Konu┼čma bozuklu─ču d├╝zeltme yollar─▒ ( ara┼čt─▒rma)

5.264 okundu

├ľzet:┬áKonu┼čma, fiziksel ve zihinsel bir s├╝re├ž olup ortakla┼ča kullan─▒lan i┼čaretlerin ve seslerin kar┼č─▒dakinin zihninde anlam olu┼čturmas─▒n─▒, mesaja d├Ân├╝┼čmesini sa─člar. Konu┼čmay─▒ sa─člayan sesleri tan─▒yabilmek i├žin konu┼čma i┼čleminin ger├žekle┼čmesini sa─člayan ├že┼čitli organlar─▒n yap─▒s─▒n─▒n ve i┼čleyi┼činin bilinmesi elzemdir.

Konu┼čma fiziksel ve zihinsel bir s├╝re├ž oldu─čundan pek ├žok etken konu┼čma bozukluklar─▒na sebep olabilir. Konu┼čma bozuklu─ču, dil kazan─▒m─▒yla ilgili olabilece─či gibi t─▒bbi ve psikolojik pek ├žok etkenden de kaynaklanabilir. Konu┼čma, pek ├žok organ─▒n bir orkestra gibi birlikte ├žal─▒┼čmas─▒yla ger├žekle┼čir. Zihinsel boyutu da olan ├žok kompleks bir beceri oldu─čundan konu┼čma bozuklu─ču oldu─čunda da bu engellerden hangisi veya hangilerinin konu┼čmay─▒ engelledi─či tespit edilmelidir. Konu┼čma bozuklu─ču; konu┼čman─▒n ak─▒┼č─▒nda, ritminde, tizli─činde, vurgular─▒nda, kompozisyonunda, seslendirilmesinde kurur olmas─▒d─▒r. Bu ├žal─▒┼čmada dil becerisi e─čitimi boyutuyla artik├╝lasyon bozukluklar─▒, kekemelik, afazi, dizartri, mahalli a─č─▒zla konu┼čma, dil ve dudak tembelli─či ve h─▒zl─▒ konu┼čma gibi konu┼čma kusurlar─▒na de─činilmi┼čtir. Bu konu┼čma bozukluklar─▒n─▒n sebepleri irdelenmi┼č, giderilmeleri i├žin ├ž├Âz├╝m ├Ânerileri sunulmu┼čtur.
rp_dil-terapi-724x1024.jpg
1. G─░R─░┼×
1.1. Konu┼čma
Konu┼čma, mutab─▒k kal─▒nan i┼čaretlerin ve seslerin kar┼č─▒dakinin zihninde anlam olu┼čturmas─▒n─▒, mesaja d├Ân├╝┼čmesini sa─člayan fiziksel ve zihinsel bir s├╝re├žtir. Konu┼čma; zihnin s├Âz kal─▒b─▒na d├Âkt├╝─č├╝ ve olu┼čturdu─ču d├╝┼č├╝ncelerin, duygular─▒n ┼čekillendirilmesidir. Konu┼čma, fiziksel anlamda bir├žok organ─▒n birlikte ├žal─▒┼čmas─▒yla ortaya ├ž─▒kan karma┼č─▒k bir beceridir.
Konu┼čma, dille ger├žekle┼čen bir bildiri┼čme hadisesidir. ─░nsanlar; d├╝┼č├╝nce ve isteklerini sesleri kullanarak ifade etikleri i├žin dilin olu┼čumuna ├Ân ayak olmu┼č ve aralar─▒nda anla┼čmay─▒ sa─člayan bir vas─▒ta, kendine mahsus kanunlar─▒ olan ve zamanla dil dedi─čimiz i├žtimai bir sistem v├╝cuda getirmi┼čtir. Dil bir y├Ân├╝yle ve ├Âncelikle ses hadisesi olmakla beraber dil yetisi olarak ├ž─▒k─▒┼č─▒, sadece sesle de─čil, ayn─▒ zamanda birtak─▒m i┼čaretlerineklenmesi sonucudur (├çongur, 1995). Di─čer taraftan beden dili, kelime hazinesi, bilgi birikimi vb. pek ├žok unsuru da kapsamaktad─▒r.
Konu┼čmay─▒ sa─člayan sesleri tan─▒yabilmek i├žin konu┼čma i┼čleminin ger├žekle┼čmesini sa─člayan ├že┼čitli organlar─▒n yap─▒s─▒n─▒n ve i┼čleyi┼činin bilinmesi elzemdir. Konu┼čma tek y├Ânl├╝ bir fiziksel olgu olmay─▒p ayn─▒ zamanda i┼čitme ile de ba─člant─▒l─▒d─▒r. ├ľyleyse seslerin nas─▒l i┼čitildi─či de konu┼čma a├ž─▒s─▒ndan irdelenmesi gereken bir husustur.
Konu┼čman─▒n ger├žekle┼čmesi i├žin ├Âncelikle i┼čitme organlar─▒n─▒n sa─čl─▒kl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒ gerekir. Fiziksel olarak konu┼čma yetene─činin olu┼čabilmesi i├žin ki┼činin duyma yetene─čine sahip olmas─▒ gerekir. ─░nsan konu┼čma seslerini duya duya geli┼čtirir. Alg─▒lanan seslerin ├Âyk├╝nmesi de dil ve konu┼čma seslerinin ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ile olur. Bireyin i┼čitme ├Âzr├╝ olursa bundan ses de etkilenir (├çiyilmete, 2010).
Ku┼čkusuz konu┼čman─▒n ger├žekle┼čmesini sa─člayan konu┼čma organlar─▒d─▒r. Konu┼čman─▒n olabilmesi i├žin diyafram, akci─čerler, nefes borusu, g─▒rtlak, ses telleri, damak, dil, k├╝├ž├╝k dil, di┼čler, burun ve di┼člerin ortak i┼čbirli─či; ayr─▒ca do─čru sinir ak─▒┼č─▒ ve beyin i┼člevi gerekir. Bunlardan bir ya da birka├ž─▒nda yap─▒ ve i┼čleyi┼č bozuklu─čunun olmas─▒ konu┼čman─▒n ak─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkiler.
Konu┼čman─▒n kompleks bir beceri olmas─▒ pek ├žok unsurun e┼čg├╝d├╝m├╝n├╝ sa─člar. Bu e┼čg├╝d├╝m olmay─▒nca konu┼čma bozukluklar─▒ ortaya ├ž─▒kar. Konu┼čmada e┼čg├╝d├╝m halinde g├Ârev alan organlar ├╝├ž b├Âl├╝mde tan─▒mlan─▒r: G─▒rtlak alt─▒ d├╝zenek, g─▒rtlak, g─▒rtlak ├╝st├╝ d├╝zenek. Konu┼čma bu d├╝zeneklerde ├╝├ž d├╝zeyde meydana gelir: Solunum, sesleme, sesletim (artik├╝lasyon) (Topba┼č, 2010). Normal solunumda nefes alma ile nefes verme s├╝re olarak hemen hemen ayn─▒d─▒r. Nefesin g├Ârece─či i┼č, kan─▒n temizlenmesindeki oksijen-karbondioksit al─▒┼č veri┼čini sa─člamakt─▒r. V├╝cut sakin durumdayken oksijene az gereksinim duyar, solunum yava┼č olur. Hareket durumundayken v├╝cudun oksijen ihtiyac─▒ artar. ─░htiyaca g├Âre solunum h─▒zlan─▒r, ┼čekli de de─či┼čir. Burundan al─▒nan nefes
yetmez, a─č─▒z a├ž─▒larak nefes al─▒p vermeye ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Spor yaparken al─▒nan nefes, bu ┼čekildedir.
Konu┼čmada da bir k─▒s─▒m organlar hareket halinde olur. V├╝cudun oksijen ihtiyac─▒ sakin durumuna oranla artar. Ayr─▒ca konu┼čma i├žin nefesin g├╝c├╝ ├Ânemlidir. Oksijen miktar─▒ ├Ânemli de─čildir. Bu bak─▒mdan konu┼čma i├žin nefes al─▒p verme di─čer zamanlara oranla farkl─▒l─▒k g├Âstermektedir. Konu┼čmada nefes alma daha ├žabuk, m├╝mk├╝n oldu─ču kadar k─▒sa zamanda yap─▒l─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k nefes vermenin daha uzun s├╝rmesi ve devaml─▒l─▒k g├Âstermesi gerekir. Konu┼čma s─▒ras─▒nda ci─čerlere dolan ve ci─čerlerden ├ž─▒kan hava miktar olarak normal solunumdan daha fazlad─▒r (├ľzg├╝r, 2003).
De─či┼čik organlar─▒m─▒z─▒n ortakla┼ča i┼čleyi┼čiyle ger├žekle┼čen konu┼čma i┼člemi, dil bilimine g├Âre en az iki ki┼či aras─▒nda vuku bulur. Beyinle konu┼čmay─▒ sa─člayan organlar aras─▒ndaki ba─člant─▒, dil seslerinin ├ž─▒kar─▒l─▒┼č─▒ s─▒ras─▒nda, konu┼čtu─čumuz dilin bilinen, d├╝┼č├╝n├╝len ses k├╝melerinin ses cihaz─▒m─▒zla ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ sa─člar; bizimle konu┼čan kimse bu s├Âzleri, kula─č─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla beyninde ├ž├Âz├╝mleyerek s├Âyleneni anlam─▒┼č olur. Onun s├Âylediklerini de ayn─▒ bi├žimde biz ├ž├Âz├╝mleriz (Aksan, 1995).
Konu┼čma anlat─▒ma dayal─▒ bir dil becerisidir. Anlat─▒m─▒n olabilmesi i├žin ├Âncelikle anlaman─▒n ger├žekle┼čmesine, belli bir dil d├╝zene─čine sahip olunmas─▒na, ana dilinin gramerine sahip olunmas─▒na, bilgi birikimi ve kelime hazinesi gibi zihinde anlam kurgusunu sa─člayan unsurlara ihtiya├ž vard─▒r. Bunlar vas─▒tas─▒yla bir anlat─▒m arac─▒ olan s├Âzl├╝ anlat─▒m ortaya ├ž─▒kar. Bundan hareketle asl─▒nda her konu┼čma, zihinde ┼čekillenen ve konu┼čma organlar─▒ vas─▒tas─▒yla ifadesini bulan bir beceridir. Bu a├ž─▒dan konu┼čma zihinde kurgulanan bir s├╝recin son a┼čamas─▒d─▒r.
Etkili ve g├╝zel bir konu┼čman─▒n ger├žekle┼čmesi i├žin zihinsel s├╝re├žlerin sa─čl─▒kl─▒ i┼člemi┼č olmas─▒ gerekir. Ana dili edinim s├╝recinde o dilin grameri zihinde sa─čl─▒kl─▒ yerle┼čmeyince dilin kullan─▒m─▒nda sorunlar ├ž─▒kar. Konu┼čmada zihinsel ├Ârg├╝tleme ve bilgilerin belli bir
sistematik dahilinde uygun kompozisyonla birlikte kar┼č─▒daki iletim s├Âz konusudur. ├ľzellikle bir dilin semantik ve sentaks yap─▒s─▒ daha ├žok zihinsel bir durumu ifade eder.
Konu┼čma, zihindeki bilgilerin kullan─▒larak kar┼č─▒dakiyle ileti┼čim haline ge├ži┼č oldu─čuna g├Âre bu s├╝recin ilk a┼čamas─▒ olan bilgi depolama ├Ânem kazanmaktad─▒r. Bilgiler zihinde d├╝zenli depoland─▒─č─▒nda anlat─▒m esnas─▒nda da d├╝zenli bir sunu┼č ve ifade ortaya ├ž─▒kar. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda bilgiler uzun s├╝reli belle─če yerle┼čtirilirken ili┼čkilendirme, s─▒ralama, ├Ârnekleme, somutla┼čt─▒rmalar kullan─▒l─▒nca bilgi belle─če daha kolay yerle┼čir. Konu┼čma esnas─▒nda da rahatl─▒kla ortaya ├ž─▒kar.
Zihindeki d├╝zensiz bilgi baz─▒ konu┼čma kusurlar─▒na sebep olmaktad─▒r. Bunlar; konu┼čma esnas─▒nda konu┼čulacaklar─▒ hat─▒rlamak i├žin uzun duraklar yapma, sesleri uzatma, ÔÇť─▒─▒─▒ÔÇŁ, ÔÇťeeeeÔÇŁ, ÔÇťooooÔÇŁ gibi dolgu sesler veya ┼čey, yani, mesela gibi dolgu ifadeler kullanma, as─▒l bilgilerin yerine ona benzeyen bilgileri kullanma, gaf yapma gibi zihinden kaynaklanan konu┼čma kusurlar─▒d─▒r (Yal├ž─▒n, 2002).
Konu┼čmada titre┼čim halinde gelen havan─▒n zihinde anlamland─▒r─▒lmas─▒ s├Âz konusudur. Anlamland─▒rman─▒n olabilmesi i├žin konu┼čmac─▒ ve dinleyici aras─▒nda mutab─▒k kal─▒nan dilsel sembollerin mevcudiyeti de ┼čartt─▒r. Ortak dilsel sembollerin olmamas─▒ durumunda ├ž─▒kar─▒lan sesler bir g├╝r├╝lt├╝den farks─▒z olur. Bu semboller gelenekseldir. Her dilin sembolleri o toplumun, yak─▒n ├ževrenin kullanageldi─či sembollerdir. ├çevredekilerin kullanmad─▒─č─▒, onlar─▒n anlamad─▒─č─▒ semboller kullan─▒ld─▒─č─▒nda meram anlat─▒lamaz, ileti┼čim olmaz. Sonu├žta da konu┼čma bozukluklar─▒ ortaya ├ž─▒kar.
1.1.1. Konu┼čma Bozukluklar─▒ Konu┼čma bozuklu─ču; konu┼čman─▒n ak─▒c─▒l─▒─č─▒nda, ritminde, vurgular─▒nda, zihinsel organizasyonunda sorunlar─▒n olmas─▒d─▒r. Konu┼čmay─▒ sa─člayan pek ├žok etkenin varl─▒─č─▒ndan dolay─▒, bu etkenlerden birinin veya birka├ž─▒n─▒n sorunlu olmas─▒ndan konu┼čma bozuklu─ču meydana gelir.

Konu┼čma fiziksel ve zihinsel bir s├╝re├ž oldu─čundan pek ├žok etken konu┼čma bozukluklar─▒na sebep olabilir. Konu┼čma bozuklu─ču, dil kazan─▒m─▒yla ilgili olabilece─či gibi t─▒bbi ve psikolojik pek ├žok etkenden de kaynaklanabilir. Bundan dolay─▒ konu┼čma bozuklu─čunun giderilmesi, disiplinler aras─▒ ├žal─▒┼čmalar veya farkl─▒ disiplinlerin yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalardan hareketle m├╝mk├╝nd├╝r.
├çocu─čun dil ve konu┼čmay─▒ ├Â─črenmesi karma┼č─▒k ve psikolojik mekanizmalar arac─▒l─▒─č─▒yla geli┼čir. ├ľzellikle biyolojik mekanizmalar─▒n genetik ya da sonradan ├že┼čitli nedenlerle bozulmas─▒ dil ve konu┼čma alanlar─▒nda ├žok ├že┼čitli sorunlara yol a├žar (Korkmaz, 2008). G├Âz ve kula─ča ait muhtelif sakatl─▒klar de─či┼čik konu┼čma sakatl─▒klar─▒ do─čurur. En ba┼čta sa─č─▒rl─▒k neticesi olarak do─čan dilsizlik gelmektedir. Sonra muhtelif derecelerdeki i┼čitme kifayetsizlikleri de muhtelif pepemelikleri do─čurabilir (En├ž, 1945).
Konu┼čma; fiziksel, zihinsel ve konu┼čulan dillerin ├Âzelliklerinden olu┼čmaktad─▒r. Bu a├ž─▒dan bak─▒nca konu┼čma; KBB, n├Âroloji, psikoloji, hatta nefesten dolay─▒ g├Â─č├╝s hastal─▒klar─▒, dahiliye (refl├╝ rahats─▒zl─▒─č─▒ da konu┼čmay─▒ olumsuz etkiler) gibi pek ├žok t─▒p disipliniyle ili┼čkilendirilebilir. Konu┼čma bozuklu─ču tek bir nedene ba─čl─▒ olabilece─či gibi pek ├žok etkenin birlikte ar─▒zas─▒ndan da kaynaklanabilir.
├çocuklar─▒n konu┼čmaya ba┼člamas─▒ndan sonra ge├žici konu┼čma bozukluklar─▒ olabilir. Daha sonra b├╝y├╝k bir ihtimalle bunlar ge├žebilir. ├çocuk, konu┼čmaya ba┼člay─▒nca dil bilgisi bozuksa, telaffuz bozuklu─ču sebat ediyorsa, ├žocu─čun konu┼čmay─▒ yapt─▒─č─▒ yer ve ki┼či uygunsuzsa, konu┼čmas─▒ ileti┼čime y├Ânelik de─čilse ve anlamdan yoksunsa daha sonraki geli┼čimleri a├ž─▒s─▒ndan endi┼čelenmek gerekir (Korkmaz, 2008).
Konu┼čman─▒n fizik├« unsurlar─▒n─▒n e─čitilmesi diksiyonu ilgilendirir. K├╝├ž├╝kken ge├žirilen birtak─▒m ate┼čli hastal─▒klar, heyecan ve korku, v├╝cuttaki konu┼čmay─▒ olu┼čturan kaslar─▒n ├žal─▒┼čma temposunu bozmaktad─▒r. Bu sebeple ortaya ├ž─▒kan kekemelik, pelteklik ve benzeri bozukluklar da e─čitim yoluyla tedavi edilebilmektedir. Konu┼čma

bozukluklar─▒n─▒n tedavisinde ve diksiyon e─čitiminde birbirine benzer metotlar kullan─▒lmaktad─▒r. Ancak bu metotlar─▒n t├╝r├╝, s├╝resi ve uygulan─▒┼č bi├žimleri birbirinden farkl─▒d─▒r. Konu┼čma bozukluklar─▒ e─čitimin her a┼čamas─▒nda giderilebilmektedir. Ancak erken ya┼člarda yap─▒lan tedaviler, ileri ya┼člarda yap─▒lan tedavilere nazaran daha verimli olmaktad─▒r (Yal├ž─▒n, 2002).
Konu┼čma, sadece t─▒bb├« organlarla ger├žekle┼čen bir beceri de─čil, dil geli┼čimiyle de do─črudan ilgilidir. Bu a├ž─▒dan dil e─čitmenlerinin konu┼čma bozukluklar─▒n─▒n giderilmesinde ├Ânemli katk─▒lar─▒ olacakt─▒r. Konu┼čma haf─▒zadaki bilgilerin organize edilerek, dilin imk├ónlar─▒ kullan─▒larak olu┼čturuldu─čundan konu┼čmay─▒ kompoze becerisinin kazand─▒r─▒lmas─▒ ├Âncelikle dil e─čitimcilerinin i┼čidir. Bunun d─▒┼č─▒nda genel anlamda dilsel geli┼čimi eksik olanlar─▒n ayn─▒ zamanda konu┼čma becerileri de eksik kal─▒r. Kelime hazinesinden gramer bilgisine kadar pek ├žok alanla konu┼čma becerisi aras─▒nda ilgi vard─▒r.
Konu┼čma bozuklu─ču oldu─čunda ├Âncelikle bunun fiziksel bir ar─▒zadan kaynaklan─▒p kaynaklanmad─▒─č─▒ ara┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. S─▒n─▒f ├Â─čretmenlerinin bu a├ž─▒dan duyarl─▒ olmalar─▒ gerekir. Ailelerin ├žo─čunlukla ├žocuklar─▒n─▒n eksikliklerinin fark─▒na varmalar─▒ m├╝mk├╝n olamamaktad─▒r. ├ľrg├╝n e─čitim ba┼člay─▒nca ├Â─čretmenler, ├Âncelikle ├Â─črencilerde dil geli┼čimini olumsuz etkileyecek ar─▒zalar─▒n olup olmad─▒─č─▒n─▒ tespit etmeleri laz─▒md─▒r. ├ľzellikle i┼čitme engeli olanlar─▒n dil geli┼čimlerinin ├Âzellikle de konu┼čma geli┼čimlerinin istenilen seviyede olmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. ├ç├╝nk├╝ birey, ├Ânce i┼čiterek dili ├Â─črenir. ─░┼čitme engellilerin konu┼čamamas─▒n─▒n sebebi budur. ├ç├╝nk├╝ ses alg─▒s─▒ olmaz, sesler ve sonra da kelimeler zihinde yerle┼čmezse dilin olu┼čmas─▒ imk├óns─▒zd─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde konu┼čmay─▒ meydana getiren fiziksel organlarda eksiklik olursa konu┼čma istenilen d├╝zeyde geli┼čemez. Bu y├╝zden konu┼čma eksikli─či olan ├Â─črencilerin ├Âncelikle t─▒bb├« bir muayeneden ge├žirilmesi ve varsa fiziksel engellerin giderilmesi gerekir.
Konu┼čma, pek ├žok organ─▒n bir orkestra gibi birlikte ├žal─▒┼čmas─▒yla ger├žekle┼čen ve zihinsel boyutu da olan ├žok kompleks bir beceri oldu─čundan konu┼čma bozuklu─ču oldu─čunda

da bu engellerden hangisi veya hangilerinin konu┼čmay─▒ engelledi─či tespit edilmelidir. Refl├╝, diyafram rahats─▒zl─▒─č─▒, ses organlar─▒ndaki eksiklik veya rahats─▒zl─▒klar, konu┼čma bozukluklar─▒na sebep olabilece─či gibi sadece zihinden kaynaklanan sorunlar da konu┼čma bozuklu─čuna sebep olabilir. Baz─▒ ├žocuklar─▒n anla┼č─▒lmaz bir konu┼čma sergilemesinin temelinde dil, dudaklar, ├žene, damak ve ├ževresel sinirlerin zay─▒f ya da fonksiyonlar─▒n─▒ yerine getirememesi rol oynayabilir. Sonu├žta b├Âylesi ├žocu─čun sesi do─čru ├ž─▒karmas─▒ ve anlaml─▒ ileti┼čim kurmas─▒ olanaks─▒z olmaktad─▒r (├ľzg├╝r, 2003). Konu┼čma bozuklu─ču; konu┼čman─▒n ak─▒┼č─▒nda, ritminde, tizli─činde, vurgular─▒nda, ses birimlerinin bireyin ├žocu─čun konu┼čma ├Âz├╝rl├╝ olarak kabul edilmesi i├žin, a┼ča─č─▒daki durumlardan birinde sorun ya┼čamas─▒ demektir (├ľzg├╝r, 2003). Bunlar: 1. Konu┼čman─▒n anla┼č─▒l─▒r ┼čekilde olmamas─▒, 2. Konu┼čman─▒n duyulmas─▒nda yetersizlik olmas─▒, 3. Sesin bozuk ve t─▒rmalay─▒c─▒ olmas─▒, 4. Sesin ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒n, ritminin ve vurgular─▒n─▒n bozuk olmas─▒, 5. Dil y├Ân├╝nden kelime da─čarc─▒─č─▒ ve gramer yetersizliklerinin olmas─▒, 6. Konu┼čman─▒n bireyin ya┼č─▒na ve fiziksel yap─▒s─▒na uygunsuzlu─ču, 7. Konu┼čma ile beden dilinin uyumsuzlu─čudur. Konu┼čma bozukluklar─▒ i├žerisinde artik├╝lasyon, ak─▒c─▒l─▒k ve ses olmak ├╝zere ├╝├ž b├╝y├╝k grup bulunmaktad─▒r. Artik├╝lasyon, konu┼čma seslerinin ├╝retimini ger├žekle┼čtirememe;

ak─▒c─▒l─▒k, dilin ritim ve ak─▒c─▒l─▒k ├Âgelerine kar┼č─▒l─▒k gelirken; ses, perde ve rezonans─▒ i├žeren konu┼čman─▒n niteli─či ile ilgilidir (Vaughan vd., 2007ÔÇÖden Akt.: Diken, 2010). Konu┼čma bozukluklar─▒; genel anlamda telaffuzla ilgili olanlar, kekemelik, mahalli a─č─▒zla konu┼čma, dil ve dudak tembelli─či, h─▒zl─▒ konu┼čma, afazi ┼čeklinde tasnif edilebilir. Bunlar─▒n tedavisinde ├žocu─čun ├ževresine de b├╝y├╝k sorumluluklar d├╝┼čmektedir. Telaffuz (Bo─čumlama, Artik├╝lasyon) Bozukluklar─▒ Artik├╝lasyon bozukluklar─▒, solunum yollar─▒nda gelen havan─▒n a─č─▒z b├Âlgesi organlar─▒ndan kaynaklanan sorunlarla ortaya ├ž─▒kar. Artik├╝lasyon seslerin telaffuzu demektir. T├╝rk├žede sesler bo─čumlanmayla v├╝cut bulur. ├ťnl├╝lerin s├Âyleni┼činde bo─čumlama alan─▒, ├╝ns├╝zlerin s├Âyleni┼činde bo─čumlama noktalar─▒ vard─▒r. Bo─čumlamadaki kusurlar─▒n temelinde ├Âzellikle bo─čumlama temas noktalar─▒ndaki hatalar vard─▒r. T├╝rk├žede konu┼čma seslerinin edinimi, 4-5 ya┼č─▒na kadar s├╝rse de yeti┼čkinlerin ├ž─▒kard─▒─č─▒ seslere eri┼čme 6 ya da 7 ya┼člar─▒na kadar devam edebilmektedir. Bu s├╝re├ž devam ederken ├žocuklar─▒n hen├╝z telaffuz edemedikleri ya da kendilerine zor gelen seslerin yerine ├že┼čitli sesler getirerek olu┼čturduklar─▒ konu┼čma dilindeki ├že┼čitli basitle┼čtirmeler ola─čand─▒r. Bu sesbilgisel i┼člemler 4-5 ya┼člar─▒nda azalarak bask─▒lanmaya ve zamanla yerlerini uygun sesletimlere b─▒rakmaya ba┼člamaktad─▒r, bu durumdaki gecikmeler ya da yanl─▒┼č sesletimler artik├╝lasyon bozuklu─ču olarak de─čerlendirilmektedir (Diken, 2010). Artik├╝lasyon sorunlar─▒ konu┼čman─▒n ┼čekillendi─či artik├╝lat├Âr b├Âlgelerdeki anatomik-fizyolojik yetersizliklere ba─čl─▒ olarak geli┼čebilece─či gibi herhangi bir yetersizlik olmaks─▒z─▒n yanl─▒┼č ├Â─črenmelere ba─čl─▒ olarak da g├Âr├╝lebilir (Korkmaz, 2008:39). Uygun dil e─čitimiyle ikinci nedenden kaynaklanan artik├╝lasyon sorunlar─▒ giderilebilir.

Konu┼čma seslerine g├Âre artik├╝lasyon bozuklu─čuna ├Âzel terimler verilmi┼čtir. ÔÇťrÔÇŁ sesi bozuklu─ču i├žin rotasizm; ÔÇťsÔÇŁ ve ÔÇťzÔÇŁ sesi bozuklu─ču i├žin sigmatizm; ÔÇťgÔÇŁ sesi bozuklu─čuna gamatizm ve ÔÇťkÔÇŁ sesi bozuklu─čuna kapasizm terimleri verilmi┼čtir. Dil ba─č─▒, dil alt─▒ ba─člant─▒s─▒n─▒n dilin ├Ân b├Âlgesine kadar uzamas─▒d─▒r. A┼č─▒r─▒ k─▒sa ve dil hareketini k─▒s─▒tl─▒yor ise emme i┼člevini ve ilerleyen ya┼člarda telaffuzu bozabilir. Dil ba─č─▒ seslerin do─čru ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ engeller. ├ľzellikle dil ucunun hareketini gerektiren l, r, t,d, n, s, ┼č, z, j gibi seslerde sorun ya┼čan─▒r (Korkmaz, 2008). Dil alt─▒ ba─č─▒ uzant─▒s─▒ tedavi edilebilmektedir. Dil alt─▒ ba─č─▒n─▒n kesilip kesilmeyece─čine kesinlikle bir KBB uzman─▒n─▒n karar vermesi gerekir. ├ľ─črencilerde telaffuz sorunu oldu─čunda dil ba─č─▒ gibi nedenlerden kaynaklan─▒p kaynaklanmad─▒─č─▒n─▒n tespiti ├žok ├Ânemlidir. Fiziksel bir sorun oldu─ču halde bunu g├Âz ard─▒ ederek yap─▒lacak diksiyon uygulamalar─▒ d├╝zelmeyi sa─člamayaca─č─▒ gibi ├Â─črencinin psikolojik olarak konu┼čmadan so─čumas─▒na da sebep olabilecektir. Artik├╝lasyon bozuklu─ču d├Ârt de─či┼čik t├╝rde g├Âr├╝l├╝r. Bunlar; sesin d├╝┼č├╝r├╝lmesi veya atlanmas─▒, ses eklemesi, sesin de─či┼čtirilmesi ve sesin bozulmas─▒d─▒r (├ľzg├╝r, 2003). a. Sesin D├╝┼č├╝r├╝lmesi veya Atlanmas─▒: Kelimelerde baz─▒ seslerin hi├ž yokmu┼č gibi s├Âylenmesidir. Bu kusur, baz─▒ y├Âresel ├Âzelliklerden kaynaklanabilir. ├ľrnek; saat > sat, yalan > alan, yemek > imek, hava > ava. b. Ses Eklenmesi: Kelimede veya ekte olmayan baz─▒ seslerin kelime veya ekin o ┼čekildeymi┼č gibi s├Âylenmesidir. ─░ki ├╝nl├╝ veya ├╝ns├╝z├╝n aras─▒na ses eklemekle ortaya ├ž─▒kar. ├ľrnek; saat > sahat, laz─▒m > ilaz─▒m, yazarken > yazarkene, hem Ali hem Veli > hemi Ali hemi Veli. c. Sesin De─či┼čtirilmesi: En s─▒k g├Âr├╝len ses kusurlar─▒d─▒r. ├ľzellikle r ve s seslerinin s─▒kl─▒kla yanl─▒┼č telaffuz edildi─či g├Âr├╝l├╝r. ├çocukken ho┼ča giden bu kusurlar─▒n ya┼č ilerledik├že

dikkat ├žekti─či g├Âr├╝l├╝r. Bu y├╝zden m├╝mk├╝nse k├╝├ž├╝kken bunlar─▒ d├╝zeltme yoluna gitmek gerekir. Ya┼č ilerledi─činde bu t├╝r bozukluklar─▒ olan ├žocuklar, konu┼čtu─čunda kendilerine g├╝l├╝nd├╝─č├╝ i├žin zamanla konu┼čmaya kar┼č─▒ olumsuz bir tutum tak─▒nabilirler. Daha sonra bu t├╝r ├žocuklar─▒n toplumdan uzakla┼č─▒p ileti┼čim sorunlar─▒ ya┼čad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. B├Âyle durumlarda aile ├žok bilin├žli olmal─▒, ├žocu─čun ├ževreden uzakla┼čmas─▒n─▒ engellemeye y├Ânelik tedbirler almal─▒d─▒r. ÔÇťrÔÇŁ seslerinin ├Âzellikle ÔÇťyÔÇŁ bazen de ÔÇťlÔÇŁ ┼čeklinde telaffuz edildi─či g├Âr├╝l├╝r. Bu bozuklu─čun ├žo─čunu tedavi etmek m├╝mk├╝nken bazen kal─▒c─▒ da olabiliyor. Baz─▒ ├žocuklar─▒n da ilk okuma yazmay─▒ ├Â─črendikten sonra sesin ve harfin fark─▒na varmas─▒yla bu sorunu ├ž├Âzd├╝kleri g├Âr├╝l├╝r. Fakat bu durumda yÔÇÖlerin r olarak seslendirildikleri g├Âr├╝l├╝r. Bunun i├žin de ├žocuklara bol bol okuma ├žal─▒┼čmalar─▒ yapt─▒r─▒lmal─▒ ve ├žocuklar─▒n kelimelerde sesin varl─▒─č─▒n─▒ alg─▒lamalar─▒ sa─članmal─▒d─▒r. Fonetik fark─▒ndal─▒─č─▒n olu┼čturulmas─▒yla belli bir d├Ânemden sonra sesler yerli yerince telaffuz edilecektir. Kelimelerin yanl─▒┼č ├Â─črenilmesiyle de ses de─či┼čtirme yanl─▒┼čl─▒klar─▒ olmaktad─▒r. Metatez (g├Â├ž├╝┼čme) dedi─čimiz fonetik olay da bu kusura dahil edilebilir. ├ľrnek; k├Âpr├╝ > k├Ârp├╝, herkes >herkez, kamyon > kaymon. ├çocu─ča kelimelerin do─čru kullan─▒l─▒┼č─▒ verilince ├Âzellikle ├žocuk kelimeleri g├Ârsel olarak alg─▒lay─▒nca bu kusur giderilebilir. d. Sesin Bozulmas─▒: Mahall├« s├Âyleyi┼člerden kaynaklanan bir kusurdur. Bazen ─░stanbul T├╝rk├žesinde rastlanmayan seslerin de ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. ├ľzellikle ÔÇťkÔÇŁ ve ÔÇťhÔÇŁ seslerinin bo─čazdan telaffuzu ├žo─ču a─č─▒zlarda g├Âr├╝len bir durumdur. Bazen de ├žocu─čun telaffuz yanl─▒┼čl─▒─č─▒, aile bireylerinin ho┼čuna gider. ├çocuk insanlardan ilgi g├Ârmek maksad─▒yla bu s├Âyleyi┼če devam edince bozukluk al─▒┼čkanl─▒─ča d├Ân├╝┼č├╝r. Ailelere d├╝┼čen g├Ârev, ├žocuklar─▒n dil yanl─▒┼člar─▒n─▒ an─▒nda d├╝zeltmektir. ÔÇťsÔÇŁ ve ÔÇťzÔÇŁ seslerinin dudaklardan ├ž─▒kar─▒lmas─▒yla olu┼čan pelteklik, sesin de─či┼čtirilerek s├Âylenmesidir. ├ço─ču zaman bu kusurun fark─▒na var─▒lmaz ve ├žocukken d├╝zeltilmeyince al─▒┼čkanl─▒─ča d├Ân├╝┼č├╝r.

Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda gev┼čeklik ve atlama diye adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z konu┼čma kusurlar─▒ da bo─čumlanma kusurlar─▒nda ele al─▒nmal─▒d─▒r. Gev┼čeklik, bo─čumlanma tembelli─činden ileri gelir. Bo─čumlanma ayg─▒t─▒n─▒n (g─▒rtlak, bo─čaz, ├žene, dil, damak, dudaklar, di┼čler) gev┼čekli─či, tembelli─či nedeniyle seslerin, hecelerin, s├Âzc├╝klerin anla┼č─▒lmam─▒s─▒d─▒r. Atlama, ses organlar─▒n─▒n genel tembelli─čidir ve en ├žok kar┼č─▒la┼č─▒lan durumdur. Bu genel gev┼čeklik genel konu┼čma s├Ân├╝kl├╝─č├╝ne yol a├žar. H─▒zl─▒ konu┼čan ve konu┼čmas─▒na ├Ânem vermeyen kimselerde s─▒k rastlan─▒r. Birtak─▒m sesler ya da heceler atlan─▒r (Vural, 2005: 246). ├ľrne─čin; Allaha─▒smarlad─▒k ÔÇô Alasmald─▒k, kendisi – kensi, bir dakika – bi dakka, kar┼č─▒la┼čma – ka┼čla┼čma, han─▒mefendi – hamfendi, nas─▒ls─▒n─▒z – nass─▒n─▒z, kilitledim – kitledim. Galatarasaray ÔÇô Gassay. Artik├╝lasyon Bozukluklar─▒n─▒n Nedenleri Konu┼čma organlar─▒ndaki bozukluktan artik├╝lasyon bozuklu─ču meydana gelebilir. Dudak yar─▒kl─▒─č─▒, di┼č yap─▒s─▒ndaki bozukluklar, ├ženenin a├ž─▒k veya kapal─▒l─▒─č─▒, alt ├ženenin geride olmas─▒, dama─č─▒n d├╝z veya gere─činden fazla ├žukur olmas─▒, dilin b├╝y├╝k veya k├╝├ž├╝k olmas─▒ gibi kusurlar artik├╝lasyon bozuklu─čuna sebep olabilir. Yine bu organlardaki sinirlerde olabilecek bozukluklar konu┼čman─▒n bozulmas─▒na neden olur. Yine dil alt─▒ ba─člant─▒s─▒n─▒n gere─činden uzun olmas─▒, dilin ├Âzellikle ├╝ns├╝zlerin artik├╝lasyonu i├žin temas noktalar─▒na ula┼čmamas─▒ konu┼čma sorunlar─▒n─▒ ortaya ├ž─▒kar─▒r. Bu gibi durumlarda t─▒bb├« m├╝dahalelerle konu┼čma bozuklu─ču giderilebilir. ├çe┼čitli seslendirme kusurlar─▒ anlamland─▒rmay─▒ etkiler. Konu┼čmac─▒ sesleri do─čru telaffuz edemeyebilir veya konu┼čurken baz─▒ heceleri yutabilir. Seslerin hatal─▒ telaffuz edilmesi, kar┼č─▒l─▒kl─▒ konu┼čmalarda pek dikkat ├žekmese de topluluk kar┼č─▒s─▒nda veya mikrofonda yap─▒lan konu┼čmalarda derhal dikkat ├žeker. Bu t├╝r hatalar konu┼čmac─▒n─▒n anla┼č─▒lmamas─▒na ya da yanl─▒┼č anla┼č─▒lmas─▒na yol a├žar. Dinleyici ya b├╝t├╝n enerjisini anlamak i├žin kullanacak ya da b─▒kk─▒nl─▒k g├Âstererek dinlemekten

vazge├žecektir. Ayr─▒ca bu t├╝r konu┼čmac─▒lar; dinleyiciler nezdinde g├╝venlerini yitirecek, imajlar─▒n─▒n k├Ât├╝ olmas─▒na yol a├žacaklard─▒r (Vural, 2005). Konu┼čma organlar─▒n─▒n sa─člam olmas─▒na kar┼č─▒n g├Ârevlerini tam olarak yerine getirememeleri de konu┼čma bozuklu─čuna sebep olabilir. ├çocuk, kelimeleri ├Âncelikle duyarak ├Â─črenir; seslerin ayr─▒m─▒na ancak dinleme sonucu ula┼čabilir. ─░┼čitme sorunlar─▒ olan ├žocuklar kelimelerin ses alg─▒s─▒na sahip olamad─▒klar─▒ndan artik├╝lasyon bozuklu─ču ortaya ├ž─▒kabilir. Zek├ó gerili─či de artik├╝lasyon bozukluklar─▒na sebep olabilir. Baz─▒ bozukluklar da tamamen yanl─▒┼č ├Â─črenmeye, ├žocu─čun konu┼čma ┼čevkinin k─▒r─▒lmas─▒na, konu┼čman─▒n engellenmesine, konu┼čmay─▒ peki┼čtirmeye imk├ón vermeyen ortama ba─čl─▒ olabilir. Artik├╝lasyon Bozukluklar─▒n─▒n Tedavisi Artik├╝lasyon bozukluklar─▒n─▒n tedavisinde uzman ki┼čilerden faydalan─▒lmal─▒d─▒r. ├ľncelikle te┼čhis edilen bozukluklarda t─▒bb├« m├╝dahale gereken durumlarda uzman doktorlara m├╝racaat edilmelidir. B├╝t├╝n konu┼čma bozukluklar─▒nda zihinsel ve fiziksel etkinlikler birlikte yap─▒lmal─▒d─▒r. Zihinsel olarak telkinlerle ├žocuk iyile┼čmeye y├╝reklendirilmelidir. Te┼čhiste artik├╝lasyon bozuklu─ču olan ├žocu─čun hangi seslerde ve artik├╝lasyon ├Âzr├╝ t├╝rlerinden (d├╝┼č├╝rme, ekleme, de─či┼čtirme, bozma) hangisinde g├╝├žl├╝─č├╝ oldu─čuna karar verebilmek gerekir. Artik├╝lasyon bozuklu─čunun a─č─▒rl─▒k derecesi tespit edilerek bozuk olan seslerin s├Âzc├╝k i├žindeki yeri belirlenmelidir. Saptaman─▒n daha do─čru eksiksiz, ayr─▒nt─▒l─▒ ve dizgili bi├žimde yerine getirilmesi i├žin artik├╝lasyon testleri kullan─▒lmaktad─▒r. Artik├╝lasyon testleri; ├žocu─ču konu┼čturma, okutma, sorulara kar┼č─▒l─▒k verme gibi de─či┼čik bi├žimlerde olabilmektedir. Hangi testlerin kullan─▒laca─č─▒ ├žocu─čun durumuna ba─čl─▒ olarak de─či┼čir. Okuma biliyorsa okumaya y├Ânelik testler (paragraf-t├╝mce testleri), bilmiyorsa (resimli nesneli-sorulu) testler kullan─▒l─▒r. ├çocukla serbest konu┼čularak da te┼čhis yap─▒┼čabilir (├ľzg├╝r, 2003).

Te┼čhis edilen bozuklukta s─▒k─▒nt─▒ya sebep olan ├Âz├╝rler giderilir. Tam olarak giderilemeyecek ├Âz├╝rlerde ├Âzr├╝ en aza indirmek ├Ânemlidir. Yap─▒lan te┼čhislerdeki bozukluklar─▒n ki┼či fark─▒nda olmal─▒d─▒r. ├ço─čunlukla ki┼čiler yanl─▒┼č konu┼čtuklar─▒n─▒n fark─▒nda de─čildir. Tedavinin ger├žekle┼čebilmesi i├žin ki┼činin psikolojik olarak da haz─▒rlanmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Âzr├╝n├╝n fark─▒na varmas─▒ ├Ânemlidir. Ki┼čiyi artik├╝lasyon bozukluklar─▒n─▒n fark─▒na vard─▒rmak i├žin kelime listesi haz─▒rlama, ├Âyk├╝ anlatt─▒rmak, ses kay─▒t cihazlar─▒ndan faydalanmak gibi etkinlikler yapt─▒r─▒labilir. Daha sonra ki┼čiyi tedaviye haz─▒rlamak gerekir. Konu┼čma ve artik├╝lasyonda v├╝cudun bu etkinlik i├žin bir b├╝t├╝n olarak haz─▒r olmas─▒ gerekmektedir. Haz─▒r olmadaki en ├Ânemli husus, v├╝cudun gerginlikten kurtulmas─▒d─▒r. V├╝cut t├╝m├╝yle veya artik├╝lasyon organlar─▒ ve y├Âresinde gerginlik i├žinde olursa organlar artik├╝lasyon g├Ârevlerini gere─čince yerine getiremez. Bu a├ž─▒dan rahat bir bi├žimde oturma, elleri havaya kald─▒rma, kollar─▒ silkme, dili a┼ča─č─▒ yukar─▒ ├ž─▒kartma, yalama, dudaklar─▒ b├╝zme, gev┼četme, ├Âne ve yana gerip uzatma, balon ┼či┼čirme, mum s├Ând├╝rme, ├ženeyle ilgili egzersizler yaparken ├ženeyi a├ž─▒p kapama, ├žiklet ├ži─čnetme gibi bir k─▒s─▒m gev┼čeme al─▒┼čt─▒rmalar─▒ yapmak yararl─▒ olabilir (├ľzg├╝r, 2003). Sesin kaliteli s├Âylenmesi ses e─čitimiyle m├╝mk├╝n oldu─čundan artik├╝lasyonu bozan unsurlardan biri de kaslar─▒n yeterince e─čitilmemesi olabilir. Sesin geli┼čtirilmesi i├žin en ├Ânemli tavsiye; ├ženenize, boynunuza ve v├╝cudunuzun yukar─▒ k─▒sm─▒na azami rahatl─▒k sa─člaman─▒zd─▒r. Sertlik ve gerginlik at─▒lmal─▒, zira boyun adalelerinin gerginli─či ses tonunuzu etkiler. Bu adalelerin baz─▒lar─▒ han├žereye biti┼čik, baz─▒lar─▒ da kar┼č─▒ taraf─▒ndad─▒r. Bu adaleler gergin oldu─čunda ses kutusunu a┼č─▒r─▒ derecede s─▒kacakt─▒r. Bunun sonucunda g─▒rtla─č─▒n ve bo─čaz─▒n i├ž adaleleri s─▒k─▒la┼č─▒r ve sertle┼čir. Gerginle┼čmi┼č ├žene adaleleri de sese kaba bir ton verir. Bu y├╝zden a├ž─▒k bir bo─čaz, iyi bir ses ├╝retimi i├žin son derece ├Ânemlidir (Muallimo─člu, 2005).

─░┼čitme problemi de artik├╝lasyon sorunlar─▒na yol a├žabilir. ─░┼čitme problemi ├ž├Âz├╝mlenen ki┼čiye telaffuzda s─▒k─▒nt─▒ ya┼čad─▒─č─▒ ses, fark ettirilir. Ki┼či kula─č─▒yla, kulland─▒─č─▒ sesle d├╝zg├╝n seslendirilen sesin fark─▒na var─▒nca zihinsel olarak telaffuz bozuklu─čunun fark─▒na var─▒r. Baz─▒ durumlarda ├žocuk, bozuklu─čun fark─▒na var─▒nca sorunu d├╝zeltebilir. Bu ├žal─▒┼čmalarda g├Ârsel ├Âgelerden faydalanmak gerekir. G├Ârsel malzemelerin oldu─ču bir kutuya resimdeki nesnelerin ad─▒ s├Âylenerek konur. ─░┼čitilmesi ve fark edilmesi istenen sesle ilgili resmi ├žocu─čun ay─▒rt etmesi istenir. ├çocuk, s├Âzc├╝k i├žinde belli bir sesi ay─▒rabilir hale geldikten sonra kula─č─▒ o sesin do─čru ├ž─▒kar─▒l─▒┼č─▒yla doldurulmal─▒d─▒r. Bunun yap─▒lmas─▒ i├žin her f─▒rsattan yararlan─▒lmal─▒d─▒r. Uzman, ├Â─čretmen, ebeveyn ve s─▒n─▒f arkada┼člar─▒ bu konuda ├žocu─ča yard─▒mc─▒ olabilir (├ľzg├╝r, 2003). ├ľrn: Uzman ses ├ž─▒karan bir alet ya da canl─▒y─▒ temsil eder ve sesini ├ž─▒kar─▒r: “Ben y─▒lan─▒m sssss”. Sonra ├žocuktan i├žinde y─▒lan s├Âzc├╝─č├╝ ge├žecek bir ├Âyk├╝ anlatmas─▒ istenir. Anlat─▒lan ├Âyk├╝de ne zaman y─▒lan s├Âzc├╝─č├╝ ge├žse, y─▒lan─▒ temsil eden kimse y─▒lan─▒n sesini ├Âyk├╝n├╝r: “ssssssss” ├çocu─čun sesi alg─▒lamas─▒ i├žin somut nesnelerden faydalan─▒lmal─▒, ├žocu─čun ses olarak alg─▒layabilece─či yans─▒ma sesler verilmelidir. ├ľrne─čin ÔÇťrÔÇŁ sesi i├žin araban─▒n ├žal─▒┼č─▒rken ├ž─▒kard─▒─č─▒ ÔÇťr─▒─▒─▒r─▒r─▒r─▒─▒─▒ÔÇŁ sesleri, ÔÇťzÔÇŁ sesi i├žin ar─▒lar─▒n v─▒z─▒lt─▒s─▒, ÔÇť┼čÔÇŁ sesi i├žin suyun ┼č─▒r─▒lt─▒s─▒ kullan─▒labilir.
Ses ki┼čiye i┼čitsel olarak hissettirildikten sonra tekrarlatt─▒r─▒l─▒r. Bunun i├žin sab─▒rl─▒ davran─▒lmal─▒, ki┼či g├╝d├╝lenmelidir. Fonetik olarak sesin nas─▒l ├ž─▒kar─▒laca─č─▒ anlat─▒lmal─▒ ve ses tekrar tekrar s├Âylenmelidir. Daha sonra seslerin a─č─▒z b├Âlgesinde hangi organlar─▒n yard─▒m─▒yla ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├Âsterilmelidir. Dilin konumu ├Âzellikle g├Âsterilmeli, di─čer organlar─▒n sesteki etkisi belirtilmelidir. Bunun i├žin gerekirse eller, telaffuz mekanizmas─▒n─▒n ├╝zerine konarak ses hissettirilmelidir. Bu ├žal─▒┼čmalarda aynadan da faydalan─▒larak sesi ki┼činin alg─▒lamas─▒na yard─▒mc─▒ olunmal─▒d─▒r.

Ki┼čiye ince s├Âylenmesi gereken ├ó sesi ├Â─čretilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒yorsa bu sesin nas─▒l ├ž─▒kaca─č─▒ ├Â─čretilmelidir. ├ľnce normal aÔÇÖn─▒n a─čz─▒n arka b├Âlgesinde ├ž─▒kt─▒─č─▒ ve dilin bu esnada bir t├╝msek yaparak sesin arkada bo─čumlanmas─▒n─▒ sa─člad─▒─č─▒ ├Â─čretilmelidir. ─░nce a sesinde ise dilin t├╝msekli─čini kaybederek sesi ├Âne do─čru ├žekti─čini ve bu esnada bu sesin ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ s├Âylemeliyiz. A─č─▒z b├Âlgesinde de bunu g├Âstermeliyiz. Daha sonra k├ó─č─▒t, g├óvur, hik├óye, reng├órenk gibi ├Ârneklerde nas─▒l seslendirildi─čini hissettirmeliyiz. ÔÇťsÔÇŁ ve ÔÇťzÔÇŁ seslerinin dudaklardan ├ž─▒kar─▒lmas─▒yla olu┼čan pelteklik, sesin de─či┼čtirilerek s├Âylenmesidir. ├ço─ču zaman bu kusurun fark─▒na var─▒lmaz ve ├žocukken d├╝zeltilmeyince al─▒┼čkanl─▒─ča d├Ân├╝┼č├╝r. Pelteklikte sesi yanl─▒┼č telaffuz etti─či bireye fark ettirilmelidir. Do─čru seslendirmeler yapt─▒r─▒l─▒p ├Âzellikle kula─č─▒n do─čru sese a┼čina olmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r. ├ľzellikle teknolojik imk├ónlar kullan─▒larak bol dinleme etkinlikleri yapt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Sesin fiziksel ├ž─▒kar─▒m─▒n─▒n ├Â─čretilmesi, peltekli─čin giderilmesinde ├Ânemlidir. Dilin di┼č aras─▒na temas─▒yla ortaya ├ž─▒kan s ve z sesinin peltek telaffuzunun giderilmesinde dilin temas noktas─▒ alt di┼č etine kayd─▒r─▒lmal─▒, do─čru yerde seslendirme yapt─▒r─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Bu seslerle ilgili tekerlemeler, kelimeler telaffuz ettirilerek pelteklik giderilmeye ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Sa─čmal inek sa─čdan sa─čar; sa─čar Salih onu sa─čar. ┼×u k├Â┼če yaz k├Â┼česi, ┼ču k├Â┼če k─▒┼č k├Â┼česi, ortadaki so─čuk su ┼či┼česi. Sizin damda var be┼č boz ba┼čl─▒ be┼č boz ├Ârdek, bizim damda var be┼č boz ba┼čl─▒ be┼č boz ├Ârdek. Sizin damdaki be┼č boz ba┼čl─▒ ├Ârdek, bizim damdaki be┼č boz ba┼čl─▒ ├Ârde─če: ÔÇťSiz de bizcileyin be┼č boz ba┼čl─▒ ├Ârdek misiniz?ÔÇŁ demi┼č.
Artik├╝lasyon bozuklu─ču olan her durumda tekerlemeler, tedavi i├žin rahatl─▒kla kullan─▒labilir. ├ľzellikle birey, sesleri ├ž─▒karmaya ba┼člad─▒ktan sonra tekerleme ├žal─▒┼čmalar─▒yla peki┼čtirilmelidir. Do─čru ├ž─▒kar─▒lmaya ba┼članan sesle ilgili al─▒┼čt─▒rmalar bir

s├╝re daha devam ettirilmeli, ki┼či bu sesi al─▒┼čkanl─▒k haline getirinceye kadar takip edilmelidir.
Artik├╝lasyon eksikliklerinin giderilmesi i├žin her ne kadar a─č─▒z organlar─▒n─▒n e─čitimi ├Ânemliyse de sesin fiziksel olarak olu┼čumunu sa─člayan─▒n solunum oldu─ču g├Âz ard─▒ edilmemeli, ├Âncelikle ki┼činin diyafram nefesi almas─▒ sa─članmal─▒d─▒r.
Kekemelik
Kekemelik; baz─▒ fiziksel, psikolojik ve n├Ârolojik nedenlerle konu┼čman─▒n ak─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ etkileyen bir konu┼čma kusurudur. Kekemelikte tak─▒lmalar, uzatmalar, duraklamalar, tekrarlar olmaktad─▒r. Kekemeli─čin sonucunda ├že┼čitli toplumsal handikaplar olaca─č─▒ndan di─čer konu┼čma kusurlar─▒na g├Âre daha ├žok ├Ânemsenmesi gereken bir konu┼čma bozuklu─čudur.
Kekemeli─čin temel ├Âzelli─či bireyin konu┼čmas─▒n─▒n gerek ak─▒c─▒l─▒k gerekse zamanlama y├Ân├╝nden bozulmas─▒d─▒r. Kekemelik; konu┼čma esnas─▒nda tekrarlar, uzatmalar, zorlanmalar, ├╝nlemlemeler, s├Âzc├╝klerin par├žalanmas─▒, duyulabilir ya da sessiz bloklar (konu┼čma s─▒ras─▒nda tamamlanan ya da tamamlanamayan ara vermeler), dolayl─▒ yoldan konu┼čma (s├Âylenmesi zorunlu s├Âzc├╝klerden ka├ž─▒nmak i├žin ba┼čka s├Âzc├╝kler kullanma), s├Âzc├╝kleri fiziksel bir gerginlikle s├Âyleme ve tek heceli s├Âzc├╝k yinelemeleri gibi aksakl─▒klar gibi konu┼čmac─▒n─▒n ama├žlad─▒─č─▒ ifadeyi engelleyen istemsiz bir bozulma olarak tan─▒mlanabilir (Korkmaz, 2008; ; Dumano─člu, 2006; Madano─člu, 2005; Karacan, 2000; ├ľzt├╝rk, 1994; ├ľzy├╝rek, 1984).
Baz─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar, kekemeli─či duygusal bir rahats─▒zl─▒─č─▒n sonucunda bireysel bir davran─▒┼č oldu─čunu ve belirtilerinin kekemenin ki┼čili─či ile yak─▒ndan ilintili oldu─čunu vurgulam─▒┼člard─▒r. Karma┼č─▒k davran─▒┼č ├Âr├╝nt├╝lerini i├žerdi─činden dolay─▒ da kekemeli─čin tan─▒mlanmas─▒nda bir├žok farkl─▒l─▒klar g├Âr├╝lmektedir. Kekemeli─čin tek bir sendrom de─čil, ├žok nedenli bir durum oldu─ču s├Âylenebilir (├ľzg├╝r, 2003; Dumano─člu, 2006).

├ľzy├╝rek (1984)ÔÇÖe g├Âre kekemelik:
1. Y├╝z ifadesinde bozukluk, duraklama, uzatma, konu┼čman─▒n ritminde bozukluk ya da konu┼čman─▒n ak─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒n bozulmas─▒yla,
2. Kekemelik olu┼čtu─čuna ili┼čkin olarak konu┼čmac─▒ ve dinleyici aras─▒nda ortak anlay─▒┼č─▒n olmas─▒ ve konu┼čmac─▒n─▒n ritmi bozmadan konu┼čmay─▒ denemesi ancak ba┼čaramamas─▒yla,
3. Kayg─▒ ve hissedilen g├╝├žs├╝zl├╝k duygular─▒n─▒n kekemeli─či ortaya ├ž─▒karmas─▒yla,
4. Kendisinden emin olmamas─▒n─▒n sonucunda, konu┼čma yetene─čini bozmas─▒yla,
5. Konu┼čmac─▒n─▒n kendisini kekeme olarak alg─▒lamas─▒, dinleyiciyi rahats─▒z etti─čini ve do─čal konu┼čamad─▒─č─▒na ili┼čkin yanl─▒┼č inanc─▒yla betimlenebilir.
Kekemelik d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n b├Âlgelerinde g├Âr├╝len bir konu┼čma kusurudur. Kekemeli─čin yayg─▒nl─▒─č─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda ABDÔÇÖde % 0.8 (St Louis, Ruscello, & Lunden, 1992) AvustralyaÔÇÖda % 0.72, ─░ngiltereÔÇÖde %1.1 (Craig, Hancock, Tran, Craig, & Peters, 2002 ├žal─▒┼čmalar─▒ndan akt. Pachigar, V., Stansfield, J. & Goldbart, J. 2011). Amerika Birle┼čik Devletlerinde 3 milyon, d├╝nyada ise 55 milyon ki┼činin kekeledi─či tespit edilmi┼čtir (B├╝chel ve Sommer, 2004ÔÇÖten akt. Aybay, 2009). Karacan (2000) ise, kekemeli─čin s─▒kl─▒─č─▒n─▒n yakla┼č─▒k % 3, yayg─▒nl─▒─č─▒n─▒n ise yakla┼č─▒k % 1 oldu─čunu belirtmi┼čtir. T├╝rkiyeÔÇÖde ise de─či┼čik rakamlar ifade edilmektedir. Ankara civar─▒nda ilkokul ├žocuklar─▒nda yap─▒lan bir taramada kekemeli─čin yayg─▒nl─▒─č─▒ % 1.6 ve % 3.1 aras─▒nda bulunmu┼čtur (├ľzt├╝rk, 1994). ├ľzdemir (2010) ise d├╝nyadaki sonu├žlar T├╝rkiye i├žin uyarlanabilir oldu─ču var say─▒ld─▒─č─▒nda ├╝lkemizde yakla┼č─▒k 700,000 civar─▒nda kekeme bireyin bulundu─čunu s├Âylemektedir.

D├╝nyada yayg─▒n bir ┼čekilde g├Âr├╝len kekemelik; okul ba┼čar─▒s─▒, mesleki ba┼čar─▒ ve toplumsal ileti┼čimi olumsuz etkilemektedir. Kekelemeye g├Âz k─▒rpma, tikler, dudak ve y├╝z hareketleri, kafa hareketleri, nefes alma davran─▒┼člar─▒ ya da yumruk s─▒kma gibi motor davran─▒┼č bozukluklar─▒ e┼člik edebilir. Bozuklu─čun yayg─▒nl─▒k ve ┼čiddeti durumdan duruma de─či┼čir. ┼×ark─▒ ve tekerleme s├Âyleme, f─▒s─▒lt─▒l─▒ konu┼čma, cans─▒z varl─▒klar ya da evcil hayvanlarla konu┼čma s─▒ras─▒nda kekemelik bazen g├Âr├╝lmezken gerginlik ve kayg─▒n─▒n veya ileti┼čimde bask─▒n─▒n hissedildi─či durumlarda kekelemenin artt─▒─č─▒ bilinmektedir. Kekemeli─če ba─čl─▒ kayg─▒, ka├ž─▒nma davran─▒┼člar─▒ ve kendine g├╝vende azalma nedeni ile toplumsal i┼člevsellik bozulabilir. Kekemelik meslek se├žimini ve meslekteki geli┼čmeyi s─▒n─▒rlayabilir. Fonolojik bozukluk ve s├Âzel anlat─▒m bozuklu─ču kekemelik olan bireylerde daha s─▒k g├Âr├╝l├╝r (Karacan, 2000; Madano─člu, 2005).
Kekemelik konu┼čmayla ilgili oldu─čundan ki┼či, konu┼čmas─▒n─▒ bask─▒lar. Kekeme i├žin kekelemesi ho┼č olmayan, istenmeyen bir ├Âzelliktir. Bundan dolay─▒ da bunun ortaya ├ž─▒kmas─▒ndan ka├ž─▒n─▒r. Kekemenin konu┼čmaya kat─▒laca─č─▒ durumlarda iki e─čilim ortaya ├ž─▒kar: konu┼čmak iste─či ve kekelememe arzusu. ─░kincisi bask─▒lay─▒c─▒ ├Âzelliktedir. Bu durumun psikolojik a├ž─▒klamas─▒ alg─▒n─▒n ikilemidir; iki kar┼č─▒t u├žta davran─▒┼č g├Âr├╝l├╝r (Aybay, 2009).
Johnson ve arkada┼člar─▒na g├Âre (1963) kekemelik; yaln─▒zca konu┼čmac─▒y─▒ de─čil ayn─▒ zamanda onu dinleyen ki┼čileri de kapsayan bir sorundur ve sadece konu┼čmac─▒n─▒n ak─▒c─▒s─▒zl─▒klar─▒n─▒ de─čil, konu┼čmac─▒n─▒n ve onu dinleyen ki┼čilerin bu ak─▒c─▒s─▒zl─▒klara kar┼č─▒ tepkide bulunma bi├žimlerini de i├žermektedir. Onlara g├Âre kekemelik probleminin de─čerlendirilmesinde; (1) dinleyicilerin konu┼čmac─▒ya ve konu┼čmas─▒na kar┼č─▒ tepki ve tutumlar─▒ (2) konu┼čmac─▒n─▒n kendisini dinleyen ki┼čilere, kendisine ve kendi konu┼čmas─▒na kar┼č─▒ olan tepki ve tutumu (3) konu┼čmac─▒n─▒n konu┼čma davran─▒┼č─▒ hakk─▒nda bilgi toplanmas─▒ gerekti─čini belirtmi┼člerdir (Akt. Akg├╝n 2005).
Boyle (2011), kekemeli─čin duyu┼čsal y├Ânden ka├ž─▒nma, korku gibi m├╝cadele y├Ânleri geli┼čtirmesinde etkili oldu─čundan fark─▒ndal─▒k olu┼čturman─▒n kekemeli─či yenmede

├Ânemli oldu─čunu belirtmi┼čtir. Uyum g├Âstermesi bak─▒m─▒ndan da fark─▒ndal─▒k olu┼čturmak gerekir. Fark─▒ndal─▒k olu┼čturmak da ancak e─čitimle m├╝mk├╝nd├╝r. Duyu┼čsal geribildirim ve dikkat olu┼čturma, ak─▒c─▒ konu┼čma becerisi kazanmada fark─▒ndal─▒k ├Ânemlidir. Konsantrasyon ve i├ž deneyim sa─člar. Fark─▒ndal─▒k e─čitimiyle ki┼či; olumsuz d├╝┼č├╝nce d├Âng├╝lerini k─▒rarak, dikkat kontrol├╝n├╝ geli┼čtirerek, konu┼čma ak─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ iyile┼čtirerek ├Â─črenmeye istekli h├óle gelmektedir.
Kekemelik; fiziksel konu┼čma bozuklu─čunun ├Âtesinde panik bozukluk, sosyal fobi, anksiyete bozuklu─ču, sosyal tutum dengesizli─či, olumsuz benlik sayg─▒s─▒; akademik performans d├╝┼č├╝kl├╝─č├╝, ya┼čam kalitesinin d├╝┼čmesi, kronik ileti┼čim bozuklu─ču gibi bir ├žok problemin de nedenidir (Boyle, 2011; Iverach, OÔÇÖBrian, et al., 2009).
Kekemeli─čin Nedenleri
Kekemelik konu┼čma organlar─▒ndaki bozukluklardan kaynaklanabilece─či gibi beyindeki baz─▒ problemlerden de ortaya ├ž─▒kabilir. Hatta genetik sebeplerden kaynaklanabilece─či de tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Hastalar─▒n % 40- 60 kadar─▒nda ailelerinde kekemelik oldu─ču tespit edilmi┼čtir.
Kekemelik konu┼čamama kayg─▒s─▒ ile olu┼čan gerilimin nefes borusu ve ses tellerine iletilmesi ile ili┼čkili etmenlerle olabilece─či gibi beynin (cerabral) sol yar─▒ k├╝resinde yer alan konu┼čma merkezinin (Broka) herhangi bir nedenle zedelenmesi ya da n├Ârolojik bozuklu─čunun bulunmas─▒ da bu rahats─▒zl─▒─ča sebep olabilir (├ľzg├╝r, 2003). Kekemeli─čin tedavisine ba┼člamadan ├Ânce bunu sa─člayan etkenlerin ├╝zerinde durulmas─▒ yararl─▒ olacakt─▒r.
Ki┼čilerin kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ ani korkular, gerilimler ve bask─▒lar, aile i├ži s─▒k─▒nt─▒lar veya aileden birinin ├Âl├╝m├╝ var olan kekeme alt yap─▒s─▒n─▒ ortaya ├ž─▒kararak kekemeli─če yol a├žabilir.

Kekemeli─čin ├ľzellikleri
Kekeme ├žocuklar, ├Âncelikle ├ževrelerinden uzakla┼čarak i├že kapan─▒k olur ve konu┼čmaya kar┼č─▒ olumsuz bir tav─▒r tak─▒n─▒rlar. Ayr─▒ca kekemeli─čin sonucunda di─čer insanlara g├Âre jest ve mimiklerinde a┼č─▒r─▒ bir abart─▒ g├Âze ├žarpar. S├Âzle anlatmada yetersizlik hisseden kekeme, bu olumsuzlu─ču beden diline yans─▒t─▒r.
Kekemeli─čin ├Âzelliklerinden birisi de ka├ž─▒nma davran─▒┼č─▒d─▒r. Bu durum, kekemenin bozuklu─ču kabul etmemesini, bunun ho┼č olmayan sonu├žlar─▒ndan ka├ž─▒nmas─▒n─▒ g├Âstermektedir. Ka├ž─▒nma davran─▒┼č─▒ belirli ses ve kelimelerde kekemeli─čin ortaya ├ž─▒kaca─č─▒ndan korkulan durumlarda g├Âr├╝l├╝r (├ľzg├╝r, 2003).
Kekemeler i├že kapan─▒k, mutsuz, ├Âzg├╝ven eksikli─či ta┼č─▒rlar. Alg─▒lar─▒n─▒n da d├╝┼č├╝k oldu─ču g├Âr├╝l├╝r.
Kekemelik cinslere g├Âre de─či┼čiklik g├Âstermektedir. Erkeklerde k─▒zlara oranla 3-4 kat daha fazla g├Âr├╝lmekte, yine kentsel kesimlerde k─▒rsala g├Âre daha ├žok g├Âzlenmektedir. Erkeklerin geli┼čiminin k─▒zlardan daha yava┼č olmas─▒na kar┼č─▒n, ba┼čar─▒ ve di─čer konularda erkeklerden beklentiler fazlad─▒r ve ailedeki otorite fig├╝r├╝yle daha fazla ├žat─▒┼čma i├žindedirler. Bu durumda erkeklerde, k─▒zlardan daha fazla g├╝vensizli─čin ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒, bu g├╝vensizlik ve anksiyetenin de dolayl─▒ yollardan konu┼čmaya aksedece─či ileri s├╝r├╝lmektedir. Genel n├╝fusta kekemeli─čin yayg─▒nl─▒─č─▒ %1, s─▒kl─▒─č─▒ %3 ‘e yak─▒n olarak tahmin edilmektedir. K├╝├ž├╝k ├žocuklarda daha s─▒k olmakla birlikte, b├╝y├╝k ├žocuklarda ve yeti┼čkinlerde azalma e─čilimi g├Âsterdi─či g├Âzlenmektedir (├ľzg├╝r, 2003). Kekemelik konu┼čman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ 2-4 ya┼č aras─▒nda ortaya ├ž─▒kar. Bu d├Ânemde hi├žbir belirti yokken daha sonra ortaya ├ž─▒kan kekeme t├╝rleri de vard─▒r. Hatta y├╝ksek ate┼č gibi v├╝cudu derinden etkileyebilen baz─▒ durumlar─▒n konu┼čma organlar─▒nda (diyafram, soluma organlar─▒, ses telleri gibi) yaratabilece─či bozukluklardan da kekemelik ortaya ├ž─▒kabilmektedir.

Kekemelik, daha ├žok hecenin ya da kelimenin ba┼č─▒ndaki h sesinde g├Âr├╝l├╝r; ba┼čtaki ├╝ns├╝z, ├╝nl├╝ sesten daha zor ├ž─▒kar─▒l─▒r; c├╝mlenin ilk kelimesinde daha ├žok g├Âr├╝l├╝r; uzun kelimelerde k─▒salara g├Âre daha s─▒k g├Âr├╝l├╝r (Vural, 2005).
Kekemeli─čin sonucunda ki┼čide psikolojik bozukluklar meydana gelebilmektedir. ─░nsanlardan ve toplumdan ka├žan kekeme, bu rahats─▒zl─▒─č─▒yla ilgili olumsuz bir tav─▒r tak─▒nd─▒─č─▒ndan tedaviye motive etmek de zorla┼čmaktad─▒r. ─░nsanlara nas─▒l davran─▒laca─č─▒n─▒ belirleyen sosyal geli┼čim, insan ya┼čam─▒ i├žin gerekli bir s├╝re├žtir. Sosyal ili┼čkilerin ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde korunmas─▒ ve s├╝rd├╝r├╝lmesi dil ile ilgili ileti┼čim becerilerine ba─čl─▒d─▒r. Konu┼čma ├Âzr├╝ bireyi psikolojik y├Ânden oldu─ču kadar sosyal y├Ânden de etkileyen bir etken olmaktad─▒r. Bireyin sosyal ├ževresi ile ili┼čki kurup s├╝rd├╝rmekte kulland─▒─č─▒ ara├žlardan biri olan konu┼čma ├Âz├╝rl├╝ oldu─čunda birey, ili┼čki kurmay─▒ ve s├╝rd├╝rmeyi g├╝├žle┼čtirecektir. Birey ├Âzr├╝nden ├Ât├╝r├╝ ├ževresindekilerden farkl─▒ oldu─ču duygusuna kap─▒l─▒r. Bu duygunun etkisi alt─▒nda ├ževresine kar┼č─▒ belirli tepki davran─▒┼č─▒ kal─▒plar─▒ geli┼čtirir. Sonucunda, b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kla birey ├ževre ili┼čkisinde reddedilme, izole edilme, alay edilme, ac─▒ma ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalacakt─▒r. Ki┼či kendisi ve ├ževresi ile ili┼čki kurma ve s├╝rd├╝rmedeki dengeyi sa─člamada ├Âzr├╝n├╝n a─č─▒rl─▒─č─▒ ile do─čru orant─▒l─▒ olarak artan g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r. Bireyin psikolojik, sosyal ve ekonomik ihtiya├žlar─▒n─▒ doyurmak i├žin at─▒laca─č─▒ her giri┼čimi konu┼čma ├Âzr├╝nden ├Ât├╝r├╝ engellenecek ya da ki┼či o duygu i├žinde olacakt─▒r. ├çevresindekilerin onun ├Âzr├╝ne kar┼č─▒ tutumlar─▒ ├Ânemlidir. Bireyin kendi duygusu ve tutumu ├ževrenin tutumu ile birle┼čti─činde ki┼či de─či┼čik davran─▒┼č kal─▒plar─▒na itilebilir (Madano─člu, 2005).
Kekemelik i├žin kayg─▒y─▒ sebep olarak g├Âsteren ara┼čt─▒rmalar vard─▒r. Baz─▒ ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒na g├Âre ise kayg─▒, kekemeli─či h─▒zland─▒r─▒c─▒, k├Ât├╝le┼čtirici ve tekrarlamas─▒na sebep olan bir unsurdur. Johnson’─▒n teorisine g├Âre kekeme ├žocuk daha kayg─▒l─▒ olacak ve dikkati konu┼čmas─▒na odakl─▒ oldu─čundan konu┼čurken daha fazla hata yapacakt─▒r. Bunun ard─▒nda yatan sebep ana-baban─▒n do─čru konu┼čmaya gere─činden fazla ├Ânem vermeleri, k├╝├ž├╝k hatalar ├╝zerinde fazlaca durmalar─▒ ve bunu ├žocu─ča yans─▒tmalar─▒d─▒r.

Sheehan’─▒n teorisi kekemenin kekeleyece─čini ├Ânceden kestirmesi ve bundan dolay─▒ kendini konu┼čmaya haz─▒rlarken ya┼čad─▒─č─▒ kayg─▒n─▒n kekemeli─če sebep oldu─ču ├╝zerine kuruludur. Bu teori stres veya daha ├Ânce zorluk ya┼čan─▒lan kelime veya olaylarla ilgili an─▒lar─▒n kekemeli─či artt─▒rd─▒─č─▒n─▒ kayg─▒y─▒ azaltan durumlar─▒n ise kekemeli─či azaltt─▒─č─▒n─▒ savunur (Aybay 2009).
Kekemelik bazen kendili─činden d├╝zelebilir bazen de uygun tedavilerle kontrol alt─▒na al─▒nabilir. Kekemelik tedavisinde temel ama├ž, kekemeli─či kontrol alt─▒na alarak ak─▒c─▒ konu┼čmay─▒ sa─člamakt─▒r. Okul ├Âncesi d├Ânemde her y├╝z ├žocuktan d├Ârd├╝nde g├Âr├╝len kekemeli─čin, yine bu d├Ârt ├žocuktan ├╝├ž├╝nde hayatlar─▒n─▒n ilerleyen d├Ânemlerinde kendili─činden ortadan kalkar (Korkmaz, 2008).
Psikolojik ┼čartlarla kekemelik aras─▒nda do─črudan bir ba─člant─▒ vard─▒r. Ki┼činin konu┼čmadan ├žekindi─či ve heyecanland─▒─č─▒ durumlarda kekemelik ortaya ├ž─▒kar. Yabanc─▒lar─▒n oldu─ču ortamlarda, bir otoriteyle konu┼čurken, telefona cevap verirken, beklenmedik haz─▒rl─▒ks─▒z konu┼čmalarda kekemelik olu┼čur. Kekemeler, konu┼čmadan ├žekindikleri i├žin beden dilini kullanma e─čilimindedirler.
Kekemeli─čin Tedavisi
Kekemeli─čin tedavisinde ki┼či, kekemeli─če neden olan korku ve gerilimlerden kurtar─▒lmal─▒d─▒r. Kekemeli─če neden olacak fiziksel ar─▒zalar da giderilmeli, ayr─▒ca n├Ârolojik sorunlar da tedavi edilmelidir.
Kekemeli─čin tedavisinde ├Âncelikle do─čru solunum ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒lmal─▒d─▒r. Do─čru solunum ayn─▒ zamanda v├╝cuttaki t├╝m sinirlerin rahatlamas─▒n─▒ da sa─člayaca─č─▒ndan ayr─▒ca ├Ânemlidir. Konu┼čma v├╝cuttaki pek ├žok organ─▒n birlikte ger├žekle┼čtirdi─či bir beceri oldu─čundan ve bu organlar─▒n da kaslar vas─▒tas─▒yla hareket ettiklerinden dolay─▒, al─▒nacak diyafram nefesi b├╝t├╝n organlar─▒ rahatlatacakt─▒r. Bu y├╝zden ├Âncelikle diyafram nefesi alma ├žal─▒┼čmalar─▒ yapt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

Diyafram e─čitiminden sonra ki┼či, T├╝rk├že hece sisteminin fark─▒na vard─▒r─▒larak hecelerin bask─▒n bir ┼čekilde s├Âylenmesi al─▒┼čt─▒rmalar─▒na y├Ânlendirilmelidir. Bu ├žal─▒┼čmalar da belli bir s├╝re devam ettikten sonra kelime birle┼čmeleri ├žal─▒┼čmalar─▒na a─č─▒rl─▒k verilmelidir. Kelimelerin hece seslendirilmelerinde her hece bask─▒n bir ┼čekilde s├Âyletilmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ndan ki┼činin vurgu alg─▒s─▒ de─či┼čecektir. Daha sonra ├Âzellikle son hecelerin daha bask─▒n s├Âylenece─či bilinci de olu┼čturulmal─▒d─▒r. Kelime gruplar─▒yla ilgili e─čitim yap─▒l─▒rken T├╝rk├že durak sisteminden faydalan─▒lmal─▒d─▒r. Durakl─▒ konu┼čma hem ki┼činin zihinsel anlamda zaman kazanmas─▒nda sebep olacak hem nefesi daha kontroll├╝ kullanmas─▒n─▒ sa─člayacak hem de sinirsel gerginli─či azaltaca─č─▒ndan ki┼činin heyecan─▒n─▒ en aza indirecektir.
├çocuk, her y├Ân├╝yle tan─▒nmal─▒, uzman ├žocu─čun ├ževresiyle uyumlu ├žal─▒┼čmal─▒d─▒r. Kekemeli─čin tedavisinde organize bir ├žal─▒┼čma yap─▒lmal─▒d─▒r. ├çocu─čun arkada┼č, ev ve okul ├ževresi ├Âzellikle ├žocu─ču olumlu etkileyecek telkinlerde bulunmal─▒, onun rahat olmas─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒r. Kekemeli─čin belirtilerinin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ ile birlikte, kekeleyen ├žocu─čun kendisine ve konu┼čmas─▒na kar┼č─▒ olan tutumunu de─či┼čtirmesi de ├žok ├Ânemlidir. Konu┼čma e─čitimi ile birlikte s├╝rd├╝r├╝lecek ruhsal tedavi, ├žocu─čun kendine g├╝venini, konu┼čma cesaretini ve ileti┼čim g├╝c├╝n├╝ art─▒racakt─▒r. Afazi
Afazi, zihinsel veya fizyolojik bir eksiklik olmamas─▒na kar┼č─▒n konu┼čmada meydana gelen bozukluklard─▒r. Konu┼čmayla ilgili olan haf─▒za gerili─či, i┼čitme kayb─▒, diyafram, akci─čerler, ses telleri ve a─č─▒z b├Âlgesi organlar─▒nda bozukluk olmad─▒─č─▒ halde konu┼čma i┼člevinin ger├žekle┼čmemesidir.

Afazi, beyindeki konu┼čma merkezlerinde meydana gelen bir hasar sonucunda konu┼čma, konu┼čulan─▒ anlama, adland─▒rma, tekrarlama, okuma veya yazma gibi becerilerin k─▒smen ya da tamamen kayb─▒d─▒r (Korkmaz, 2008). ÔÇťAfaziyi di─čer ki┼čilerle anla┼čmamam─▒z─▒ sa─člayan sesli, yaz─▒l─▒ ve di─čer sembollere ili┼čkin belirgin bellek yitimi g├Âsteren ileti┼čim bozuklu─ču olarak tan─▒mlayanlar da vard─▒r. Afazinin bir di─čer tan─▒m─▒ ┼ču ┼čekilde yap─▒lmaktad─▒r: “─░nsan beyninin sa─čl─▒kl─▒ geli┼čimi temelinde olu┼čmu┼č ├že┼čitli lisan fonksiyonlar─▒n─▒n hastal─▒klar sonucu etkilenmesiyle ortaya ├ž─▒kan bir sendromdur”. Bir beyin zedelenmesi sonucu ortaya ├ž─▒kan, s├Âzel ve i┼čitsel ileti┼čimi etkileyen, motor ve duygusal dil bozukluklar─▒n─▒ i├žeren bir durumdur. Dilde yer alan s├Âzc├╝kleri s├Âylemeden ayr─▒ olarak dil sembollerini kullanmada g├Âr├╝len yetersizlik durumudur. Etkilenmenin ├žok oldu─ču durumlar i├žin “afazi” az veya hafif oldu─ču durumlar i├žin ise diafazi deyimi kullan─▒ld─▒─č─▒ da g├Âr├╝lmektedir (├ľzg├╝r, 2003).ÔÇŁ
Dil, anlama ve anlatma becerilerinden olu┼čan bir s├╝re├žtir. Anlama ger├žekle┼čmeden anlatma becerisi i├žinde yer alan konu┼čma ger├žekle┼čmez. ─░┼čte beyindeki bozukluklardan anlaman─▒n ger├žekle┼čmeyip anlatman─▒n motorize olmamas─▒ durumunda afazi rahats─▒zl─▒─č─▒ndan s├Âz edilebilir. Merkezi sinir sistemi bu becerileri elde edememi┼čtir. Dili bir kodlar sistemi olarak d├╝┼č├╝n├╝rsek afazi rahats─▒zl─▒─č─▒ olanlar bu mutab─▒k kal─▒nan kodlar─▒ ├ž├Âzmede yetersizlikler g├Âsterir. Afazi tan─▒s─▒ndan ┼č├╝phelendi─čimizde bu tan─▒ya kesin olarak varabilmek i├žin afazi veya afazilerin belirtilerini analiz etmek gerekmektedir (├ľzg├╝r, 2003). Bunlar: 1. Her afazide mutlaka bir konu┼čma bozuklu─ču vard─▒r. Bu konu┼čma bozuklu─ču tutuk ya da ak─▒c─▒ ├Âzellikte olabilir. Afazik konu┼čma bozuklu─čunu belirleyen konu┼čman─▒n yap─▒s─▒n─▒n bozulmas─▒d─▒r. 2. Her afazide mutlaka bir isimlendirme bozuklu─ču vard─▒r. Bu bozukluk ki┼činin belirli bir objeyi g├Ârd├╝─č├╝, duydu─ču ve dokundu─ču halde onu isimlendirememesidir.

3. Her afazide bir yaz─▒ yazma bozuklu─ču vard─▒r. 4. Her afazide bir okuyarak anlama bozuklu─ču vard─▒r. Sesli okuma ile okudu─čunu anlamak farkl─▒ ┼čeylerdir. Konu┼čma tutuklu─ču sesli okumaya engel olabilir. Ama ki┼či okudu─čunu anlayabilir. Konu┼čmada bir bozukluk olmad─▒─č─▒ halde okumada bozukluklar─▒n olmas─▒na disleksi denir. Afazi ile disleksi birbirinden farkl─▒d─▒r. Ama her dislekside ayn─▒ zamanda okuma kusurlar─▒ da vard─▒r. 5. Afazilerin ├žo─čunda duyarak anlama bozuklu─ču vard─▒r. 6. Afazilerin ├žo─čunda tekrarlama bozuklu─ču vard─▒r. Afazi, birden ortaya ├ž─▒k─▒p beyin t├╝m├Âr├╝ gibi yava┼č ilerleyen hasarlarda zamanla geli┼čebilir. Beynin sol taraf─▒ndan kaynaklanan bir bozukluktur. T├╝m├Âr vb. nedenlerden kaynaklanan afazi t├╝rlerinde ar─▒zaya sebep olan durum ortadan kald─▒r─▒ld─▒ktan sonra tedaviye ba┼članmal─▒d─▒r. Afazik ├žocukta ilk ad─▒m, ├žocukta ├Âncelikle konu┼čma ihtiyac─▒ yaratmakt─▒r. ├çocuk ihtiya├žlar─▒n─▒ konu┼čarak kar┼č─▒lamas─▒na ├Âzendirilmeli ve bu konuda g├╝d├╝lenmelidir. Aksi takdirde gerekli ├žabay─▒ g├Âstermez. ├çaba g├Âstermeden de ├Â─črenme ortam─▒ olu┼čamayaca─č─▒ gibi gerekli sosyalle┼čme d├╝zeyine de ula┼č─▒lamaz. Olu┼čturulacak gruba normal ├žocuklar─▒n da al─▒nmas─▒ konu┼čman─▒n gerekli bir ileti┼čim arac─▒ oldu─čunu kavratmas─▒ bak─▒m─▒ndan yararl─▒d─▒r. Bu ortamda verilecek etkinlikler ┼čunlar olabilir (├ľzg├╝r, 2003): ÔÇó Ses ve hece d├╝zeyinde oyunlara yer verilmelidir. Belirli ┼čeylerin tekrarlanmas─▒na dayanan ritmik oyunlar, hayvan sesleri ve mekanik sesleri taklide imk├ón veren etkinlikler d├╝zenlenmelidir. ÔÇó Bu etkinliklerde konu┼čma uzman─▒, konu┼čma giri┼čini saptamaya ├žal─▒┼čmal─▒d─▒r. Bu

a┼čamada ba┼čar─▒s─▒n─▒n ├Âd├╝llendirilmesi yerinde olur. Hareket ve g├╝nl├╝k olaylar─▒n sese ba─članmas─▒ t├╝r├╝nde oyunlara yer verilmelidir. ├ľrne─čin, yemek yerken ├ž─▒kar─▒lan ├žatal, ka┼č─▒k sesleri teybe al─▒n─▒r ve dinletilir. Bu yolla hareket sese ba─član─▒r. ÔÇó Bireysel ├žal─▒┼čmada ├žocu─čun ├Â─črenmesi, dinlemekten ├žok bakmaya y├Ânelikse g├Ârsel yakla┼č─▒ma a─č─▒rl─▒k veren y├Ântemler se├žilir. G├Ârsel ara├ž ve gere├žlere a─č─▒rl─▒k veren geni┼č resimler, oyuncaklar kullan─▒lmas─▒ ├žok yarar sa─člar. Ayr─▒ca dudaktan okuma etkili olabilmektedir. ÔÇó Erken d├Ânemde ├žal─▒┼čmalar─▒n yo─čunlu─ču ve beklentisi dengelenmelidir. C├╝mlelerin s├Âzc├╝k say─▒s─▒ ├žocu─ča g├Âre se├žilmelidir. Su, yumurta, s├╝t, ├žatal gibi ├Âncelikle ├Â─čretilecek nesneler i├žin ger├žek materyal kullan─▒lmal─▒, sonraki a┼čamalarda resimler kullan─▒lmal─▒d─▒r. Dizartri Dizartri, konu┼čma kaslar─▒n─▒n g├╝├ž ve kontrol├╝yle ilgili sorunlar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ motor konu┼čma sorunudur. De─či┼čik sinir ve kas hastal─▒klar─▒na ba─čl─▒ olarak konu┼čma organlar─▒nda meydana gelen g├╝├žs├╝zl├╝k ya da koordinasyon bozuklu─ču sonucunda ortaya ├ž─▒kar (Korkmaz, 2008: 38). Konu┼čmada seslerin olu┼čtu─ču b├Âl├╝m a─č─▒z b├Âlgesidir. Konu┼čman─▒n diyaframdan ba┼člad─▒─č─▒n─▒ daha ├Ânce a├ž─▒klam─▒┼čt─▒k. T├╝rk├žede ses tellerinden sonra a─č─▒zda ilk olarak ├ž─▒kan ses, ÔÇťhÔÇŁ sesidir. Bu ses, g─▒rtlak ├╝ns├╝z├╝ olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bu ilk ├ž─▒kan sesten sonra dilimizdeki di─čer sesler ortaya ├ž─▒kar. A─č─▒z b├Âlgesinde son ├ž─▒kan sesler de dudak ├╝ns├╝zleridir. ─░┼čte g─▒rtla─ča kadar gelen sadece havad─▒r. Bu hava, ses tellerinde vurgu ve tonlamay─▒ do─čurur. A─č─▒z b├Âlgesindeki sesler, sesli ve sessizlerin koordinasyonuyla olu┼čan kelimelere d├Ân├╝┼č├╝r. Bu koordineyi sa─člayan da ├že┼čitli kaslard─▒r. Kaslar─▒n uyumlu ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člayan ve beyinden gelen direktifleri kaslara y├Ânelten sinirler vard─▒r. ─░┼čte dizartri konu┼čmay─▒ sa─člayan kas ve sinirlerdeki bozukluklar─▒n sonucunda ortaya ├ž─▒kar.

Konu┼čmada ton ve vurgu normal olup kelimelerin telaffuzunda hatalar varsa dizartriden s├Âz edilebilir. Dizartri, konu┼čma organlar─▒n─▒ idare eden bozukluktan ileri geldi─či i├žin sinirseldir, bundan dolay─▒ da n├Âroloji uzmanlar─▒n─▒ ilgilendirir. Dizartriyi afazi ile kar─▒┼čt─▒rmamak gerekir. Dizartri hangi bi├žimiyle kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒karsa ├ž─▒ks─▒n bir konu┼čma bozuklu─čudur. Konu┼čman─▒n ortaya konmas─▒ndaki mekanizmalar─▒n bozuklu─čunu g├Âsterir ve o mekanizman─▒n ├Âzel ad─▒yla an─▒l─▒r. Dizartrilerde sorun de─či┼čik k├Âkenli de olsa konu┼čman─▒n ortaya konu┼čunun kontrol├╝yle ilgilidir. Di─čer lisan fonksiyonlar─▒ etkilenme g├Âstermemi┼čtir. Fakat dizartrinin afaziyle birlikte g├Âr├╝lebilece─či de unutulmamal─▒d─▒r. Burada afazi, tutuk ya da ak─▒c─▒ olabilir. Dizartri y├╝z├╝n bir taraf─▒n─▒n alt b├Âl├╝m├╝n├╝ ├žal─▒┼čt─▒ran sinir yollar─▒n─▒n etkilenmesiyle ortaya ├ž─▒kar (├ľzg├╝r, 2003). Dizartri; parkinson, t├╝m├Âr gibi rahats─▒zl─▒klarla konu┼čmay─▒ sa─člayan organlardaki sinirsel bozukluklardan da ortaya ├ž─▒kar. Mahalli A─č─▒zla Konu┼čmak Mahalli a─č─▒z ├Âzelliklerine g├Âre konu┼čmada seslerle ilgili sorunlar olabilece─či gibi ek ve kelimelerde de sorunlar g├Âr├╝lebilir. Yaz─▒l─▒ dilde ve ─░stanbul a─čz─▒nda olmayan pek ├žok unsurun s├Âzl├╝ dilde mahallile┼čti─či g├Âr├╝lmektedir. Konu┼čma e─čitiminin en ├Ânemli ├Âzelli─či, standart konu┼čma dilinin kullan─▒lmas─▒d─▒r. Ses olarak ├Âzellikle ÔÇťkÔÇŁ ve ÔÇťhÔÇŁ seslerinin bo─čazdan ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒n─▒, ÔÇť─čÔÇŁ sesinin ÔÇťgÔÇŁ olarak telaffuz edildi─čini, ÔÇťjÔÇŁ lerin ÔÇťcÔÇŁ ┼čeklinde s├Âylendi─čini g├Ârmekteyiz. ÔÇťrÔÇŁ sesinin pek ├žok kelimede yutulmas─▒ da s─▒k rastlanan mahalli konu┼čma bozukluklar─▒d─▒r. Ek olarak da ├Âzellikle ÔÇôyor eki, de─či┼čik b├Âlgelerde farkl─▒ s├Âylenir. Yine kip eklerine eklenen ┼čah─▒s ekleri, -acak eki, -ken eki (-kene ┼čeklinde s├Âyleniyor.) genellikle a─č─▒zlara g├Âre de─či┼čiklik g├Âsteren bozukluklard─▒r. ─░laz─▒m, ireis gibi r ve l sesleriyle ba┼člayan

kelimelere iÔÇÖnin eklenmesi de birer konu┼čma kusurudur. Kullan─▒lan b├Âlgesel kelimelerin duygu ve d├╝┼č├╝ncelerin kar┼č─▒ya aktar─▒lmas─▒nda sorunlar ├ž─▒karabilece─či a┼čik├órd─▒r. Dinleyici, anlam─▒n─▒ bilmedi─či kelimelerle yap─▒lan konu┼čmay─▒ alg─▒lamakta zorlanacakt─▒r. Ayr─▒ca ├Âzellikle ileti┼čimin ilk a┼čamalar─▒nda kullan─▒lan mahalli dil konu┼čmac─▒n─▒n etiketlenmesini sa─člayacakt─▒r. Olumsuz etiketlenen konu┼čmac─▒ da yeterli etkiyi olu┼čturamaz. Bu bozukluklar─▒n giderilmesinde ki┼čiyi yaz─▒l─▒ dile y├Âneltmek ├Ânemlidir. Ki┼čilere yapt─▒klar─▒ yanl─▒┼čl─▒klar tek tek g├Âsterilerek bunlar─▒n yaz─▒l─▒ dildeki kar┼č─▒l─▒klar─▒ edeb├« eserlerden faydalan─▒larak kavrat─▒lmal─▒d─▒r. Yine bol bol sesli okuma ├žal─▒┼čmalar─▒ yapt─▒r─▒larak takip edilmelidir. Radyo ve televizyonda konu┼čmalar─▒na dikkatleri ├žekilerek oradaki kullan─▒┼člara g├Âre konu┼čmas─▒ gerekti─či s├Âylenmelidir. Bu ki┼čilerle yap─▒lacak dikte ├žal─▒┼čmalar─▒ son derece ├Ânemlidir. Dikte ├žal─▒┼čmalar─▒nda ki┼či, duydu─čunu yazd─▒─č─▒ndan bu seslerin kulakla ├Â─čretilmesi ama├žlanmaktad─▒r. Kelime ve seslerin yanl─▒┼č ┼čekillerini dinleme yoluyla ├Â─črendiklerinden bunlar─▒n d├╝zeltilmesi de dinlemeyle giderilmelidir. Konu┼čma kusurlar─▒n─▒n ├žo─čunda ki┼či, konu┼čma kusurunun fark─▒nda de─čildir. Konu┼čma fiziksel ve zihinsel bir s├╝re├ž oldu─čundan dolay─▒ konu┼čma kusurlar─▒n─▒n giderilmesinde de bu iki y├Ân dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. Tek bir y├Ân├╝n d├╝zeltilmesi konu┼čma kusurunun giderilmesi i├žin yeterli olmayacakt─▒r. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda mahalli s├Âyleyi┼člerin d├╝zeltilmesinde ki┼čiye fiziksel ve zihinsel bir fark─▒ndal─▒k olu┼čturulmal─▒d─▒r. Sesin olu┼čumuyla ilgili fonetik fark─▒ndal─▒k olu┼čturularak sesin fiziksel a├ž─▒dan d├╝zeltilmesi m├╝mk├╝nd├╝r. Bazen de zihinsel fark─▒ndal─▒k olu┼čturularak da sorun giderilebilir. ├ľrne─čin, ÔÇťkÔÇŁ sesini bo─čazdan ├ž─▒karan bir ki┼čiye bu sesin nas─▒l ├ž─▒kar─▒lmas─▒ gerekti─či ├Â─čretilmelidir. Daha sonra bu sesi do─čru ├ž─▒karmas─▒ etkinlikleri yapt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. T├╝rk├žemizde kal─▒n ve ince s├Âylenen iki k sesi vard─▒r. ─░nce k sesi hi├ž zorlan─▒lmadan herkes taraf─▒ndan seslendirilebilmektedir. Kal─▒n ÔÇťkÔÇŁ sesi ise mahalli s├Âyleyi┼člerde bo─čazdan ├ž─▒kar─▒lan bir sese d├Ân├╝┼čmektedir. Ki┼či ince k sesini s├Âyleyebildi─čine g├Âre

(kelebek, kedi kelimelerindeki kÔÇÖyi do─čru telaffuz edebildi─čine g├Âre) kal─▒n kÔÇÖyi de rahatl─▒kla seslendirebilecektir. (Bu iki k sesinin ayn─▒ sesler oldu─ču iddias─▒nda de─čilim. Seslendirmede iki farkl─▒ ses vard─▒r. Ancak ince kÔÇÖyi seslendirebilenin di─čer kÔÇÖy─▒ standart dile g├Âre seslendirebilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yourm.) ─░┼čte bu noktada ki┼čide zihinsel fark─▒ndal─▒k olu┼čturulmal─▒, kÔÇÖnin ince k gibi a─č─▒z b├Âlgesinde ├ž─▒karmas─▒ gerekti─či kavrat─▒lmal─▒d─▒r. Bu a┼čamada yine ki┼činin kula─č─▒n─▒n do─čru ├ž─▒karamad─▒─č─▒ k sesine al─▒┼čmas─▒ i├žin do─čru seslendirilmi┼č metinler dinlettirilmelidir. Bu sesi yanl─▒┼č telaffuz etti─činin fark─▒na varan, bu sesleri bol bol dinleyen ki┼čide mahalli s├Âyleyi┼č bir s├╝re├žten sonra d├╝zelecektir. Ayr─▒ca bunun bir s├╝re├ž oldu─ču, bu s├╝recin ki┼čiden ki┼čiye farkl─▒l─▒k g├Âsterebilece─či unutulmamal─▒, sab─▒rl─▒ olunmal─▒d─▒r. Bazen bu kusurun giderilmesi y─▒llar─▒ alabilmektedir. Zihinsel fark─▒ndal─▒k olu┼čturularak morfolojiden, sentakstan ve semantikten kaynaklanan di─čer mahalli konu┼čma kusurlar─▒ da giderilmelidir. ├ľ─črenci eki, kelimeyi yanl─▒┼č kulland─▒─č─▒n─▒n fark─▒na var─▒rsa bunu d├╝zeltebilir. Dil ve Dudak Tembelli─či Fiziksel olarak konu┼čmay─▒ sa─člayan organlar─▒n hemen tamam─▒, kaslardan olu┼čmaktad─▒r. Bu kaslardaki ├že┼čitli i┼člevsel bozukluklar konu┼čmay─▒ olumsuz etkileyecektir. Dil ve dudak tembelli─činin temelinde de dil ve dudak kaslar─▒n─▒n yeterli i┼čleve sahip olmamalar─▒ yatmaktad─▒r. Dil seslerin bo─čumlanmas─▒nda ├žok ├Ânemlidir. Dil ├Âzellikle ├╝ns├╝zlerin telaffuzunda temas etmesi gereken noktaya tam temas etmeyince ├ž─▒kacak sesin kalitesi d├╝┼čer. Hatta ÔÇťrÔÇŁ sesinde oldu─ču gibi farkl─▒ bir sese de d├Ân├╝┼čebilir. Dudaklar da ├Âzellikle dudak ├╝ns├╝zlerinin telaffuzunda ve gelen havan─▒n s─▒zmas─▒nda veya i├žerde bo─čumlanmas─▒nda ├Ânemli bir i┼čleve sahiptir. Dudak tembelli─činde dudaklar bu i┼člevlerini tam olarak yerine getiremez. Bu da seslendirme kalitesini

d├╝┼č├╝r├╝r. V├╝cudumuzdaki kaslar, egzersizlerle e─čitilebilir. Dil ve dudak tembelli─čini yenmek i├žin de kaslar─▒ geli┼čtirici egzersizler yap─▒lmal─▒d─▒r. Tekerlemeler, en verimli egzersiz vas─▒talar─▒d─▒r. A─čza kalem koyarak seslendirme ├žal─▒┼čmalar─▒ yapma, farkl─▒ mimik hareketleri yapma, dili a─č─▒zdan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kararak de─čebilecek noktalara kadar de─čdirme ├žal─▒┼čmalar─▒, dil ve dudak tembelli─čini gidermek i├žin yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalardand─▒r. H─▒zl─▒ Konu┼čma H─▒zl─▒ konu┼čma, konu┼čulanlar─▒n anla┼č─▒lmas─▒n─▒ engelleyen bir kusurdur. ├çevremizde h─▒zl─▒ konu┼čan ki┼čileri anlamakta zorluk ├žekti─čimiz i├žin belli bir s├╝re sonra onlar─▒n konu┼čmalar─▒ndan kopar─▒z ve dinliyormu┼č gibi yapar─▒z. H─▒zl─▒ konu┼čanlar, pek ├žok sesi yutarak konu┼čurlar; durak, vurgu ve tonlamaya dikkat etmezler; h─▒zl─▒ konu┼čtuklar─▒ndan haf─▒za konu┼čmay─▒ planlamakta zorland─▒─č─▒ndan ÔÇťh─▒─▒, ┼čey, yani, eeeeÔÇŁ gibi asalak ifadeleri ├žok kullan─▒rlar. H─▒zl─▒ konu┼čtu─čunun fark─▒nda olanlar, dinleyicilerin konu┼čmalar─▒n─▒ dinlemediklerini alg─▒lad─▒klar─▒nda konu┼čmaya kar┼č─▒ olumsuz bir tav─▒r tak─▒narak i├že kapan─▒rlar. Ayr─▒ca diyaframdan nefes almad─▒klar─▒nda nefesleri uzun c├╝mlelerde t─▒kanaca─č─▒ndan ve h─▒zl─▒ konu┼čtu─ču i├žin nefes almaya f─▒rsat bulamayaca─č─▒ndan bu gibi ki┼čilerde heyecan daha fazla olur. Ayr─▒ca kaslar ve sinirler daha ├žok gerilece─činden gergin olurlar (Temizy├╝rek, Erdem ve Temizkan, 2012). H─▒zl─▒ konu┼čanlar─▒, ├Âncelikle diyafram nefesi almaya al─▒┼čt─▒rmak gerekir. Yine tekerlemelerle bo─čumlama ├žal─▒┼čmalar─▒ yapt─▒r─▒l─▒r. Ayr─▒ca tonlama ve vurgu sistemi kavratt─▒r─▒l─▒r. B├╝t├╝n bu ├žal─▒┼čmalardan daha ├žok T├╝rk├že c├╝mle sistemi kavrat─▒lmal─▒d─▒r. C├╝mlenin ├Âgeleri aras─▒nda durak yap─▒lmas─▒ gerekti─či anlat─▒ld─▒ktan sonra yaz─▒l─▒ metinlerde c├╝mlenin ├Âgelerini bulma ├žal─▒┼čmalar─▒ yapt─▒r─▒larak (├ľgelerin terim adlar─▒n─▒ bilmeleri ├Ânemli de─čildir. ├ľnemli olan kelime ve kelime gruplar─▒n─▒n ├Âge
─░lhan ERDEM
Ad─▒yaman ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Dergisi T├╝rk├ženin E─čitimi ├ľ─čretimi ├ľzel Say─▒s─▒,
Y─▒l: 6, Say─▒: 11, Ocak 2013
446
olu┼čturabilece─či, olu┼čan ├Âgelerin de tek kelimelik bir b├╝t├╝n olarak alg─▒lanmas─▒ gerekti─čini ├Â─črenmeleridir.) c├╝mle bilgisinin motorize hale getirilmesi gerekir. 2. SONU├ç Konu┼čma pek ├žok organ─▒n e┼čg├╝d├╝m├╝ ve zihinsel aktivitelerin e┼čli─čiyle olu┼čan bir dil becerisi oldu─čundan konu┼čma bozukluklar─▒n─▒n tespit ve tedavisi de kolay olmamaktad─▒r. Konu┼čma bozuklu─čunun ortaya ├ž─▒kmas─▒nda bazen tek bir etken varken bazen de bir├žok etken konu┼čmay─▒ olumsuz etkilemektedir. Hangi konu┼čma sorunu olursa olsun, beraberinde konu┼čmaya kar┼č─▒ olumsuz bir tutum geli┼čtirilmesi s├Âz konusu oldu─čundan bu ar─▒zalar─▒n e─čitim hayat─▒ boyunca giderilmesi gerekir. Temel dil becerilerinin geli┼čtirilmesiyle y├╝k├╝ml├╝ olan s─▒n─▒f ve T├╝rk├že ├Â─čretmenleri ile T├╝rk dili ve edebiyat─▒ ├Â─čretmenleri ayn─▒ zamanda ├Â─črencilerin konu┼čma bozukluklar─▒n─▒n tespit ve tedavi s├╝re├žleriyle de ilgilenmek, bazen tedavi etmeye ├žal─▒┼čmak bazen de rehberlik etmek durumundad─▒rlar. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda bu ├Â─čretmenlerin konu┼čma bozukluklar─▒yla ilgili fark─▒ndal─▒klar─▒n─▒n artt─▒r─▒lmas─▒ ├Ânemlidir.

ADIYAMAN ├ťN─░VERS─░TES─░ SOSYAL B─░L─░MLER ENST─░T├ťS├ť DERG─░S─░
T├ťRK├çEN─░N E─×─░T─░M─░ ├ľ─×RET─░M─░ ├ľZEL SAYISI
ISSN: 1308ÔÇô9196
Y─▒l : 6 Say─▒ : 11 OCAK 2013
KONU┼×MA E─×─░T─░M─░ ESNASINDA KAR┼×ILA┼×ILAN KONU┼×MA BOZUKLUKLARI VE BUNLARI D├ťZELTME YOLLARI
─░lhan ERDEM

Comments are closed.

%d blogcu bunu be─čendi: