─▒ ve yutma becerilerinin geri kazan─▒lmas─▒na y├Ânelik tedavileri uygulamak
ÔÇó Bireylerin ileti┼čiminin etkilili─čini artt─▒rmak. S├Âzel olmayan ileti┼čim gibi g├╝nl├╝k ileti┼čim becerilerini geli┼čtirmek
ÔÇó ─░leri d├╝zeyde konu┼čma sorunu olan bireyler i├žin destekleyici ve alternatif ileti┼čim sistemlerini de─čerlendirmek, se├žmek ve geli┼čtirmek
ÔÇó Dil ve konu┼čma bozukluklar─▒n─▒ ├Ânleme yollar─▒ ile ilgili topluma ve bireylere ├Ânerilerde bulunmak.
Dil ve konu┼čma bozukluklar─▒nda erken m├╝dahale neden ├Ânemlidir?
Dil ve konu┼čma sorunlar─▒nda erken tan─▒ ve tedavi, ├žocu─čun zihinsel geli┼čiminde ├žok ├Ânemli rol oynar. Soruna m├╝dahale edilmesi zihinsel ve dilsel geli┼čimin d─▒┼č─▒nda, ├žocu─čun ileride sorun ya┼čamas─▒ olas─▒ di─čer alanlar olan davran─▒┼č, duygusal geli┼čim, ├Â─črenme, okuma ve sosyal alanlardaki geli┼čimini de olumlu olarak etkilemektedir.
Serkan Bengisu
Uzman Dil ve Konu┼čma Terapisti

Al─▒c─▒ dil destekleyici etkinlikler

al─▒c─▒ dil ifade edici dil

al─▒c─▒ dil ifade edici dil

├çocu─ča ilk s├Âzl├╝ ifadeleri ├Â─čretirken onun her g├╝n i├žinde bulundu─ču ortamdaki olaylar ve nesneler dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. S├Âzc├╝k, ├žocu─ča ait g├╝nl├╝k i┼čler, sevdi─či oyuncaklar, yiyecekler ve hayvanlar g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak se├žilmelidir.

A. ├çocu─čun G├╝nl├╝k Ya┼čam i├žindeki Kavran─▒lan Tan─▒mas─▒na ili┼čkin Etkinlikler

1. Yemek s─▒ras─▒nda yemek hakk─▒nda konu┼čulup ├žocuk yeme─čini yerken1 her nesneye dikkati ├žekilerek daha kolay isimlendirmesi sa─članabilir, ismi s├Âylenen nesnenin g├Âsterilmesi ├žocu─čun daha kolay ├Â─črenmesine yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.2. ├çocukla birlikte al─▒┼čveri┼če gidildi─činde orada bulunan yiyecekler hakk─▒nda konu┼čulabilir.3. ├çocukla birlikte yo─črulabilen maddelerden ├že┼čitli yiyecek fig├╝rleri yap─▒labilir. ├çocu─čun sevdi─či yiyeceklerin tercih edilmesi ├Â─črenmesini kolayla┼čt─▒racakt─▒r.4. ├çocu─čun yo─čurma maddelerinden yapm─▒┼č oldu─ču modeller al─▒┼čveri┼č oyununda kullan─▒labilir. Bu oyun i├žin tahta blok ve karton kutulardan yararlan─▒l─▒r. D├╝kkan sahibi ve m├╝┼čteri rolleri d├Ân├╝┼č├╝ml├╝ olarak ├žocuklar ve yeti┼čkinler aras─▒ndan se├žilir.5. Dergilerden kesilmi┼č ya da yeti┼čkinlerin ├žizdi─či resimlerden olu┼čan yiyecekleri tan─▒tan bir kitap├ž─▒k haz─▒rlanabilir. 6. ├çocu─čun giyinip soyundu─ču zamanlarda kulland─▒─č─▒ giysiler yeti┼čkin taraf─▒ndan isimlendirilebilir.7. Giysiler yerle┼čtirilirken ├žocuktan yard─▒m etmesi istenebilir. ├çocu─ča giyim e┼čyalar─▒ndan biri verilerek ismi s├Âylenir. Daha sonra iki ya da ├╝├ž giyecek se├žilerek bunlar─▒n isimleri sorulabilir.8. ├çe┼čitli giysiler (elbiseler, pantolonlar, bluzlar, etekler v.s.), aksesuarlar (┼čapkalar, kemerler, eldivenler, kolyeler, y├╝z├╝kler vs.) kullan─▒larak aile bireyleri, yak─▒n ├ževredeki tan─▒d─▒k ki┼čiler canland─▒r─▒l─▒r. Giyinme oyunu s─▒ras─▒nda giysilerin isimleri tekrarlan─▒r ve ├žocuktan da giysilerin isimlerini s├Âylemesi istenebilir

.9. Ka─č─▒t bebekler ve bunlar─▒n giysilerinden olu┼čan bir bebek oyunu tak─▒m─▒ haz─▒rlan─▒r veya sat─▒n al─▒n─▒r. ├çocukla birlikte bu giysiler bebeklere giydirilip, ├ž─▒kar─▒labilir ve oyun s─▒ras─▒nda giysilerin isimleri s├Âylenebilir.10. ├çama┼č─▒r y─▒kama ve ├žama┼č─▒r asma oyunu d├╝zenlenerek, bebek boyu ve yeti┼čkin boyu giysileri ├žocu─čun y─▒karken ve asarken isimlendirmesi sa─članacak ┼čekilde oyun s├╝rd├╝r├╝l├╝r. Bir kukla kullan─▒larak, kuklan─▒n ├žocu─ča y├Ânerge vermesi ┼čeklinde,oyun ├že┼čitlendirilebilir. ├ľrne─čin; “Bebemin ete─čini y─▒ka”veya “Elbiseni ipe as” gibi.11. ├çocuk, hangi oyuncaklarla oynarsa oynas─▒n oyuncaklar─▒n isimleri s├Âylenir. Ayn─▒ oyuncaklarla farkl─▒ mekanlarda oynamas─▒ sa─član─▒r. Ayn─▒ oyunca─č─▒n bir├žok de─či┼čik ┼čekli olabilece─či de belirtilmelidir. ├ľrne─čin; ├že┼čitli tipte bebekler, de─či┼čik renk ve ┼čekillerde arabalar, kamyonlar gibi.12. ├çocukla birlikte ├že┼čitli meyve resimlerinden olu┼čan bir alb├╝m haz─▒rlan─▒r. Bu resimlerdeki meyvelerin isimleri s├Âylenerek ├žocu─ča tan─▒t─▒l─▒r. ├çocuktan ismi s├Âylenen meyveyi bulmas─▒ istenebilir.13. G├╝nl├╝k ya┼čam i├žinde evde kullan─▒lan ya da ├žocu─čun kulland─▒─č─▒ nesneler hakk─▒nda konu┼čulur. Nesnelerin, ├žocu─čun bildi─či nesneler i├žinden se├žilmesine dikkat edilmelidir.

14. ├çocukla taklidi oyunlar oynanabilir. ├ľrne─čin; ka┼č─▒klar, bardaklar, tabaklar, koltuklar, masalar vb. kullan─▒larak oynanan evcilik oyununda oyuncaklar─▒n isimleri s├Âylenerek ├žocu─čun da isimlendirmesi sa─članabilir.15. ├çocu─čun g├╝nl├╝k ya┼čamda kullan─▒lan nesneleri tan─▒mas─▒ ve isimlendirebilmesi i├žin bilinen nesneler bir torbaya koyulur ve ├žocukla birlikte torbadan nesne se├žip, nesneyi tan─▒ma ve isimlendirme oyunu oynanabilir. “Bak, bu bir ka┼č─▒k”, “Bok ┼čimdi de bir anahtar buldum” gibi isimlendirmeler yap─▒l─▒r. E─čer ├žocuk torbadan se├žti─či nesnenin ismini bilemezse, hepsi torbadan ├ž─▒kar─▒l─▒p isimleri tekrarlanabilir. ├çocu─ča yeniden denemesi i├žin f─▒rsat verilir. Oyuna ├žocu─čun tan─▒d─▒─č─▒ iki veya ├╝├ž nesne ile ba┼članarak, yava┼č yava┼č say─▒s─▒ art─▒r─▒labilir.

16. ├çocu─ča hayvanlar─▒ tan─▒tmak i├žin hayvanat bah├žesine gezi planlanarak hayvanlar─▒n isimleri s├Âylenebilir ve ├ž─▒kard─▒klar─▒ sesler taklit edilebilir.17. ├çocukla birlikte hayvanlar─▒n resimleri ├žizilebilir veya dergilerden hayvan resimleri kesilerek bir tan─▒t─▒m kitab─▒ haz─▒rlan─▒r.18. ├çe┼čitli bul-yap oyunlar─▒ ile ├žocu─ča hayvanlar, ta┼č─▒tlar, meyveler, giysiler, meslekler, giyecekler vb. tan─▒t─▒l─▒r, isimleri ├Â─čretilir ve ├žocuktan da isimlendirmesi istenir.19. ├çocu─čun ta┼č─▒tlar─▒ tan─▒mas─▒ i├žin oyuncak arabalar, otob├╝sler, kamyonlar, trafik i┼čaretleri, k├Âpr├╝ler, yollar kullan─▒larak oyunlar d├╝zenlenebilir.20. ├çocu─čun yiyecekleri ve yyiyecekleri ve yullan─▒lan malzemelerin isimlerini ├Â─črenmesi i├žin evcilik k├Â┼česinde kullan─▒lan materyallerle ├že┼čitli etkinlikler d├╝zenlenebilir. Yiyecek ve i├žecekler ├žocu─ča g├Âsterilerek isimlendirmesi istenebilir.

B. S├Âzc├╝k ├çe┼čitlerinin ├ľ─črenilmesine Y├Ânelik Etkinlikler

├çocu─čun iki s├Âzc├╝kten basit c├╝mleler olu┼čturmaya ba┼člad─▒─č─▒ d├Ânemde, bildi─či s├Âzc├╝klerin ├žo─čunlu─ču isimlerdir. ├çocuk birka├ž fiili ve kendine s├Âylenen c├╝mleleri anlayabilmek i├žin c├╝mle i├žindeki bildi─či isimlerden yararlan─▒r. Bu d├Ânemde ├žocuklar─▒n s├Âzel ileti┼čimde kulland─▒klar─▒ c├╝mleler iki s├Âzc├╝kl├╝ ve ├žocu─čun bildi─či s├Âzc├╝klerden olu┼čmal─▒d─▒r. Fiiller isimlerden biraz daha zor ├Â─črenilir. Bu nedenle fiil i├žeren c├╝mleleri ├žocuklar─▒n anlamas─▒ i├žin bazen birka├ž kez tekrarlamak gerekir. ├çocuklar─▒n fiilleri daha kolay anlayabilmeleri i├žin etkinlik s─▒ras─▒nda ne yap─▒ld─▒─č─▒ s─▒rayla s├Âylenmelidir. ├ľrne─čin; ├žocukla d─▒┼čar─▒da birlikte iken “┼×imdi merdivenleri ├ž─▒k─▒yoruz” “Taksiye biniyoruz” “Eve geldik” ya da “Evde yemek yiyece─čiz”, “Baban uyuyor” gibi ├žocu─čun daha kolay ├Â─črenebilece─či g├╝nl├╝k ya┼čam i├žindeki hareketleri ifade eden fiilleri ├Â─črenmesi sa─član─▒r.

1. ├çocukla birlikte bir kitaba bakarken, kitaptaki resimlerde g├Âr├╝len hareketler hakk─▒nda konu┼čulur. “Bu ├žocuk ko┼čuyor”, “Araba gidiyor”, “Bu ├žocuklar top oynuyor” gibi hareketleri ifade eden fiil c├╝mleleri tekrarlan─▒r ya da ├žocu─ča “Bu ├žocuk ne yap─▒yor?”, “Adam ne yap─▒yor?” gibi fiil c├╝mlelerinin ifadesini gerektiren sorular sorulabilir.2. ├çocu─ča oyun s─▒ras─▒nda Topu bana at”, “Arabay─▒ garaja koy”, “Bebe─či yata─č─▒na yat─▒ral─▒m, uyusun” gibi baz─▒ y├Ânergeler verilerek, fiillerin kullan─▒m─▒ artt─▒r─▒labilir.3. ├çocu─ča ben, sen, o gibi ┼čah─▒s zamirlerinin ├Â─čretilmesi i├žin bir tak─▒m etkinlikler d├╝zenlenir. ├ľrne─čin; ├žocu─ča i├žinde zamirlerin kullan─▒labilece─či bir ├Âyk├╝ anlat─▒l─▒r. Bununla ilgili sorular sorulabilir. ├ľrne─čin; “Ay$e ve annesi parka gittiler. O parkta sal─▒nca─ča bindi. Annesi ona yard─▒m etti” vb… “O nereye gitti?, O kiminle gitti?” vb…4. ├çocu─čun bir g├╝nl├╝k tutmas─▒na yard─▒m edilir. Okulda ve evde yapt─▒klar─▒n─▒ kendisi ├žizerek ya da dergilerden kesti─či uygun resimleri yap─▒┼čt─▒rarak bir g├╝nl├╝k olu┼čturabilir. Daha sonra ├žocukla g├╝nl├╝─č├╝n i├žindekiler ile ilgili konu┼čulabilir. ├ľrne─čin; “O (karde┼či) ne giymi┼č?, Sen parkta ne yapt─▒n?” vb…

5. Aile foto─čraflar─▒ masan─▒n ├╝zerine koyularak onlarla ilgili konu┼čulur ve sorular sorularak ├žocu─čun cevap vermesi sa─članabilir. ├ľrne─čin; “Bak bu senin baban, bu da senin karde┼čin” vb… “Bu kim?”- Benim dedem vb…-6. Beyaz kanona bir ├žocuk resmi ├žizilir ve v├╝cut k─▒s─▒mlar─▒ kesilir. Kesilen v├╝cut1 k─▒s─▒mlar─▒ g├Âsterilerek ne oldu─ču sorulur. ├çocu─čun “Bu onun burnu, bu onun eli” ┼čeklinde yan─▒t vermesi sa─član─▒r. Daha sonra bu par├žalar haz─▒rlanan ├žocuk resminin ├╝zerine yap─▒┼čt─▒r─▒labilir.7. ├çocuk evcilik oyuncaklar─▒ ile oynarken ona ├že┼čitli y├Ânergeler verilebilir, ├Ârne─čin; “Bu benim, bu senin, bu da karde┼činin odas─▒. ┼×imdi yata─č─▒ benim odama, televizyonu senin odana koy” vb…8. Zaman kavram─▒ ile ilgili olarak, ├žocukla g├╝nl├╝k ya┼čant─▒s─▒ i├žinde yapt─▒klar─▒ hakk─▒nda konu┼čulabilir. ├ľrne─čin; kahvalt─▒ zaman─▒ ya da oyun oynarken; ne yap─▒yor oldu─ču, ne yapt─▒─č─▒ ve ne yapaca─č─▒ ile ilgili sorular sorulabilir

.9. Birbirini takip eden olay karlar─▒ haz─▒rlan─▒r. ├ľrne─čin; fidan/k├╝├ž├╝k a─ča├ž/b├╝y├╝k a─ča├ž resmi, b├╝t├╝n elma/yans─▒ yenmi┼č elma/├žo─ču yenmi┼č elma resmi vb… ├çocu─ča ilk resimler verilir ve di─čer resimlerle beraber do─čru olarak s─▒ralamas─▒ sa─članabilir. ├ľncelikle iki kart ile ba┼članmal─▒ daha sonra kan say─▒s─▒ artt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.10. ├çocukla birlikte bir g├╝nl├╝k tutulabilir. Her g├╝n ├žocu─čun d├╝n ne yapt─▒─č─▒, yar─▒n ne yapaca─č─▒ ile ilgili konu┼čulabilir.11. ├çocu─ča zaman─▒ i├žeren bir hikaye okunabilir ve bununla ilgili ├že┼čitli sorular sorularak yan─▒tlamas─▒ istenebilir, ├Ârne─čin; “├çocuk ne yapt─▒?, Annesi ona ne dedi?, D├╝n ne oldu?” vb…12. ├çocu─ča i├žinde, al─▒mda, yan─▒nda vb… edatlar─▒n ├Â─čretilmesi i├žin ├že┼čitli etkinlikler d├╝zenlenebilir. ├ľrne─čin; yeti┼čkin yapt─▒─č─▒ hareketler hakk─▒nda ├žocukla konu┼čabilir. “Bak ben masan─▒n yan─▒nday─▒m” gibi.13. i├žinde ├že┼čitli edatlar─▒n yer ald─▒─č─▒ ┼čark─▒lar tekerlemeler ve ┼čiirler ├žocuklarla birlikte s├Âylenebilir. ┼×ark─▒da yer alan olaylar─▒ hareketlerle anlatabilmesi i├žin ├žocu─ča yard─▒m edilmeli, daha sonra ilgili hareketleri do─čru olarak kendi kendine yapmas─▒ beklenmelidir.

14. G├╝nl├╝k ya┼čant─▒ s─▒ras─▒nda ├žocu─ča y├Ânerge verilirken, a├ž─▒klay─▒c─▒ olmas─▒na dikkat edilmelidir. ├ľrne─čin; “Oyuncaklar─▒n yata─č─▒n alt─▒nda”, “├çoraplar dolab─▒n i├žinde” gibi. E─čer ├žocuk verilen y├Ânergeyi anlamazsa, yeti┼čkin ├žocukla beraber yata─č─▒n alt─▒na e─čilir ve orada oldu─čunu g├Âsterebilir.15. ├çocuklara i├žinde-├╝st├╝nde-alt─▒nda gibi edatlar─▒ tan─▒tmak amac─▒yla resimli hikaye kitaplar─▒ okunabilir. Hikayede ge├žen yer bildiren s├Âzc├╝kler ├╝zerinde durulmal─▒d─▒r. Resimlere bakarak ├žocu─ča sorular sorulabilir ve edatlar─▒ kullanarak cevap vermesi sa─članabilir.

16. Grup halinde ├žocuklarla saklamba├ž oynanabilir. Odan─▒n d─▒┼č─▒na bir ├žocuk ├ž─▒kar─▒l─▒r ve di─čer ├žocuklar ona duyurmadan bir oyunca─č─▒ ya da e┼čyay─▒ belirleyerek, oda i├žinde bir yere saklarlar. ├çocuk tekrar odaya girdi─činde, ├žocuklar saklanan e┼čyan─▒n yerini tarif ederler. ├ľrne─čin; masan─▒n yan─▒nda, kutunun i├žinde gibi.17. Yeti┼čkin ├žocukla beraber bir mutfak k├Â┼česi haz─▒rlayabilir. Oyuncak masalar, sandalyeler, tabaklar, tencereler, buzdolab─▒, f─▒r─▒n vb. malzemeler bu ama├ž i├žin kullan─▒labilir. ├çocu─ča neyi nereye koyaca─č─▒ ile ilgili y├Ânergeler verilebilir. ├ľrne─čin; “Tencereyi f─▒r─▒n─▒n ├╝st├╝ne koy ” gibi.18. ├çocu─ča masa, sandalye, ev, deniz resimleri ├žizilir. ├çocuktan ├žizilen resimler ├╝zerine, verilen y├Ânergeye uygun ├žizimler yapmas─▒ istenebilir. ├ľrne─čin; “Masan─▒n alt─▒na top ├žiz”, “Evin ├╝st├╝ne baca ├žiz” gibi.

19. Biri b├╝y├╝k di─čeri k├╝├ž├╝k olmak ├╝zere iki kutu haz─▒rlanabilir. Yeti┼čkin ├žocukla beraber oyuncaklar─▒ d├╝zeltirken “Bak ben tav┼čan─▒ b├╝y├╝k kutuya koyuyorum” der ve tav┼čan─▒ b├╝y├╝k kutu i├žine yerle┼čtirir. Bir oyuncak da ├žocu─ča verilir ve “Oyunca─č─▒ k├╝├ž├╝k kutu i├žine koyar m─▒s─▒n?” ┼čeklinde y├Ânerge verilir ve ├žocu─čun do─čru kutu i├žine oyunca─č─▒ yerle┼čtirmesine dikkat edilir.20. Evcilik oyunu oynan─▒rken farkl─▒ b├╝y├╝kl├╝kte iki bebek kullan─▒labilir. Yeti┼čkin eline bir tabak al─▒r, “Ben b├╝y├╝k bebe─če tabak veriyorum” der ve bebe─čin onuna taba─č─▒ koyar. Daha sonra ├žocu─ča bir nesne verilerek onun da ayn─▒ olay─▒ k├╝├ž├╝k bebek i├žin tekrarlamas─▒ istenebilir.