Otizm Hakk─▒nda Bilmedikleriniz

1.776 okundu

Otizm, ki┼činin dil, sosyal ve ileti┼čim becerilerini bozan geli┼čimsel bir hastal─▒k tablosu ve son y─▒llarda bir salg─▒n gibi artmaya ba┼člad─▒.

Otistik olgular─▒n ├žo─ču erken bebeklik ├ža─č─▒nda t├╝m├╝yle normal. Belli bir s├╝re (genellikle 6 ay-18 ay) ge├žtikten sonra hastal─▒k belirtileri ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člamakta. Otizmim bu s─▒k g├Âr├╝len ┼čekline regresif otizm deniyor. Bu ebveyn i├žin y─▒k─▒c─▒ bir durum, sapasa─člam ├žocuklar─▒, yava┼č yava┼č geriliyorlar ve normal davran─▒┼člar─▒n─▒ sergilemiyorlar. Otistik ├žocukta ├žok fazla say─▒da klinik belirti tespit edilebiliyor. Tabii bunlar─▒n hepsinin ayn─▒ ├žocukta olmas─▒ ┼čart de─čil.

Bir├žok otistik, ├žocuk bir ba┼čka ki┼či ya da ebeveynleri kendisine seslendiklerinde hi├ž tepki vermiyor. Bu durum ├žocukta sanki bir i┼čitme problemi oldu─ču d├╝┼č├╝ncesini akla getiriyor. Bu y├╝zden bir├žok hekim di─čer ara┼čt─▒rmalara girmeden ├Ânce ├žocu─ča i┼čitme testleri yap─▒lmas─▒n─▒ istiyor. Halbuki iyi bir sorgulama yap─▒ld─▒─č─▒nda ├žocu─čun baz─▒ seslere tepki verdi─či anla┼č─▒l─▒r. ├ľrne─čin televizyonda bir reklam sesini duydu─čunda ├žocuk hemen televizyon odas─▒na do─čru ko┼čar. Hatta motor sesi, kedi miyavlamas─▒ ya da k├Âpek havlamas─▒ gibi baz─▒ seslere ┼čiddetli tepki g├Âsterirler. Kulaklar─▒n─▒ kapat─▒rlar.

Otistik ├žocuklar─▒n ├žo─ču baz─▒ g├Ârsel uyaranlara kar┼č─▒ da yeterli tepkiyi veriyorlar. ├ľrne─čin ebeveynleri ya da bir ba┼čka ki┼činin y├╝z├╝ne ya da ├ževrelerindeki bir├žok nesneye bakm─▒yorlar ya da k─▒sa s├╝re bak─▒yorlar. Yani g├Âz temas─▒ndan ka├ž─▒yorlar. Buna kar┼č─▒l─▒k hareket eden, d├Ânen ya da parlak olan baz─▒ nesnelere uzun uzun bak─▒yorlar.

Bir├žok otistik ├žocuk ac─▒dan, s─▒caktan ve so─čuktan fazla etkilenmiyor. Bu nedenle yanabiliyorlar ve yara-bere i├žinde kalabiliyorlar. Bunun temel nedeni otistik ├žocuklarda bu─čday (gl├╝ten) ve s├╝t (kazein) proteinlerininin yeteri kadar sindirilemeden kana ge├žmesi. Bu sindirilmemi┼č proteinler v├╝cutta morfin etkisi yap─▒yor. Anlayaca─č─▒n─▒z ├žocuk k├╝├ž├╝k ├žapta kronik bir morfin zehirlenmesi ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒yor. Bu nedenle ├žo─čunda tehlike ve korku duygusu yok. ├ľrne─čin, korkusuzca trafi─če ├ž─▒kabiliyor, ate┼čle oynayabiliyorlar. Bu nedenle ├žocuklar─▒n s├╝rekli g├Âzetim alt─▒nda tutulmas─▒ ve bo┼č b─▒rak─▒lmamas─▒ gerekiyor.

Otistik ├žocuklar kap─▒ a├žma, kap─▒ kapama, dans etme ve y├╝zme gibi kaba motor becerileri, sayfa ├ževirme, delikten ip ge├žirme, ka─č─▒t kesme gibi ince motor becerileri yapamamakta ya da gecikerek yapmaktalar.

Otistik ├žocuklar ellerini, kollar─▒n─▒ ve bacaklar─▒n─▒ da farkl─▒ ┼čekilde kullan─▒yorlar. ├ľrne─čin parmak u├žlar─▒nda y├╝r├╝yorlar; mevlevi ayinlerinde oldu─ču gibi kendi etraf─▒nda d├Ân├╝yorlar; ellerini ├ž─▒rp─▒yorlar. Bu davran─▒┼člar─▒n ├žo─ču beyindeki azalan kan ak─▒m─▒n─▒ art─▒rmaya y├Ânelik.

Fiziksel temastan a┼č─▒r─▒ derecede rahats─▒z oluyorlar, ├ževrelerindekiler ile ili┼čki kurmaktan ka├ž─▒n─▒yorlar, kendi i├ž d├╝nyalar─▒nda ya┼č─▒yorlar. B├╝t├╝n i├žine kapan─▒kl─▒klar─▒na ra─čmen otistik ├žocuklar─▒n b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─ču ├žok hareketli, yani hiperaktif.

Kuca─ča al─▒nmak istemiyor, kendilerini sevdirmiyorlar. Baz─▒ sesleri i┼čittikleri ├žok net olmas─▒na ra─čmen en yak─▒nlar─▒n─▒n seslerine bile herhangi bir tepki vermiyorlar. Ebeveynlerin b├╝t├╝n gayretlerine ra─čmen klasik anne-├žocuk, baba-├žocuk ili┼čkisi yeteri kadar kurulam─▒yor.

Otistik ├žocuklar zamanlar─▒n─▒n ├žo─čunu tek ba┼č─▒na oynayarak ge├žiriyorlar; ortak oyunlara kat─▒lm─▒yorlar. Onlar kendi d├╝nyalar─▒nda ya┼č─▒yor ve rahats─▒z edilmek istemiyorlar.

Normal bir ├žocuk 9-10 ayl─▒kken anne baba, dede gibi 3-5 s├Âzc├╝─č├╝ konu┼čabilir. Hatta daha ├Ânceki aylarda konu┼čma gayretleri, agulamalar, bab─▒ldamalar vard─▒r. Otistik ├žocuklarda ilk dikkati ├žeken bulgular─▒n ba┼č─▒nda bebe─čin zaman─▒nda konu┼čmaya ba┼člamamas─▒d─▒r. Otistik ├žocuklar─▒n %80-90 ─▒n─▒n erkek olmas─▒ ve toplumda ‘erkek ├žocuk ge├ž konu┼čur’ gibi bir inanc─▒n yayg─▒n olmas─▒ bebeklerin hekime ge├ž g├Ât├╝r├╝lmesine neden oluyor. ─░┼čin ilginci bir├žok hekim, aile taraf─▒ndan uyar─▒lmas─▒na ra─čmen bu durumu ├Ânemsemiyor.

Az─▒msanmayacak kadar ├Ânemli bir grup otistik ├žocuk ise ba┼člang─▒├žta biraz gecikerek ya da normal s├╝resinde konu┼čmaya ba┼člasalar da ┬áSu ver baba gel gibi basit c├╝mleleri ise neredeyse hi├ž kuramazlar. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ k├╝├ž├╝k diyaloglar yapamazlar. ├ľ─črendikleri kelimelerin ├žo─čunu, hatta tamam─▒n─▒ unutabiliyorlar. Bu durumun saptanmas─▒ ile ebeveynler art─▒k ├žocuklar─▒nda ciddi bir sorun oldu─čuna teredd├╝ts├╝z bir ┼čekilde kani oluyorlar.

Biraz konu┼čabilen otistikler bile ├žo─ču kez d├╝zg├╝n ve anlaml─▒ konu┼čmuyorlar. Baz─▒lar─▒ kar┼č─▒s─▒ndakilerin kendisine s├Âyledikleri kelimeleri papa─čan gibi s├╝rekli olarak tekrarlarlar. Buna yank─▒ (eko) kelimesine atfen ekolali deniyor. Otistik ├žocuklar radyodan, televizyondan ya da ├ževresindeki bir ki┼čiden duyduklar─▒ ya da kendi uydurduklar─▒ kelimeleri durup dururken ve ba─člam d─▒┼č─▒ olarak s├╝rekli tekrarl─▒yorlar. Otistik ├žocuklar konu┼čmad─▒klar─▒ ya da konu┼čmakta zorluk ├žektiklerinden dolay─▒ isteklerine ula┼čmak i├žin ├ževresindeki ki┼čilerin elinden tutarak istedikleri ┼čeyi i┼čaret ediyorlar.

Baz─▒ otistik ├žocuklar ├žok agresif ve sald─▒rgan oluyorlar. Kendilerine, ev halk─▒na zarar verebiliyorlar. ├ço─ču kez bu sald─▒rganl─▒klar─▒ hafifletmek i├žin ila├ž kullan─▒lmak zorunda kal─▒n─▒r.

Otistik ├žocuklar s├╝rekli olarak g├Ârmeye ve yapmaya al─▒┼čt─▒klar─▒ ┼čeylerin de─či┼čtirilmesine a┼č─▒r─▒ bir tepki g├Âsteriyorlar (basmakal─▒pl─▒k). Mesela evdeki e┼čyalar─▒n yerleri de─či┼čtirilmesini istemiyorlar, hep ayn─▒ giysiyi giymek istiyorlar. Belli etkinlikleri her zaman belli bir s─▒rayla yap─▒yorlar. ├ľrne─čin ├Ânce televizyonu a├ž─▒p sonra yemek yemek ve sonra oyuncaklar─▒ ile oynamak gibi. Bunlar─▒n s─▒ralamas─▒nda en ufak bir de─či┼čiklik olursa sinir krizine giriyorlar.
Otistik ├žocuklar baz─▒ nesnelere tak─▒nt─▒ derecesinde ba─čl─▒d─▒rlar. Me┼črubat kutular─▒, plastik ┼či┼čeler, sigara tablalar─▒, kalemler gibi. Sevdikleri nesneler kaybolursa bulunana kadar a┼č─▒r─▒ huysuzla┼č─▒rlar.

Baz─▒ otistik ├žocuklar s├╝rekli tekerlek gibi yuvarlak ┼čeyleri d├Ând├╝rmek isterler, ya da bakmaya doyamazlar. Otistik ├žocuklar─▒n ├žo─ču suyla oynamay─▒ ve otomobille dola┼čmay─▒ ├žok severler.

Otistik ├žocuklar─▒n %80 ninde s├╝te ve/veya unlu g─▒dalara a┼č─▒r─▒ d├╝┼čk├╝nl├╝k vard─▒r. Bu d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝n nedeni bunlar─▒n tam sindirilemeden kana ge├žen morfin bile┼čikleri i├žermeleridir. Yani ger├žek anlamda uyu┼čturucu ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ var.

Bir├žok otistik ├žocukta mide ba─č─▒rsak sorunlar─▒ var. Kab─▒zl─▒k, gece uykudan uyand─▒ran sanc─▒lanmalar, pis kokulu ve ya─čl─▒ d─▒┼čk─▒lamalar ve gaz ├ž─▒kartma s─▒k.

Otistik ├žocuklar─▒n ├žo─ču kalem, silgi ya da k├╝├ž├╝k bir ip par├žas─▒ gibi nesneleri elinden b─▒rakmazlar (nesne tak─▒nt─▒lar─▒).

Bir├žok otistik ├žocuk ba┼č─▒n─▒ sallarlar ve s─▒k s─▒k uyan─▒rlar. Bu davran─▒┼č bozukluklar─▒ muhtemelen a─č─▒ya kar┼č─▒ verdikleri cevapt─▒r.

Comments are closed.

%d blogcu bunu be─čendi: