OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİ TAKTİKLER

Orta düzeyde zihinsel öğrenme yetersizliği olan çocuklarla çalışırken, okuma yazma öğretimi için nasıl bir yöntem seçmeliyiz? Bu konuda her derde deva, her koşulda uygulanabilir tek bir öğretim yöntemi olmadığını biliyoruz. Öğrencilerimiz arasındaki bireysel farklılıklar tek bir yönteme bağlı kalarak öğretimi gerçekleştirmemizi olanaklı kılmıyor. Öğrencilerimizin mevcut kavram, algı, konuşma,dikkat düzeyleri gibi bireysel farklılıklarını gözeterek ve ihtiyaçlarını temel alarak bir yöntemler seçmeliyiz.
İlköğretim okullarında bugün çözümleme yöntemi kullanılıyor. Fiş cümlelerinden başlayarak,bu cümlelerin kelime,hece ve harfe kadar bölündüğü ve sonra elde edilen her parçadan yeni cümlelerin kurulduğu bir okuma-yazma öğretimi yöntemi bu. Çözümleme yöntemi ile kazanılan okuma becerisi, daha hızlı okumayı ve okunan metni çabuk kavramayı sağlıyor.
Çözümleme (tümden gelim) yönteminin avantajına rağmen ben bu yöntemi sınıfımda hiç kullanmadım . Öğrencilerimin büyük çoğunluğu çözümleme yöntemi ile okuma yazmayı öğrenememişti. İçlerinden bazıları 2. sınıfta durumları fark edilerek özel eğitim sınıfına yöneltilmişti. Yazma becerileri gelişmişti. Ancak çok sınırlı sayıda fiş cümlesini modele bakmadan yazabiliyorlardı. Kelime ve heceleri kavramamışlardı. Bir kısım öğrencimde özel eğitim sınıfına yıllarca devam etmiş, öğretmensizlik yüzünden eğitimleri yarıda kalmış,şu yada bu şekilde okumaya geçememişti.Ayrıca artükülasyon bozukluğunun yanında, iki ya da üç kelimeyi bir araya getirerek konuşamama, kelimeleri algılayamama gibi ek konuşma sorunları olanlarda vardı . Üstelik sınıf mevcudu bir hayli kabarıktı. Bu koşullarda sınıfın yapısını , öğrencilerimin performans düzeylerini temel alarak bireşim diye bileceğimiz okuma-yazma öğretim yöntemini seçtim.
Bireşim(harf ve seslerden hareket eden) okuma-yazma öğretim yöntemin ana özelliği ; en küçük parçadan başlayarak öğretimin gerçekleştirilmesidir. Seslerin öğretimi esas alınır. Önce ünlülerden başlanarak sesler öğretilir. Sonra ünsüzlerin öğretimine geçilir. Hece öğretimi ile birlikte kelimelerin, cümlelerin verilmesine başlanır. Başlangıçta öğrencinin ses birikimi yeterli olmadığı için yavaş yol alınabilir. 6-7 tane ünsüzün öğretilmesi ile hecelerin kavranmasının ardından öğretim hızlanmaktadır.
Orta düzeyde öğrenme yetersizliğinin kendi içinde geniş bir yelpaze oluşturduğunu rahatlıkla söyleye biliriz. Bir uçta ağır düzey sınırına yakın olanlar , diğer uçta hafif düzeye yakın olanlar ve bu iki uç arasında kalan ve çoğunluğu oluşturan bir kesim var . Bence hafif düzeyde öğrenme güçlüğü olan öğrencilerimiz dışındaki grup için karma öğretim yöntemi seçilebilir. Bütünü algılayıp parçalara bölmek, orta düzeyde zihinsel engele sahip bireyler için oldukça güç. Konuşma bozuklukları ve diğer algılama problemleri de eklenince çözümleme yönteminin uygulanacağı zemin ortadan kalkıyor. Hafif düzeyde öğrenme güçlüğü sınırına yakın olanlar için çözümleme yöntemi seçilebilir. Uyguladığımız yöntemin başarısız olduğu durumlarda yöntem değişikliğine gidilebilir.
Kullandığım yöntemde türkçe dersi öğretim proğramında bulunan İletişim becerileri , görsel ve işitsel algı Sözlü ve yazılı anlatım, anlama-ifade etme ,dil bilgisi kurallarının öğretimi bölümlerindeki amaçları olduğu gibi kullandım. Zira hangi yöntemi seçersek seçelim bu bölümde bulunan davranışların okuma-yazma becerisi için öğretilmesi zorunludur. Ön koşul davranışları olduğu gibi alarak yalnızca okuma öğretimi aşamasında aşağıdaki değişiklikleri yapmaya ihtiyaç duydum. Türkçe dersi programındaki 18. amaçla 37. amaç arasında değişiklik yaptım.

 

Uzun Dönemli Amaç : Ünlüleri ses olarak kavrar.

 

Kısa Dönemli Amaçlar:

 

1-Sözcük ve hecelerdeki ünlüleri söylendiğinde doğru olarak seslendirir.
2-Gösterilen ünlüyü okur.
3-Söylenen ünlüyü yazar.
4-Sözcük ve hecelerdeki benzer ünlüleri gösterir.
5-Verilen resimli kartlar içinden aynı ünlü ile başlayan resimleri işaretler.
6-Aynı ünlüyle başlayan sözcükleri gösterir.
7-Ünlüsü eksik verilen sözcüğü tamamlar.

 

Uzun Dönemli Amaç : Ünlülerle başlayan sözcükleri kavrar.

 

Kısa Dönemli Amaçlar:
1-Ünlüyle başlayan sözcükleri model olunduğunda okur.
2-Ünlüleri vurgulayarak sözcükleri kendi başına okur.
3-Ünlüyle başlayan sözcükleri modele bakarak yazar.
4- Ünlüyle başlayan sözcükleri söylendiğinde bağımsız olarak yazar.
5-Ünlü ile başlayan iki heceli sözcükleri hecelerine ayırarak okur/yazar.
6-Öğrendiği sözcüklerden oluşturulan kısa fiş cümlelerini okur/yazar.

 

Uzun Dönemli Amaç : P ünsüzünü ses olarak kavrar.
Kısa Dönemli Amaçlar:
1-P ünsüzünü modelle birlikte uygun dudak ve ağız hareketlerini yaparak,doğru şekilde seslendirir.
2- İstendiğinde hece ve sözcüklerdeki P ünsüzünü gösterir.
3- Gösterilen sesler içinde P sesini bulur ve doğru olarak seslendirir.
4- Söylendiğinde P ünsüzünü yazar.
5- Ünlülerin önüne P ünsüzü getirilerek oluşturulan iki karakterli heceleri (ap-ep…) modelle birlikte okur.
6- Gösterildiğinde bağımsız olarak okur.
7- Öğrendiği heceleri modele bakarak,seslendirerek yazar.
8- Söylenen heceyi modele bakmadan bağımsız olarak yazar.
9- Ünlülerin arkasına P ünsüzü getirilerek oluşturulan iki karakterli heceleri (pa-pe…) modelle birlikte okur.
10- Gösterildiğinde bağımsız olarak okur.
11- Öğrendiği heceleri modele bakarak,seslendirerek yazar.
12- Söylenen heceyi modele bakmadan bağımsız olarak yazar.
13- P ünsüzünü önden açık hecelerin önüne getirerek (p-il,pil / p- ul , pul ) okur/yazar.
14- P ünsüzünü arkadan açık hecelerin önüne getirerek (ya-p,yap) okur/yazar.
15- Öğrendiği heceleri içeren , iki karakterli hecelerden oluşan anlamlı sözcükleri okur/yazar.
16- Öğrendiği heceleri içeren , iki ve üç karakterli hecelerden oluşan anlamlı sözcükleri okur/yazar.
17- Ünsüzü eksik bırakılan( çora….,dola….) sözcüğü tamamlar.
18- Öğrendiği heceleri içeren sözcüklerden oluşan kısa fiş cümlelerini okur/yazar.

Her bir ünsüz için uzun dönemli ve kısa dönemli amaçlar yazılır. Yukarıda sadece P ünsüzü kısa için dönemli amaçlar yazılmıştır. Her bir ses için aynı kısa dönemli amaç basamakları takip edilerek davranışsal amaç yazılmalıdır.

 

Uzun Dönemli Amaç : Üç karakterli heceleri kavrar.
Kısa Dönemli Amaçlar:
1-Önü açık iki karakterli hecelerin önüne ünsüzleri getirerek okur.
2-Söylenen heceyi bakmadan yazar.
3-Üç ve iki karakterli heceleri kullanarak sözcük okur/yazar.

 

Uzun Dönemli Amaç : Dört Karakterli hecelerden oluşan kelimeleri kavrar.
Kısa Dönemli Amaçlar:
1-Dört karakterli heceleri gösterildiğinde okur.
2-Söylendiğinde yazar.
3-Dört karakterli heceleri kullanarak basit fiş cümleleri yazar.

 

Uzun Dönemli Amaç: Sözcük okuma yazma çalışmaları yapar.
Kısa Dönemli Amaçlar:
1-İşaret edilen sözcüğü heceleyerek modelle birlikte okur.
2-İşaret edilen sözcüğü heceleyerek bağımsız olarak okur.
3- Heceleri birleştirerek tek seferde sözcükleri okur.
4- Okuduğu sözcüğü bakmadan yazar.
5- Söylenen herhangi bir sözcüğü bakmadan yazar.

 

Uzun Dönemli Amaç: Hecelerden oluşturduğu metni kavrar.
Kısa Dönemli Amaçlar:
1-Hecelerden yeni sözcükler oluşturur.
2-Oluşturduğu sözcükleri okur,bakmadan yazar.
3-Sözcükleri kullanarak anlamlı kısa cümleler kurar.
4- Söylediği kısa cümleyi yazar.
5- Oluşturulan cümleleri içeren kartlarla kısa metin oluşturur.
6- Oluşturulan metni okur ve yazar.

 

Uzun Dönemli Amaç: Sözcüklerden oluşturduğu metni kavrar.
Kısa Dönemli Amaçlar:
1-Verilen sözcükleri kullanarak (3-4 cümleli)metin oluşturur.
2-Oluşturduğu metni okur.
3- Metni söylendiğinde bakmadan yazar.
4- Metin ilgili sorulara uygun yanıt verir.
5- Yazdığı metne başlık söyler.

 
Taylan Özgür Keşoğlu

Comments are closed.