Engellilerde dil konu┼čma e─čitimi

2.092 okundu
dil konu┼čma egitim

dil konu┼čma egitim

D─░L ├ľ─×RENME
Di─čer insanlarla ileti┼čim kurma ihtiyac─▒ , insan─▒n en temel ihtiya├žlar─▒ndan biridir. Her anne-baba ileti┼čimin ├žocu─ču i├žin ne kadar ├Ânemli oldu─čunu bilir. ├ľz├╝rl├╝ ├žocuk i├žin, ihtiya├žlar─▒n─▒ ve isteklerini dile getirme becerisi kazanmas─▒ yard─▒m gerektirir ve bir├žok kap─▒ a├žar. Bu beceri ├žocu─ča, ├ževresini kontrol etme ve bu ├ževreden ÔÇť├Â─črenmekÔÇŁ f─▒rsat─▒n─▒ verir.
├ľneminin bilinmesine ra─čmen, e─čitimcilerin ileti┼čim becerilerini ├Â─črenme yollar─▒ bulmalar─▒ di─čer beceri alanlar─▒na k─▒yasla daha yava┼č oldu. Sebebi a├ž─▒k; ├žocu─čun elinden tutarak ona ka┼č─▒k tutmay─▒ veya yuvarlak ├žizmeyi ├Â─čretebilirsiniz, fakat ona konu┼čmas─▒ i├žin fiziksel olarak yard─▒m edemezsiniz. Baz─▒ yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č davran─▒┼č teknikleri, ├žocuklara ders saatleri s├╝resince kelime s├Âyletebilmi┼č, fakat ├žocuklara g├╝nl├╝k ya┼čant─▒lar─▒nda etkin olarak ileti┼čim kurmay─▒ ├Â─čretememi┼čtir.
Son y─▒llarda ├žocu─čun ileti┼čime olan ihtiyac─▒ i├žin ├ževresindeki insan ve e┼čyalarla ili┼čkisini hesaba katan teknikler geli┼čtirildi. Bug├╝n biliyoruz ki, dil ├Â─črenimi hayat─▒n ilk haftalar─▒ndan ba┼člayarak g├╝nl├╝k hayat─▒n bir par├žas─▒ olmal─▒. ─░leti┼čimin ne oldu─ču konusunda bilin├žli, ├žocu─čun ├Ân├╝ndeki basamaklar i├žin haz─▒r olan anne ve babalar─▒n ├žocu─čun dil kazan─▒m─▒nda ├žok fazla ├Ânemi oldu─čunu biliyoruz. E─čitimciler bu anlay─▒┼ča, bebekleriyle ileti┼čim halinde olan anne babalar─▒ g├Âzleyerek geldiler.

D─░L ├ľ─×RENME VE ├ľ─×RETME NEY─░ KAPSAR ?

Dil (veya ileti┼čim) sadece konu┼čmaktan daha ├žok ┼čey kapsar. Konu┼čamayan ama ├žok etkin bir ileti┼čim sa─člayan bir├žok insan vard─▒r (├ľrne─čin i┼čaret diliyle). Ayn─▒ zamanda konu┼čabilen ama ileti┼čim kuramayan insanlar da vard─▒r.

Konu┼čmayla birlikte dil;
* Dinleme ve anlama.
* Di─čer ki┼čilerin dillerine cevap verme.
* ─░leti┼čim i├žinde ÔÇťs─▒raÔÇŁ ile konu┼čmay─▒ da i├žerir.

Bu beceriler, konu┼čmak i├žin daha zaman─▒ olan bebekler i├žin de ge├žerlidir. Dil geli┼čtik├že ├žocuklar ┼čunlar─▒ kazan─▒rlar :
* T├╝rl├╝ ihtiya├žlar─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ (sosyal, duygusal ve maddi).
* Ba┼čta i┼čaretler sonra s├Âzc├╝kler ve daha sonra s├Âzc├╝klerin birle┼čmesiyle, de─či┼čik anlamlar ifade etme yetene─či.
* Dil bilgisi formlar─▒n─▒ kullanmak yoluyla, daha detayl─▒ anlamlar ifade etme becerisi, d├╝zg├╝n s├Âzc├╝k s─▒ras─▒ (├žo─čullar, zamanlar gibi).
* T├╝rl├╝ sesler ├ž─▒karma becerisi.
* Bir konu┼čmay─▒ ba┼člatabilme ve izleyebilme becerisi.
Bu beceriler dinleme, anlama, cevap verme ve s─▒ra alma gibi yukar─▒da ad─▒ ge├žen yetenekleri i├žerir.
Belki b├╝t├╝n bunlar biraz karma┼č─▒k g├Âz├╝k├╝yor. Asl─▒nda karma┼č─▒k da…├çocuklar ├žo─ču dilin karma┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒ ├ž├Âzebiliyorlar; ama bu otomatik olarak halledilmiyor. ├ľnemli olan ÔÇťplanlamakt─▒rÔÇŁ. Ama├žlar─▒n se├žimi ve hangi tekniklerin kullan─▒laca─č─▒n─▒ planlamak vaktinizin ├žo─čunu alacakt─▒r.

ÇOCUKTAN CEVAP BEKLEYİN

├çocuk, y├╝z├╝n├╝ze bakmay─▒ ├Â─črenen bir bebek de olsa, c├╝mle kuran okul ├Âncesi bir ├žocuk da olsa, tav─▒rlar─▒n─▒zla, her zaman onun cevap verece─čini umdu─čunuzu g├Âsterin, ona zaman tan─▒y─▒n. E─čer dikkati ba┼čka yerlerde de─čilse, cevap vermesini ÔÇťbekleyinÔÇŁ.
Ona ileti┼čimi ba┼člatma f─▒rsat─▒ ve zaman─▒ da verin. E─čer her zaman siz konu┼čuyor, insiyatifi her zaman siz al─▒yorsan─▒z, ├žocuk ileti┼čim s├╝recindeki rol├╝n├╝ ke┼čfetme f─▒rsat─▒ bulamayacakt─▒r.
├çocukla konu┼čmak ├žok ├Ânemlidir; fakat ├žocuk bak─▒p dinliyorsa bile iki y├Ânl├╝ bir ileti┼čime kat─▒l─▒rcas─▒na konu┼čun. Cevaplar─▒ sezmek anlamak i├žin susun, bekleyin. Ona zaman tan─▒y─▒n, size kat─▒laca─č─▒n─▒ umun; kat─▒lacakt─▒r.

├çOCU─×U ─░LG─░LEND─░REN ┼×EYLER HAKKINDA KONU┼×UN

Canl─▒ bir bebekle a┼ča─č─▒ yukar─▒ her┼čey hakk─▒nda konu┼čabilirsiniz. Cevap vermeyen, sessiz bir bebekle konu┼čmay─▒ zor bulan anne babalar vard─▒r. ÔÇťSizinÔÇŁ ne yapt─▒─č─▒n─▒zla ilgili konu┼čmak iyi bir ba┼člang─▒├žt─▒r; ├ž├╝nk├╝ her┼čeye ra─čmen siz en ├Ânde gelen ilgi kayna─č─▒s─▒n─▒z.
├çocuk dikkatini objelere ve etraf─▒nda geli┼čen hareketlere vermeye ba┼člad─▒─č─▒nda, ipu├žlar─▒n─▒ onun oyuncak se├žiminden ve neye g├╝l├╝msedi─činden al─▒n. Daha aktif ve oyuncu oldu─čunda, se├žebildi─činiz konular artacakt─▒r. Tercihleri ne ile ilgili konu┼čmak istedi─čini g├Âsterecektir. Konu┼čmuyorsa ona sevdi─či ┼čeylerin isimlerini ├Â─čretin. Sevdi─či ┼čeyler kelime ├Â─črenmek i├žin harika bir kaynak sa─člar. Kendinizi isimler hakk─▒nda konu┼čma ile s─▒n─▒rlamay─▒n. Hareketler, renkler ve sesler hakk─▒nda da konu┼čun.

AKT─░F ├çOCU─×A D─░KKAT─░N─░ YO─×UNLA┼×TIRMASINDA YARDIMCI OLMAK

K├╝├ž├╝k ├žocu─čun dikkati, bir ┼čeyden ba┼čka bir ┼čeye kolayca kayabilir. Sadece onun dikkat etti─či ┼čeyleri izlerseniz, ├Â─črenmesi gereken ┼čeylerin anlamlar─▒na dikkatini toplamas─▒ g├╝├ž olur. Di─čer yandan dil ├Â─čretimi i├žin dikkatini ├žekmek istiyorsunuzdur. Bu problemi, ├žocukla oynamaya ay─▒rd─▒─č─▒n─▒z zaman─▒, s─▒n─▒rl─▒ say─▒da oyuncak ve aktiviteleri bulundu─ču, daha ├Ânceden haz─▒rlad─▒─č─▒n─▒z bir ortamda ge├žirmekle ├ž├Âzebilirsiniz. Onun sevdi─čini bildi─činiz oyuncak ve aktiviteleri se├žin ama dikkat da─č─▒t─▒c─▒ ┼čeyleri uzak tutun. Ayn─▒ amaca ├že┼čitli yollardan ula┼čabilirsiniz. Diyelim ki ÔÇťtopÔÇŁ kelimesini ├Â─črenmesini istiyorsunuz, bah├žede ├že┼čitli renkte toplar─▒ koydu─čunuz bir kutu ile oturabilirsiniz. Bu toplar─▒, yuvarlayarak, atarak, sakla bul oynayarak kullanabilirsiniz. ├çocuk hangi topu se├žece─čine ve bununla nas─▒l oynayaca─č─▒na kendi karar verebilir; ama ayn─▒ zamanda siz, onun dikkatini, amac─▒n─▒za y├Ânelik tutmay─▒ ba┼čar─▒rs─▒n─▒z.

DO─×AL B─░R CESARETLEND─░RME D─░L─░ KULLANIN

ÔÇť─░yi ├žocukÔÇŁ veya ÔÇťiyi konu┼čmaÔÇŁ gibi ifadelerden ka├ž─▒n─▒n. Biz konu┼čurken kimse bize b├Âyle ┼čeyler s├Âylemez. Bunun yerine ├žocu─ča onu anlad─▒─č─▒n─▒z─▒ ve kabul ederek cevap verin. E─čer size, ├žok rastlan─▒r bir ileti┼čim yolu olarak, oyunca─č─▒n─▒ uzat─▒rsa, al─▒n ve onunla oynay─▒n. Sizden bir ┼čey istedi─činde e─čer bu verebilece─činiz bir ┼čeyse, ona verin; ama veremeyece─činiz bir ┼čeyse, en az─▒ndan anlad─▒─č─▒n─▒z─▒ g├Âsterin.

KONU┼×AB─░LEN ├çOCUK ─░├ç─░N

Yukar─▒da anlat─▒lan alanlar, konu┼čmay─▒ ├Â─črenen ├žocuk i├žin ├Ânemini s├╝rd├╝r├╝r. Yeni kelimeler ├Â─črenmede taklit ├žok ├Ânemli bir yoldur. ├çocuk yava┼č yava┼č istek ve ihtiya├žlar─▒n─▒ belirtmek i├žin, kelimeleri kullanmay─▒ ├Â─črenir.
Bu a┼čamada ayr─▒ca ┼ču alanlar ├Ânem kazan─▒r :

DE─×─░┼×─░K T├ťRDE ANLAMLARI ─░FADE ETMEK

├çocuk, geni┼č bir kelime bilgisinden daha ├žok ┼čeye ihtiya├ž duyar. Tabi ki bir├žok kelime ├Â─črenmesini isteriz; fakat ├Â─črendiklerinin ona de─či┼čik ┼čeyler hakk─▒nda konu┼čma f─▒rsat─▒ vermesi gerekir. ├ľrne─čin, bir ├žocuk 50 kelime biliyor olabilir, ama bu kelimeler sadece obje isimleriyle (araba, top gibi), bu objelerin ne yapt─▒klar─▒ hakk─▒nda konu┼čamayacakt─▒r, veya neye benzediklerini s├Âyleyemeyecektir.

D─░LB─░LG─░S─░ KALIPLARINI KULLANMAK

├çocuk, bir noktaya kadar dilbigisi a├ž─▒s─▒ndan do─čru olmasada , kendini ifade edebilir. Yani, bir s├╝re dilbilgisi hatalar─▒ ├╝zerinde durman─▒za gerek yok; fakat ileride daha ince ayr─▒nt─▒lar ├╝zerinde konu┼čaca─č─▒ zaman, bu kurallar─▒ ├Â─črenmek zorunda kalacakt─▒r.

A─×IZ HAREKETLER─░ VE S├ľZC├ťKLER─░ TELAFFUZ ETMEK

Bu alan, di─čer ileti┼čim becerilerini ├Â─črenmi┼č olsalar bile bir├žok ├Âz├╝rl├╝ ├žocuk i├žin g├╝├žl├╝k yarat─▒r.

KONU┼×MAYI BA┼×LATMAK VE DEVAM ETT─░RMEK

Olgunla┼čm─▒┼č bir konu┼čma becerisi, konu┼čma ba┼člatma ve di─čer ki┼čilerin konu┼čtuklar─▒na cevap verme aras─▒nda bir denge i├žerir. S─▒ra alma becerileri iyi geli┼čmi┼č ├žocuklar, bu dengeyi ├Âzel bir e─čitim almadan ba┼čar─▒rlar; fakat bazen b├Âyle bir denge do─čal olarak geli┼čmez. Baz─▒ ├žocuklar vard─▒r, ilgilerini ├žeken konular hakk─▒nda uzun s├╝re gevezelik edebilirler; ama di─čer insanlar─▒n s├Âylediklerine dikkat etmezler, dinlemezler. Ayr─▒ca sadece onlarla konu┼čuldu─čunda konu┼čan ve ├žok nadir olarak kendi ba┼člar─▒na konu┼čma ba┼člatan ├žocuklar da vard─▒r. ─░ki u├ž da etkin bir ileti┼čime izin vermez. Bu vakalarda bir denge bulmay─▒ ├Â─čretmek ├Ânemli bir aland─▒r.

D─░L ├ľ─×RETMEK ─░├ç─░N TEMEL PRENS─░PLER

* ├çocu─ča, cevap vermek i├žin s├╝re tan─▒y─▒n, dinleyin, bekleyin,
* ├çocukla onu ilgilendiren ┼čeyler hakk─▒nda konu┼čun,
* Planlanm─▒┼č aktiviteler e┼čli─činde, ├žocu─čun dikkatini belli ama├žlara y├Âneltin,
* ├çocu─ču do─čal bir bi├žimde te┼čvik edin.

NASIL ├ľ─×RETMEL─░ ?

ÔÇťNe ├Â─čretmeli?ÔÇŁ listesi size ├žok uzun geliyorsa, bu becerilerin ayn─▒ anda ├Â─čretebilece─čini bilmek, tam olarak neyi ama├žlad─▒─č─▒n─▒z─▒ akl─▒n─▒zdan ├ž─▒karmad─▒─č─▒n─▒z s├╝rece sizi rahatlatacakt─▒r. Dahas─▒, dil ├Â─čretmenin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒, g├╝nl├╝k aktivitelerin bir par├žas─▒d─▒r ve ├Âyle olmal─▒d─▒r. Bu ├žocukla oynanan oyunlar─▒n ve ona verilen bak─▒m─▒n do─čal bir uzant─▒s─▒ olmal─▒d─▒r. ├çocu─čun geli┼čiminin baz─▒ d├Ânemlerinde, belli ama├žlara ve aktivitelere y├Ânelip, bunlara ayr─▒ bir ├Ânem vermek gerekir.

NE ├ľ─×RET─░LECEK ?

HEN├ťZ KONU┼×MAYAN ├çOCUK

* Dinleme ve oyun becerileri : Bebekler kelimeleri kullanabilmeden ├žok ├Ânce, konu┼čmalara kat─▒labilirler. Bunu yapmak i├žin, di─čer ki┼čilerin ne yapt─▒─č─▒na dikkat etmeli ve oyundaki objelere dikkat etmeliler. Bebekler b├╝y├╝d├╝k├že ├ževrelerini tan─▒mak i├žin oyun becerilerini kullan─▒r ve b├Âylece ileti┼čim kurmak istedikleri ┼čeyleri ke┼čfederler.

*S─▒ra almak : ─░leti┼čim iki y├Ânl├╝ bir s├╝re├žtir ve konu┼čmayla birlikte, dinleme ve beklemeyi de i├žerir. Bebeklik ├ža─č─▒, sesler, hareketler veya basit oyunlar ile ÔÇťs─▒ra almay─▒ÔÇŁ ├Â─črenmek i├žin ideal ├ža─čd─▒r. Konu┼čamayan daha b├╝y├╝k ├žocuklar da ÔÇťs─▒ra almaÔÇŁ ├žal─▒┼čmalar─▒ndan yararlanabilirler.

* Taklit etmek : Taklit, yeni sesler ├Â─črenmede b├╝y├╝k rol oynar (ileride kelime ├╝retmede kullan─▒lacak olan sesler). Bebeklerin pek ├žo─ču taklit etmekten ho┼član─▒rlar. Birka├ž g├╝nl├╝k bebeklerin bile, annelerinin y├╝z ifadelerini taklit ettikleri g├Âzlemlenmi┼čtir. Taklit sadece seslerle k─▒s─▒tlanmamal─▒d─▒r, hareketler de taklit edilebilir.

* Sesleri ve jestleri de─či┼čik ama├žlarla kullanmak : ├çocuklar, ├ž─▒kard─▒klar─▒ seslerin ve yapt─▒klar─▒ hareketlerin, ├ževrelerindeki insanlar─▒n hareketlerini etkiledi─čini ve bulunduklar─▒ ortam─▒ kontrol etti─čini ├Â─črenmelidirler. Sesler ve jestler istenmeyen bir yiyece─či, oyunca─č─▒ reddetmek i├žin yard─▒m istemek i├žin veya ÔÇťmerhabaÔÇŁ demek i├žin kullan─▒labilir.

*Anlamak : Hen├╝z konu┼čamayan ├žocuklar ki┼čileri, objeleri, olaylar─▒ betimleyen kelimeleri anlamay─▒ ├Â─črenebilirler.
├çocu─čun ├Âz├╝r├╝, ileti┼čim becerilerini ├Â─črenmesini engelliyorsa, anne-baban─▒n ve e─čitmenin, bu konuda daha duyarl─▒ olmas─▒ gerekir. ├ľzellikle, ├žocu─čun ileti┼čimine y├Ânlendirecek oyun ├že┼čitlerinden ve bu t├╝r durumlardan haberdar olmalar─▒ gerekir. Kendi konu┼čmalar─▒n─▒n, dinleme ve cevap vermelerinin, ├žocu─čun dil ├Â─črenmesinde ne kadar ├Ânemli oldu─čunu g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmal─▒d─▒r. Ak─▒lda tutacak ve d├╝┼č├╝necek ├žok ┼čey var gibi g├Âz├╝k├╝yor ama MacquarieÔÇÖde ├žal─▒┼čan anne babalar, b├╝t├╝n bu d├╝┼č├╝nce tarz─▒n─▒n do─čal gelmeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yorlar. Dil ├Â─čretme teknikleri, anne babalar─▒n ├žocuklar─▒yla ileti┼čim kuru┼č ┼čekilleri ├╝zerine kuruludur. Bu konuda okuyacaklar─▒n─▒z asl─▒nda bize yabanc─▒ olmayan, sa─čduyuyla bulunabilecek ┼čeyler.

BU ├çOCUK KONU┼×MAYI ├ľ─×RENEB─░L─░R M─░ ?

A─č─▒r derecede ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar dahil, ├žocuklar─▒n bir├žo─ču konu┼čmay─▒ ├Â─črenebilir. ├ľ─črenilmedi─či nadir vakalarda , konu┼čman─▒n yerine i┼čaret dili ├Â─čretilebilir.
├çocuk daha k├╝├ž├╝kse (bebekse) hareket veya i┼čaret dilinde mi daha rahat olaca─č─▒na karar vermek i├žin ├žok zaman─▒n─▒z var demektir. 2. konuda sunulan erken dil ├Â─črenimi yakla┼č─▒m─▒ size yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Be Sociable, Share!

Bir Cevap Yaz─▒n