Category: Zihinsel Engelliler

Zihinsel Engellilik Nedir?

Zeka; do─ču┼čtan var olan ve hayat boyunca deneyimlerle geli┼čen problem ├ž├Âzme g├╝c├╝d├╝r. Bu g├╝├žle insan kendisini ve ├ževresini anlar, olaylar─▒ muhakeme eder, sonu├žlar ├ž─▒kar─▒r ve uyumla hayat─▒n─▒ devam ettirir. Zihinsel Engellilik; do─čum ├Âncesi, do─čum s─▒ras─▒ ve do─čum sonras─▒nda ├že┼čitli nedenlere ba─čl─▒ olarak geli┼čimsel d├Ânemde ortaya ├ž─▒kan, uyumlu davran─▒┼člarda g├Âr├╝len yetersizli─če ilaveten dikkat, alg─▒lama, bellek ve muhakeme gibi genel zeka fonksiyonlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan normalin alt─▒nda olma durumudur. Zihinsel engelli bireyler ki┼čisel bak─▒m, ├ževreye uyum, dil, ileti┼čim ve duyusal motor becerilerinde ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre ge├ž ve yava┼č geli┼čirler. Devam─▒n─▒ Oku

Zihinsel yetersizli─či olan bireyler

zihinsel engelli

zihinsel engelliler

Zihinsel Yetersizlik: 18 ya┼č─▒ndan ├Ânce ortaya ├ž─▒kan zihinsel i┼člevler ile kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde anlaml─▒ s─▒n─▒rl─▒l─▒klar g├Âr├╝len yetersizlik durumudur.

Hafif D├╝zeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin e─čitim d├Ânemi i├žinde, s─▒n─▒rl─▒ seviyede destek e─čitim hizmetleri ve ├Âzel d├╝zenlemelere ihtiyac─▒ olmas─▒ durumudur.
Orta D├╝zeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin temel akademik, g├╝nl├╝k ya┼čam ve i┼č becerilerinin kazan─▒lmas─▒nda yo─čun ├Âzel e─čitim ihtiyac─▒ olmas─▒ durumudur.
A─č─▒r D├╝zeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin ├Âz bak─▒m becerilerinin ├Â─čretimi de dahil olmak ├╝zere ya┼čam boyu s├╝ren, ya┼čam─▒n her alan─▒nda tutarl─▒ ve daha yo─čun ├Âzel e─čitim ve destek hizmet ihtiyac─▒ olmas─▒ durumudur.
├çok A─č─▒r D├╝zeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin zihinsel yetersizli─či yan─▒nda ba┼čka yetersizlikleri bulunmas─▒ nedeniyle ├Âz bak─▒m, g├╝nl├╝k ya┼čam ve temel akademik becerilere sahip olmamas─▒ndan dolay─▒ ya┼čam─▒ boyunca bak─▒m ve g├Âzetim ihtiyac─▒ olmas─▒ durumudur.

Nedenler:

Zihinsel engellilik durumu pek ├žok etmenin ya da ├Âzelli─čin bir araya gelmesi sonucunda ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Bunlar genellikle kal─▒t─▒m, ├ževre ve ki┼čilik ├Âzellikleri olarak s─▒ralanmaktad─▒r. Bununla birlikte en yayg─▒n olarak bilinen zihinsel engellilik nedenleri:

Bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar ve zehirlenmeler , Yaralanma ve fiziksel etkiler, Metabolizma ve beslenme bozukluklar─▒, Kaba beyin hastal─▒klar─▒, Do─čum ├Âncesinde bilinmeyen nedenler, Kromozom anormallikleri, Gebelik bozukluklar─▒, Ruhsal bozukluklar ve ├çevresel etkiler olarak s─▒ralanabilir. Zihinsel engelli bireylerin % 80′ inin ├ževresel etmenler sonucunda bu duruma geldikleri ├Âne s├╝r├╝lmektedir.

├ľzellikleri

 

Sa─čl─▒k problemleri vard─▒r.─░├ž ve d─▒┼č organlarda ├že┼čitli deformasyonlar, di┼č ├ž├╝r├╝meleri, kafa ve v├╝cut aras─▒nda oran fark─▒, g├Ârme ve i┼čitme kusurlar─▒ bulunabilir.
Bedensel geli┼čimleri yava┼čt─▒r.
Psiko-devimsel alanlarda gerilik g├Âsterirler. El-g├Âz koordinasyonunu g├╝├ž sa─člarlar. B├╝y├╝k ve k├╝├ž├╝k kaslar─▒n─▒ kullanma becerisini ge├ž kazan─▒rlar.
Akademik kavramlar─▒ ge├ž ve g├╝├ž ├Â─črenirler.
─░lgi s├╝releri k─▒sa ve dikkatleri da─č─▒n─▒kt─▒r.
├çe┼čitli durumlar─▒ kavramada, genelleme yapmada, ├Â─črendiklerini transfer etmede zorluk ├žekerler.
Somut kavramlar─▒ daha iyi kavrarlar.
Konu┼čma geli┼čimleri yava┼č olup, ge├ž konu┼čmaya ba┼člarlar.
Yeni durumlara uymada zorluk ├žekerler.
Alg─▒lar─▒, kavramlar─▒ ve tepkileri basittir.
Monoton i┼čleri yapmaktan ho┼član─▒rlar.
Duygular─▒n─▒, d├╝┼č├╝ncelerini a├ž─▒k ve ba─č─▒ms─▒z olarak ifade edemezler.
G├Ârd├╝kleri , duyduklar─▒ ┼čeyleri ├žabuk unuturlar, bellekleri zay─▒ft─▒r.
Kendilerinden ya┼č├ža k├╝├ž├╝k olanlarla arkada┼čl─▒k kurarlar.
Grup i├ži ili┼čkilerinde ba┼čkalar─▒na daima ba─č─▒ml─▒d─▒rlar.
Kurallara kavramakta zorluk ├žekerler.
Sosyal ili┼čkilerinde kendilerini grupta kabul ettirecek becerileri azd─▒r.
Arkada┼čl─▒k kurmada zorluk ├žekerler ve kurduklar─▒ dostluklar k─▒sa ├Âm├╝rl├╝d├╝r.
Kendilerine g├╝venleri azd─▒r.
Sosyal ili┼čkilerde bencildirler.
Sosyal durumlara uymada zorluk ├žekerler.
Sosyal faaliyetlere kar┼č─▒ ilgileri azd─▒r.

 

 

 

 

├ľ─čretmenlere ├ľneriler

 

Zihinsel engelli ├žocuklar─▒n ├Â─črenmede g├Âsterdi─či bu farkl─▒l─▒klar; ├Â─čretimlerinde baz─▒ kural ve y├Ântemlerin uygulanmas─▒n─▒ gerekli k─▒lmaktad─▒r. Bu kural ve y├Ântemlerin ba┼čl─▒calar─▒ a┼ča─č─▒da k─▒saca a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r:

1-Ba┼čar─▒l─▒ Ya┼čant─▒lar Sa─člama: ├çocu─ča ba┼čarabilece─či g├Ârevler verilmeli, do─čru yan─▒tlayabilece─či sorular sorulmal─▒d─▒r. Gerekti─činde g├Ârevi yerine getirmesine yard─▒mc─▒ olmal─▒; sorulara ip ucu vermek, se├ženekleri azaltmak, soruyu yinelemek ya da a├ž─▒klayarak basitle┼čtirmek gibi yard─▒mlarla do─čru yan─▒t─▒n bulunmas─▒ kolayla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. ├çocuk asla ba┼čar─▒s─▒z oldu─ču noktada b─▒rak─▒lmamal─▒d─▒r. Yard─▒mlar, ├žocuk ba┼čar─▒l─▒ olan de─čin s├╝rd├╝r├╝lmelidir. Ancak, her zaman az yard─▒m ├žok yard─▒ma ye─členmelidir.

2-Geriye Bildirim (feed back) Sa─člama: ├çocuk, verdi─či yan─▒t─▒n do─čru olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilmelidir.

3-Do─čru Yan─▒tlar─▒ Peki┼čtirme: Peki┼čtirme, zaman ge├žirmeden ve a├ž─▒k bir bi├žimde yap─▒lmal─▒d─▒r. Bu, ├žocu─ča yiyecek verilmesi gibi somut ya da ├žocukla ilgilenilmesi gibi sosyal nitelikte olabilir.

4-├çocu─čun Yeterlik D├╝zeylerinin De─čerlendirilmesi: E─čer ├Â─čretilecek konu ├žocuk i├žin ├žok basitse ├Â─črenmek i├žin yeterince gayret g├Âstermeyecektir. ├çok zorsa, ba┼čar─▒s─▒z ya┼čant─▒lar edinecektir. Bu nedenle ├žocu─ča ├Â─čretilecek konular─▒n ve verilecek g├Ârevlerin onun d├╝zeyine uygun olmas─▒ gerekmektedir. Zihinsel engelli ├žocuklar─▒n geli┼čimlerinde ├že┼čitli d├╝zensizlikler, ini┼č ve ├ž─▒k─▒┼člar s─▒kl─▒kla g├Âr├╝lmektedir. Bu nedenle ├žocu─čun, yeterlik d├╝zeylerini s├╝rekli olarak de─čerlendirilmesi gerekmektedir.

5-├ľ─čretilecek Konu ya da Davran─▒┼člar─▒n Analizi: ├ľ─čretilecek konular ya da davran─▒┼člar, ├Âzellikle zor ve karma┼č─▒k olanlar─▒, analiz edilerek birbirlerini izleyen alt konu ya da davran─▒┼č basamaklar─▒na ayr─▒lmal─▒, daha sonra bu basamaklardaki konu ve davran─▒┼člar s─▒ras─▒yla ├žocu─ča ├Â─čretilmelidir. B├Âylece bir basamaktaki ├Â─črenme di─čerini kolayla┼čt─▒racakt─▒r.

6-Bilgilerin Bir Durumdan Di─čerine Aktar─▒lmas─▒na Yard─▒mc─▒ Olma: Bunun i├žin ayn─▒ kavramlar─▒n ├že┼čitli durum ve ili┼čkileri i├žerisinde ├žocu─ča ├Â─čretilmesi gerekmektedir.

7-├ľ─črenilenlerin Yinelenmesini Sa─člama: Zihinsel engelli ├žocuklar─▒n ├Â─črendiklerini k─▒sa s├╝reli bellekten uzun s├╝reli belle─če aktarmada ├že┼čitli problemleri vard─▒r. Bu nedenle ├Â─črendikleri bir konuyu k─▒sa bir s├╝re sonra unutabilirler. Bu durumu ├Ânlemek i├žin ├Â─črenilen konu ya da davran─▒┼člar─▒n zaman zaman yinelenmesi sa─članmal─▒d─▒r.

8-├ľ─črenmeye G├╝d├╝leme: Peki┼čtirilmek ve ba┼čar─▒l─▒ olmak, bir├žok duyunu kullan─▒lmas─▒, ├Â─čretmenin co┼čkulu ve ders s├╝relerini yeterli uzunlukta olmas─▒, ├žocuklar─▒ ├Â─črenmeye g├╝d├╝ler.

9-Bir Defada ├ľ─čretilecek Kavramlar─▒n Say─▒s─▒n─▒ S─▒n─▒rlama: Zihinsel engelli ├žocuklar bir defada pek ├žok kavram─▒ ├Â─črenemezler. Bu nedenle kavramlar ├žocu─ča tek tek ├Â─čretilmelidir. Bir kavram iyice ├Â─črenilmeden di─čerine ge├žilmemelidir.

 

AYRICA:

 

Zihinsel engelli ├žocuktan kapasitesinin ├╝zerinde ba┼čar─▒ beklemeyiniz.
Okulda ve s─▒n─▒fta ├žocu─ča yapabilece─či g├Ârevler veriniz.( teneff├╝slerde s─▒n─▒f─▒ koruma, tahta sildirme ve tebe┼čiri koruma vb.) bu sayede ├žocu─čun kendine olan g├╝veni sa─članm─▒┼č olur.
Zihinsel engelli ├žocuklar─▒n kendilerini ifade etme zorluklar─▒ oldu─čundan s─▒n─▒fta onlara daha fazla zaman ay─▒r─▒n ve kendini ifade edebilece─či farkl─▒ yollar─▒ uygulay─▒n( basit konular─▒ anlatma, not alma vb.)
S─▒n─▒ftaki ├žocuklar─▒ e─čitilebilir zihinsel engelli ├žocu─čun durumundan uygun ┼čekilde haberdar etmek ve ona kar┼č─▒ olumsuz tutumlar tak─▒nmalar─▒n─▒ ├Ânlemek gerekir.(bu durum engelli ├žocu─čun s─▒n─▒fta olmad─▒─č─▒ zaman yap─▒lmal─▒, zihinsel engelli oldu─ču s├Âylenmemeli, ├Â─črenme problemi olarak tan─▒t─▒lmal─▒d─▒r)
Zihinsel engelli ├žocu─čun anlama ve kavramas─▒ normal ├žocuklardan zay─▒f oldu─ču i├žin ├Â─čretirken somut materyallerden yararlan─▒n.
En ufak ba┼čar─▒s─▒n─▒ ├Âd├╝llendirin. Bu durum ├žocu─ča ├žok b├╝y├╝k bir haz verir. ├ľ─črenmeye te┼čvik a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemli bir yer te┼čkil eder.
├ľ─črenme rastlant─▒lara b─▒rak─▒lmamal─▒, belirli bir programa ba─čl─▒ ve ├Â─čretmen g├Âzetiminde yap─▒lmal─▒d─▒r. Kavray─▒┼č seviyeleri dikkate al─▒narak, etkinlikler anlaml─▒ par├žalara b├Âl├╝nmeli, b├Âl├╝mler iyice kavrat─▒ld─▒ktan sonra devam edilmelidir.

Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bireylerde cinsel geli┼čim

engelliler cinsel geli┼čim

Cinsel e─čitimin amac─▒, bireyin cinsel kimli─čini bilmesi, benimsemesi ve cinselli─čin ay─▒p, k├Ât├╝ de─čil, do─čal bir durum oldu─čunu ├Â─črenmesidir. ─░ster zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olsun, ister olmas─▒n birey bir├žok biyolojik, sosyal, ruhsal, cinsel de─či┼čim ve geli┼čim evresinden ge├žer. Aileler ├žocuklar─▒ ile ili┼čkilerinde “cinsellik” konusunda da say─▒s─▒z s─▒k─▒nt─▒larla kar┼č─▒la┼č─▒rlar. Aileler cinsellik konusunda ikaz etme, ahlak dersi verme, azarlama, ink├ór etme, dikkati ba┼čka y├Âne ├žekme gibi tepkiler verirler. Oysa ki cinsellik, bedensel ve ruhsal doyum ile ├╝remeye y├Ânelik ya┼čamsal bir de─čerdir ve zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bireyler de bu yakla┼č─▒mdan soyutlanmamal─▒d─▒r.

 

 

Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocu─ču olan ailelerin cinsellik konusunda daha duyarl─▒ davranmalar─▒ gerekmektedir. ├ľz├╝rl├╝ bireylerin ger├žekle┼čtirdi─či her t├╝rl├╝ davran─▒┼č─▒n do─čal ve ya┼čanmas─▒ gereken bir s├╝re├ž oldu─ču, bu s├╝re├žte olumlu davran─▒┼člar─▒n ger├žekle┼čebilmesi i├žin ailenin izlemesi gereken tutum ve y├Ântemlerin oldu─ču bilinmelidir.

Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bireylerin ileti┼čimde bulundu─ču yak─▒n ve uzak ├ževresi cinsel geli┼čim evrelerine y├Ânelik ya┼čad─▒klar─▒ davran─▒┼č de─či┼čiklikleri hakk─▒nda bilgilendirilmelidir. Ergenlik d├Âneminde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bireyin sa─čl─▒kl─▒ bir cinsel geli┼čim ve davran─▒┼č s├╝reci ya┼čayabilmesi i├žin ├ževrenin de aile ve kurum gibi ├žocu─ča olumlu katk─▒ yapacak tutum ve davran─▒┼č geli┼čtirmesi gerekir. Bu a├ž─▒dan ailenin ├žocu─čun cinsel ya┼čam─▒na y├Ânelik ald─▒─č─▒ tedbirlerin ├ževrede de sayg─▒ ile kar┼č─▒lanmas─▒ ve gere─činin yap─▒lmas─▒ gerekmektedir. Kesinlikle zihinsel ├Âz├╝rl├╝n├╝n cinsel geli┼čimine y├Ânelik olumsuz tav─▒r ve davran─▒┼člar olmamal─▒d─▒r.

K─▒z ├žocuklar─▒, mensturasyon (ay hali) konusunda bilgilendirilmelidir. Bu d├Ânemlerinde nas─▒l ped kullanacaklar─▒ ├Â─čretilmelidir. Anne bu al─▒┼čkanl─▒─č─▒, banyoda oyuncak bebek ├╝zerinde deneme yan─▒lma yolu ile ad─▒m ad─▒m ├Â─čretebilmelidir.

├ľz├╝rl├╝ler de evlenebilir. Bu konuda karar ailenindir. Ancak gelecek neslin sa─čl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan genetik dan─▒┼čmanl─▒k almak ┼čartt─▒r.

├çocu─čunuzun zeka seviyesi, cinsiyeti ve geli┼čim d├Ânemine ├Âzg├╝ de─či┼čiklikler ve cinsellik konusunda bilgi almak i├žin Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ b├╝nyesindeki ├Âzel e─čitim ve Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ b├╝nyesindeki ruh sa─čl─▒─č─▒ kurumlar─▒na ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

 

Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bireyin yak─▒n ├ževresinin ├žocu─čun cinsel davran─▒┼člar─▒na kar┼č─▒l─▒k utan├ž, ├Âfke, k─▒zg─▒nl─▒k, korkma, ac─▒ma, a┼č─▒r─▒ merhamet gibi duygularla hareket etmelerinin olumsuz davran─▒┼člara yol a├žabilece─či g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r.

Zihinsel ├Âz├╝rl├╝lerde istismar─▒n daha yo─čun olmas─▒, kendilerini korumalar─▒n─▒n daha zor oldu─ču bilinmektedir. Cinsel istismar bir insana kar┼č─▒ i┼členmi┼č a─č─▒r bir su├žtur. Ergenlik d├Âneminde kar┼č─▒ cinse olan arzular─▒n─▒n, art niyetli ki┼čilerce istismara u─črat─▒ld─▒─č─▒, ├Âzellikle bu ki┼čilerin; ├žocuklar─▒n kendini ve olay─▒ yeterince ifade edememesinden ald─▒─č─▒ g├╝├žle bu istismar─▒ rahatl─▒kla ger├žekle┼čtirdikleri bilinen bir ger├žektir.

 

─░stismara (tecav├╝z, taciz) maruz kal─▒nmamas─▒ i├žin kesinlikle ├žocuklar─▒n ili┼čkide bulundu─ču kurum ve yak─▒n ├ževre kontrol alt─▒na al─▒nmal─▒d─▒r. Olumsuz geli┼čmelere zemin haz─▒rlayabilecek her t├╝rl├╝ ┼čartlardan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

Aileler mayoyla kapat─▒lan yerlerin ├Âzel oldu─ču, hi├ž kimsenin, ete─čine-pantolonuna dokunmamas─▒, ├žocu─čun izni olmaks─▒z─▒n v├╝cuduna dokunulmamas─▒ gerekti─či, ├žocuklar─▒na tan─▒mad─▒klar─▒ ki┼čilerden bir ┼čeyler almamalar─▒ konusunda bilgi verebilir ve bu bilgileri vermek i├žin bir uzmandan yard─▒m alabilirler. ├çocuktan, ├ževreden ho┼čuna gitmeyen bir davran─▒┼čla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒nda bunu, anne- babas─▒na ya da ├Â─čretmenine bildirmesi istenmelidir.

├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝

├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ ├Â─črenmeyle ilgili bir sorun olarak alg─▒lanmakla ve tan─▒t─▒lmakla birlikte; g├Ârd├╝─č├╝m├╝z, duydu─čumuz ya da dokundu─čumuz, tan─▒maya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z ┼čeylerin alg─▒lanmas─▒yla ilgili ya da i┼členmesiyle ilgili bir sorun olarak ya┼čanmaktad─▒r. Beyindeki baz─▒ farkl─▒l─▒klar nedeniyle ├Â─črenme s├╝re├žlerinin bir ya da birka├ž─▒nda sapmalar olmas─▒ durumunda ortaya ├ž─▒kar. Her ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âsteren ├žocuk birbirinden farkl─▒d─▒r.├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ zeka sorunu de─čildir. Tan─▒ konulmas─▒ i├žin duyusal organlarda organik bir bozuklu─čun olmamas─▒ gerekmektedir.

Ondokuzuncu y├╝zy─▒lda disleksi daha ├žok bilinen bir kavramd─▒. Disleksinin s├Âzl├╝k kar┼č─▒l─▒─č─▒ okuma g├╝├žl├╝─č├╝d├╝r. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ okuma\yazma\aritmetik g├╝├žl├╝─č├╝ olarak da ge├žebilir. S─▒kl─▒─č─▒ %1-%30 aras─▒nda de─či┼čir, erkeklerde daha s─▒k g├Âr├╝l├╝r. Nedenleri kesin olarak bilinmemektedir. Olas─▒ nedenlerinin genetik, kal─▒tsal etmenler , beyindeki yap─▒sal i┼člev farklar─▒ oldu─čundan bahsedilmektedir. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar─▒n anne-babalar─▒nda da ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âr├╝lmektedir. Beynin her iki yan─▒ndaki i┼čitsel alan, normal ki┼čilerde solda daha b├╝y├╝kt├╝r, disleksiklerde her ikisi de e┼čit ya da sa─čdaki daha b├╝y├╝kt├╝r. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olanlarda ses-harf┬á ; ili┼čkisinin bozuk oldu─ču s├Âylenmektedir. ├ľrne─čin; ki┼či ÔÇť;cÔÇŁ; sesini g├Ârmekte ama nas─▒l oldu─čunu hat─▒rlayamamaktad─▒r. Beyindeki dil ve g├Ârsel alg─▒ alanlar─▒nda daha az aktivasyonun oldu─ču s├Âylenmektedir.

├ľ─črenme; ├Â─črenilen materyali ak─▒lda tutmak, birbiriyle ili┼čkilendirmek ve yeri geldi─činde kullanmakt─▒r. ├ľ─črenme sorunlar─▒ 0-6 ya┼č grubunda da g├Âzlenebilir ama okula ba┼člay─▒nca anlamland─▒r─▒labilir. ├ľ─čretmenler bu ├žocuklar─▒n yeterli zekada olduklar─▒n─▒, ilgi alanlar─▒n─▒n da oldu─čunu ama ├Â─čreniyor g├Âr├╝nd├╝kleri ┼čeyleri ├Â─črenemediklerini ifade etmektedirler. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar do─čru heceleme yapamamaktad─▒rlar. Fi┼čleri kopyalarken bile b-d-p harflerini ters yazmaktad─▒rlar. Aileler ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar─▒yla ilgili yak─▒nmalar─▒n─▒ ÔÇť;evde ├žal─▒┼čt─▒r─▒yoruz, tekrar ettiriyoruz, ├Â─čreniyor ama okulda ayn─▒ ┼čeyi yapam─▒yorÔÇŁ; ┼čeklinde ifade etmektedirler.

1917ÔÇÖ;de Hinsselwood ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝n├╝ ÔÇť;do─ču┼čtan kelime k├Ârl├╝─č├╝ÔÇŁ; olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Konjenital bir sorun oldu─čunu s├Âylemi┼č ve genetik ge├ži┼čli oldu─čunu tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. Daha sonra 1941ÔÇÖ;de Strauss ve Warner, minimal beyin disfonksiyonu terimini kullanm─▒┼č ve yeterli entelekt├╝el d├╝zeye sahip olduklar─▒ halde, okuma g├╝├žl├╝─č├╝ nedeniyle okulda ba┼čar─▒l─▒ olamayan vakalara i┼čaret etmi┼čtir. Bug├╝nk├╝ tan─▒ma en yak─▒n ┼čekliyle ilk kez 1942ÔÇÖ;de Kirk taraf─▒ndan Learning Disabilty terimi kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu tan─▒mda ├Â─črenme bozuklu─ču serebral, duygusal┬á ; ya da davran─▒┼čsal bozukluktan kaynaklanan dili kazanma, konu┼čma, okuma-yazma, aritmetik becerilerin bir ya da birden ├žo─čunun geli┼čiminde gecikme, bozukluk ya da geriliktir.

Bu durum zeka gerili─či, duyusal kusurlar ve k├╝lt├╝rel fakt├Ârlerden ba─č─▒ms─▒z olarak geli┼čmektedir. Bateman 1965ÔÇÖ;te ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar─▒, ÔÇť;├Â─črenme s├╝recindeki temel bozukluklara ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kan ve zihinsel potansiyelinden beklenen ba┼čar─▒ ile o andaki okul ba┼čar─▒s─▒ aras─▒nda anlaml─▒ farkl─▒l─▒k bulunan ├žocuklarÔÇŁ; olarak tan─▒mlanm─▒┼č ve merkezi sinir sisteminin fonksiyon bozuklu─ču ├╝zerinde durmu┼čtur. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ genel bir terimdir.

Hammill, 1982-1989 y─▒llar─▒ aras─▒nda 28 temel kitab─▒ incelemi┼č ve ortak noktalar─▒ ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r.

1┬á Ba┼čar─▒s─▒zl─▒k

2  Sinir sistemi fonksiyon bozuklukları

3.┬á Psikolojik s├╝re├žler

4.┬á Ya┼č (her ya┼čta g├Âr├╝lebilir)

5.┬á Konu┼čma dili sorunlar─▒

6.  Akademik sorunlar

7. Kavramsal sorunlar

8. Di─čer sorunlar

9.┬á ├çok boyutlu ├Âz├╝rDisleksi: Okuma sorunlar─▒ Disgrafi:

Yazma sorunlar─▒Diskalkuli: Matematik sorunlar─▒Daha sonralar─▒ bu sorunlar─▒ i├žeren bozukluk Learning Desorder olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. DSM III-RÔÇÖ;da Akademik Beceri Bozuklu─ču ( g├Ârme, i┼čitme, n├Ârolojik bir hastal─▒─ča bapl─▒ olmamas─▒ gerekiyor) ad─▒yla yer alm─▒┼čt─▒r. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ bilginin kazan─▒lmas─▒ ve i┼členmesinde ortaya ├ž─▒kan bir sorundur.

Bilgi ─░┼člem Modeli (Information Processing): Silver 1989-19961. Girdi (Input): G├Âz, kulak, deri gibi periferik organlardan al─▒nan i┼členmemi┼č uyaranlard─▒r. Bu uyaranlar n├Âronlar kanal─▒yla beyne ula┼č─▒rlar ve girdilerin alg─▒lanmas─▒ beyinde ger├žekle┼čir. Fark─▒na varma ve alg─▒lama i├žin, uyaranlar─▒n beyindeki ilgili alanlara al─▒nmas─▒ s├╝recidir. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklarda bu uyaranlar─▒n alg─▒lanmas─▒nda bir sorun vard─▒r. Uyaranlar─▒n alg─▒lanmas─▒ derken g├Ârsel alg─▒ bozukluklar─▒ndan, i┼čitsel alg─▒ bozukluklar─▒ndan ve dokusal alg─▒ bozukluklar─▒ndan s├Âz edilmektedir.

G├Ârsel Alg─▒ Bozukluklar─▒: ┼×ekil-pozisyon alg─▒s─▒ndaki bozukluk , ┼čekil-zemin alg─▒s─▒ndaki bozukluk ya da uzakl─▒k-derinlik-boyut alg─▒s─▒ndaki bozukluktur.

┼×ekil-Pozisyon alg─▒s─▒ndaki bozukluk: ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk g├Ârd├╝─č├╝ ┼čeyin ┼čekil ve pozisyonunu alg─▒lamada g├╝├žl├╝k ├žekebilmektedir. Harfleri ters ya da d├Ânm├╝┼č olarak alg─▒layabilmektedir. ├ľrne─čin; b-p, 3-5, 6-9, p-b gibi harf ve rakamlar─▒ ters ├ževirebilir. S├Âzc├╝kleri ters ├ževirebilir, ko├ž-├žok, ev-ve gibi. Bu g├╝├žl├╝kler ├žocuk okula ba┼člad─▒─č─▒nda fark edilir. Okul ├Âncesinde ┼čekil-pozisyon alg─▒lama olgunlu─ču hen├╝z yerle┼čmemi┼č olabilir. Okula ba┼člad─▒klar─▒nda o olgunlu─ča ula┼čm─▒┼č say─▒l─▒rlar. Birinci s─▒n─▒f acemilik d├Ânemidir. Ancak ikinci s─▒n─▒f─▒n birinci d├Âneminden itibaren bu sorunlar─▒n g├Âr├╝lmemesi gerekir.

┼×ekil-Zemin alg─▒s─▒ndaki bozukluk: Bu problem, bir b├╝t├╝n├╝n ├Ânemli olan bir par├žas─▒na odakla┼čmada zorluklara neden olur. Okuma, bu beceri ile ilgilidir. ├ç├╝nk├╝ okuma s├Âz dizilerine odakla┼čmay─▒, soldan sa─ča ve sat─▒r sat─▒r izlemeyi gerektirir. Bu alanda sorunu olan ├žocuklar okumada sat─▒r atlama, sat─▒r tekrarlama, s├Âzc├╝k atlama t├╝r├╝nden hatalar yaparlar.

Uzakl─▒k-derinlik-boyut alg─▒lamada bozukluk: ├çocuk derinli─či kestiremedi─či i├žin e┼čyalara ├žarpar, sandalyeden d├╝┼čer. A├ž─▒k alanda oynarken mekanda pozisyonlar─▒n─▒ alg─▒lamada, sa─č-sol ay─▒rt etmede g├╝├žl├╝k ├žeker. Top yakalamak, ip atlamak, yap-boz yerle┼čtirmek, ├žeki├ž kullanmak uzakl─▒k-derinlik-boyut alg─▒lamada sorun ya┼čayan ├žocuklar i├žin daha g├╝├ž i┼člerdir.

─░┼čitsel Alg─▒ Bozukluklar─▒:┬á ;├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk duyulan sesleri yanl─▒┼č alg─▒layabilir. Benzer sesler aras─▒ndaki fark─▒ ay─▒rt etmeye ba─čl─▒ g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar, sesleri birbirine kar─▒┼čt─▒rabilirler. ├ľrne─čin; soba yerine sopa, kova yerine kafa, bavul yerine davul gibi.

─░┼čitsel Fig├╝r – Zemin ay─▒rt etme g├╝├žl├╝─č├╝: Ayn─▒ anda i┼čitilen farkl─▒ seslerden birine odaklanma g├╝├žl├╝─č├╝ olarak tarif edilen bu sorunda, ├žocuk farkl─▒ seslerin fig├╝r-zemin ay─▒r─▒m─▒n─▒ yapmakta g├╝├žl├╝k ├žekebilir. ├ľrne─čin; TV seyrederken kendisine seslenince bakmaz, i┼čitmiyormu┼č gibi g├Âr├╝n├╝rler. Yine TV seyrederken duyduklar─▒ kap─▒ ya da telefon sesinin bulunduklar─▒ mekandan m─▒ yoksa TVÔÇÖ;den mi geldi─čini ay─▒t edemezler. ─░┼čitsel alg─▒da kopukluk (auditory lag) oldu─čunda, ardarda s├Âylenen mesajlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ ka├ž─▒rabilirler, alg─▒layamazlar. ├ľrne─čin; ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocu─ča ÔÇť;odana git, arkada┼č─▒na telefon edip ├Âdevlerini al ve kitaplar─▒nla birlikte buraya gelÔÇŁ; denildi─činde bu mesaj─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ duyar yerine getirir, di─čerlerini duymayabilir. Uzun komutlar verildi─činde bir k─▒sm─▒n─▒ yapamayabilir.

Dokunsal Alg─▒ Bozukluklar─▒:┬á ; Dokunsal alg─▒ sorunu olan ├žocuklar g├Âzleri kapal─▒yken dokunma duyusu yard─▒m─▒yla nesneleri tan─▒mlayamaz. ├ľrne─čin; eline verilen oyunca─č─▒n ne oldu─čunu anlayamaz, avucuna yaz─▒lan say─▒ ve yaz─▒y─▒ tan─▒mlamakta g├╝├žl├╝k ├žeker.┬á ;

2. B├╝t├╝nleme: Beyne giden bilgi kaydedilince anla┼č─▒lmas─▒ gerekir. Bunun i├žin 3 a┼čama tan─▒mlanmaktad─▒r. S─▒raya koyma, soyutlama ve organizasyon. Bu a┼čamalardan ge├žen bilgi b├╝t├╝nle┼čir. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklarda bu a┼čamalar─▒n birinde ya da t├╝m├╝nde sorunlar s├Âz konusudur. S─▒raya koyma bozuklu─ču olan ├žocuktan dinledi─či hikayeyi anlatmas─▒ istendi─činde ba┼č─▒n─▒ sonunu kar─▒┼čt─▒r─▒r. Cumadan sonraki g├╝n soruldu─čunda bilemez, Pazartesiden itibaren sayarak bulabilir. 3×9 soruldu─čunda s├Âyleyemez. Soyutlama sorunu, ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklarda s─▒kl─▒kla g├Âzlenmez. ├ç├╝nk├╝ soyutlama temel zihinsel bir i┼člemdir. Bu alandaki sorunlar daha ├žok mental retardasyon (zeka gerili─či) ile karakterizedir. Organizasyon sorunu: Bu safha daha ├Ânce edinilen bilgilerle yeni kazan─▒lan bilgilerin ba─člant─▒lar─▒n─▒n olu┼čturularak gruplanmas─▒n─▒ ve organizasyonunu kapsar. ├ľdevlerin unutulmas─▒, zaman─▒n iyi kullan─▒lamamas─▒, defterin, odan─▒n, masan─▒n d├╝zensizlikleri organizasyon bozuklu─čuna i┼čaret etmektedir.

3. Bellek-Depolama: Gelen bilgi beyinde kaydedilir, anla┼č─▒l─▒r, yorumlan─▒r ve daha sonra kullan─▒lmak ├╝zere bellekte depolan─▒r. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝nde daha ├žok k─▒sa s├╝reli bellek bozuklu─ču g├Âr├╝l├╝r. Uzun s├╝reli bellek bozuklu─ču daha ├žok mental retardasyonun karakteristi─čidir. K─▒sa s├╝reli i┼čitsel-g├Ârsel bellek bozukluklar─▒ genellikle birlikte ortaya ├ž─▒kar. ├ľrne─čin ├žok iyi ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ halde okula gidince ba┼čar─▒s─▒z olmak, ├žarp─▒m tablosunu ├Â─črenememek bu alandaki g├╝├žl├╝kleri ifade eder. WISC-RÔÇÖ;da Genel Bilgi alt testinde┬á ;s─▒n─▒f─▒na uygun sorular─▒ bilemeyebilir.┬á ;

4. ├ç─▒kt─▒: ├ľ─črenilen bilgiler s├Âzc├╝klerle (dille) ya da kas faaliyetleri ile (yazma-├žizme, jest ve mimikler) ifade edilirler. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar bu alanlarda g├╝├žl├╝k ya┼čarlar. Dil alan─▒nda; kendini ifadede kendili─činden konu┼čma ba┼člatmada, soru y├Âneltildi─činde uygun yan─▒t─▒ verebilmede g├╝├žl├╝kleri vard─▒r. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklarda anne babay─▒ ve ├Â─čretmeni ┼ča┼č─▒rtan ┼čey; soru soruldu─čunda bloke olan ├žocu─čun spontan konu┼čmaya ba┼člad─▒ktan sonra gayet ak─▒c─▒ bir ┼čekilde d├╝┼č├╝ncesini ifade edebilmesidir. Motor beceri alan─▒nda; b├╝y├╝k kas gruplar─▒n─▒n organize olarak ├žal─▒┼čamamas─▒na ba─čl─▒ olarak y├╝zme, bisiklete binme, atlama, topa vurma gibi kaba motor becerilerde sorun ya┼čarlar. Sakarl─▒k s─▒k rastlanan belirtilerdir. ─░nce motor beceri sorunlar─▒ da g├Âzlenir. D├╝─čme ilikleme, makas kullanma, ├žatal-ka┼č─▒k kullanma, kalem tutma, resim yapma becerilerinde zorlan─▒rlar. Yaz─▒ problemleri mevcuttur, ya h─▒zl─▒ ve bozuk yazarlar ya da ├žok yava┼č yazarlar.├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝nde ses ve konu┼čma bozukluklar─▒yla ilgili g├Âr├╝┼č ve yakla┼č─▒mlar da getirmi┼čler.

Disleksiklerin 3 grupta incelenmesi gerekti─či s├Âylenmektedir.

1.┬á Disfonetik Disleksi: ─░┼čitsel kavrama ve ay─▒rt etme becerileri zay─▒ft─▒r. Fonetik bozuklu─ču olan ├žocuklar bu grupta yer al─▒rlar. Dil ve s├Âzl├╝ ifade alan─▒nda g├╝├žl├╝k ├žekmektedirler. S├Âzc├╝klerin fonetik ayr─▒m─▒n─▒ yapamazlar. Fonolojik model disleksinin klinik g├Âr├╝n├╝m├╝ ve n├Ârologlar─▒n beynin fonksiyonu ve organizasyonu ile ilgili bulgular─▒yla tutarl─▒ g├Âr├╝nmektedir. Linguistler dil sistemini, her bir dilin belirli bir y├Ân├╝yle ilgili olan bile┼čenlerin a┼čamal─▒ olarak dizili┼či ┼čeklinde ifade etmektedirler. Bu dizili┼čin en alt basama─č─▒ dilin i├žerdi─či ay─▒rt edici ses par├žac─▒klar─▒ yani fonemlerdir. Kelimelerin tan─▒nmas─▒, anla┼č─▒lmas─▒ ve bellekte depolanmas─▒ ya da gramer a├ž─▒s─▒ndan incelenmesi i├žin beynin fonolojik mod├╝l├╝ taraf─▒ndan fonetik birimlere ayr─▒lmas─▒ gerekmektedir. Bu s├╝re├ž konu┼čma dilinde otomatik olarak ger├žekle┼čmektedir. LibermanÔÇÖ;a g├Âre konu┼čma do─čal, okuma bir bulu┼č oldu─čundan bilin├ž d├╝zeyinde ├Â─črenilmesi gerekir. Okumada birey g├Ârsel, simgesel yaz─▒y─▒ dille ilgili kavramlara ├ževirir, harfleri seslere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝r. Ayr─▒ca bu seslerin yaz─▒da dizili┼čini de anlamas─▒ gerekir. Dizili┼či anlayamazsa sesleri farkl─▒ s─▒ralayabilir, heceleri kar─▒┼čt─▒rabilir. Okuma bozuklu─ču olan ├žocuklarda yaz─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒n─▒ engeller.

2. Disidetik Disleksi: Bu tipteki ├žocuklar zihinde canland─▒rma yetenekleri bozuk oldu─ču i├žin harflerin, sembollerin g├Ârsel-mekansal analizini ve ayr─▒mla┼čt─▒rmay─▒ yapamazlar. Bu nedenle harflerin s─▒ras─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r, ters ├ževirir, g├╝nleri, aylar─▒ s─▒rayla s├Âylemede zorlan─▒rlar.

3. Karma Tip: Her iki gruptaki ├Âzellikleri ta┼č─▒rlar.Ba┼čka bir s─▒n─▒flama ise;

1. ─░┼čitsel-Konu┼čma (Dil) Grubu: S├Âzel alanda g├╝├žl├╝k ├žeken ├žocuklardan olu┼čur. Sorulara yan─▒t vermeleri, isimlendirmeleri, tan─▒mlamalar─▒ zorlukla yaparlar.

2.┬á G├Ârsel-Uzamsal Grup: Bunlar daha ├žok g├Ârsel ve uzaysal alg─▒ya ili┼čkin sorun ya┼čarlar.├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝n├╝ hemisfer fonksiyonlar─▒na g├Âre de ay─▒rt etmi┼člerdir (Bakker):

Sol Hemisfer Fonksiyon Bozuklu─ču: Okuma g├╝├žl├╝kleri bu grupta de─čerlendirilir. Yava┼č okuma ya da h─▒zl─▒ okuyup harf atlama, de─či┼čtirme, ekleme t├╝r├╝nden hatalar yaparlar.

Sa─č Hemisfer Fonksiyon Bozuklu─ču: Sa─č hemisfer fonksiyonlar─▒na ba─čl─▒ g├Ârsel alg─▒ kusurlar─▒ olan ├žocuklardaki okuma g├╝├žl├╝klerini ifade eder. Okumalar─▒ yava┼čt─▒r. Eksik b─▒rakma ve tekrarlama hatalar─▒ yaparlar.

├ľzg├╝l ├ľ─črenme G├╝├žl├╝─č├╝n├╝n Belirtileri: ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklarda, g├Ârd├╝─č├╝ ┼čeyi yanl─▒┼č alg─▒lama, uzakl─▒─č─▒ ve derinli─či alg─▒lamada, mekan─▒ alg─▒lamada, sa─č-sol ay─▒rt etmede sorunlar dikkati ├žeker. Top oynarken, ip atlarken, yaz─▒ yazarken, sa├ž─▒n─▒ tararken sanki beceriksizmi┼č gibi g├Âr├╝nen sorunlar ya┼čar. Konu┼čurken sesleri, yazarken harfleri kar─▒┼čt─▒r─▒r. Kar─▒┼č─▒k bir ├žekmecede arad─▒─č─▒ ┼čeyi bulamaz. G├╝r├╝lt├╝l├╝ ortamlarda sesleri ay─▒rt edemez. S─▒raya koymada, organize etmede sorunlar─▒ vard─▒r. ├ľyk├╝leri duydu─ču gibi anlatamaz, ba┼č─▒n─▒, ortas─▒n─▒, sonunu kar─▒┼čt─▒r─▒r. Saati, ├žarp─▒m tablosunu ├Â─črenmede g├╝├žl├╝─č├╝ olur. Soru soruldu─čunda yan─▒tlamada, kendili─činden konu┼čmaya ba┼člamada, y├╝r├╝me, ko┼čma, yazmada sorunlar olur. Bu sorunlarla giderek artan s─▒kl─▒klarla bo─ču┼čmaya ├žal─▒┼č─▒rken sosyal ve duygusal sorunlar ortaya ├ž─▒kar

. Motivasyonunu olumsuz etkiler. Ba┼čar─▒s─▒zl─▒k duygusu devaml─▒ deneyimlendi─činde kendine g├╝veni sars─▒l─▒r. T─▒rnak yeme, en├╝rezis, enkoprezis, arkada┼č ili┼čkilerinde uyum sorunlar─▒ ba┼člayabilir. Bazen de akademik ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒n─▒ ├Ârtmek i├žin olduklar─▒ndan farkl─▒ davran─▒rlar; ┼čamatac─▒, dersi kaynatmaya ├žal─▒┼čan, dikkati ├žeken bir ├žocuk olabilirler. Aileler ders ├žal─▒┼čmakta isteksiz oldu─ču, s─▒n─▒f─▒n dikkatini da─č─▒tt─▒─č─▒, giderek i├žine kapand─▒─č─▒ yak─▒nmalar─▒yla ba┼čvururlar.

Dikkat eksikli─či ve hiperaktivite e┼člik edebilir, biri di─čerinden daha a─č─▒r olabilir. Okul ├Âncesi d├Ânemde; koordinasyonu k├Ât├╝ (sakar y├╝r├╝y├╝┼č), konu┼čmas─▒ a─č─▒r, a┼č─▒r─▒ duygusall─▒k, ├Âfke, huzursuzluk, i├žg├╝d├╝leri kontrol etmede g├╝├žl├╝k, kavramlar─▒ ├Â─črenmede g├╝├žl├╝k, ili┼čkileri kavramada g├╝├žl├╝k, ip u├žlar─▒n─▒ de─čerlendirmede yava┼čl─▒k g├Âr├╝lebilir. Kendili─činden konu┼čur ama soru soruldu─čunda yan─▒t vermede g├╝├žl├╝─č├╝ olur. Bu sorunlar─▒n giderek artmas─▒ ve ├╝st ├╝ste binmesi durumunda dikkat etmek gerekir. Tedavi edilmezse; ├žocuk k─▒s─▒r bir d├Âng├╝ye girer. S─▒navlarda ba┼čar─▒s─▒z olduk├ža daha ├žok ├žal─▒┼č─▒r ama yine de ba┼čar─▒l─▒ olamaz. Anne ve baba endi┼čelenerek ├žocu─ču s─▒k─▒ ve uzun ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin uyar─▒rlar. ├çocuk evde ├Â─črendiklerini okulda hat─▒rlayamaz. Aile ├žocu─ču su├žlay─▒p cezaland─▒r─▒r. ├çocuk t├╝kenir. Motivasyon kayb─▒ olur. Ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ kendi hatas─▒ olarak g├Âr├╝r. H─▒r├ž─▒n ya da sald─▒rgan olur ya da i├že kapan─▒r.

├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ tan─▒s─▒ i├žin akademik ba┼čar─▒ testine ihtiya├ž var. Ama T├╝rkiyeÔÇÖ;de b├Âyle bir test mevcut de─čildir. ├çocu─čun okuma h─▒z─▒, okudu─čunu anlamas─▒, s├Âzl├╝\kopya yaz─▒ yazmas─▒, hatalar─▒ ve hata s─▒kl─▒─č─▒, imla kurallar─▒ ve matematik becerileri ├Âl├ž├╝l├╝r. Yaz─▒m hatalar─▒; harf atlama, s├Âzc├╝k atlama, hece atlama, ters yazma, harf kar─▒┼čt─▒rma, birle┼čik yazma, s├Âzc├╝k ekleme, yanl─▒┼č yazma (s├Âzc├╝klerin anlamlar─▒n─▒ bozma), imla hatalar─▒, yava┼č yazma gibi sorunlar olup olmad─▒─č─▒na bak─▒l─▒r.Dikkat eksikli─či olan ├žocuk okuma\yazma hatas─▒ yapt─▒─č─▒nda uyar─▒ld─▒─č─▒nda hatas─▒n─▒ d├╝zeltir ama ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk hatas─▒n─▒ d├╝zeltse bile o hatay─▒ ├žok s─▒k yapar.├çocuklar─▒ engellemek yerine neyi, ne zaman, nas─▒l, ne kadar kolay yapabilece─čini ├Â─čretmek gerekir, ├Âzellikle okul ├Âncesi d├Ânemde. ; Aileden ├žocukla ilgili bilgi al─▒yoruz. Akademik ba┼čar─▒s─▒, oryantasyonu, organizasyonu, ders ├žal─▒┼čma al─▒┼čkanl─▒klar─▒, dokunsal alg─▒s─▒, ince-kaba motor becerileri gibi.┬á ;

DEHBÔÇÖ; nda da ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âr├╝lebilir ama ikisi iki ayr─▒ alandaki g├╝├žl├╝─č├╝ tarif eden bozukluklard─▒r ve ay─▒rt edici ├Âzellikleri vard─▒r. DEHB belirtileri g├Âsteren ├žocukta her alandaki i┼člev bu bozuklu─čun yaratt─▒─č─▒ engellemeler nedeniyle etkilenir ama ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝nde bir ya da iki alanda sorun varken di─čer alanlar bundan ba─č─▒ms─▒z olabilir. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar sadece okuma ya da yazmada zorlan─▒rken DEHB olan ├žocuklar ├Âzellikle de hiperaktivite varsa hem okuma hem yazmada sorun ya┼čayabilirler hem de s├╝rekli zorlan─▒p k─▒s─▒tlanmak durumunda kalabilirler. Zihinsel kapasitelerinin beklenen ba┼čar─▒y─▒ t├╝m alanlarda g├Âsteremeyebilirler.

DEHBÔÇÖ; nda s─▒kl─▒kla dil sorunu g├Âr├╝lmez ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝nde dil sorunu daha s─▒k g├Âr├╝l├╝r. ─░nce motor becerilerde DEHB olan ├žocuklar daha ├žok zorlan─▒rlar kaba motor becerileri iyi olabilir, ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝nde her ikisi de sorun olarak ortaya ├ž─▒kabilir. Hem DEHBÔÇÖ; nda hem ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝nde dikkat sorunu g├Âzlenir ancak ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar se├žici dikkat sorunu ya┼čar ├Ârne─čin; ders ├žal─▒┼č─▒rken yo─čunla┼čt─▒rmalar─▒ gereken noktaya dikkatlerini yo─čunla┼čt─▒ramaz, da─č─▒n─▒k bir ├žekmeceden istedi─čini bulamaz ama buna ra─čmen dikkati belli bir s├╝re bir konuda yo─čunla┼čt─▒rmada sorun olmaz. DEHB olan ├žocuklar uzun s├╝re bir materyalle u─čra┼čmakta zorlan─▒rlar.

├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝nde okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ g├Ârsel, i┼čitsel, dokunsal alg─▒, ayr─▒mla┼čt─▒rma ve bellek alanlar─▒nda ortaya ├ž─▒karken DEHBÔÇÖ; da ba┼čar─▒s─▒zl─▒k daha ├žok dikkatini bir konuya yo─čunla┼čt─▒ramamak nedeniyle ya┼čan─▒r. DEHBÔÇÖ; da okul ├Âncesinde a┼č─▒r─▒ hareketlilikleriyle ├žabuk tan─▒n─▒r, ├Âzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar okul d├Ânemine kadar fark edilmeden geli┼čimlerini s├╝rd├╝rebilirler. ├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ ya┼čam boyu s├╝rer, DEHB ya┼čla de─či┼čerek ve azalarak devam eder.

Zihinsel engelliler hakk─▒nda genel bilgiler

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Nedir?

Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či, zihinsel geli┼čim yetensizli─činden dolay─▒, bireyin e─čitim performans─▒n─▒n ve sosyal uyumunun olumsuz y├Ânde etkilenmesi durumudur.Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n zihinsel i┼člevleri ve sosyal davran─▒┼člar─▒ ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre geri ve yetersiz olur (ge├ž ve g├╝├ž ├Â─črenirler, s─▒n─▒f veya toplum i├žindeki kurallara uymakta zorlanabilirler). Sosyal davran─▒┼člar dedi─čimizde, ├žocu─čun ya┼č─▒na ve ya┼čad─▒─č─▒ ├ževreye uygun davran─▒┼člar g├Âstermesini ifade etmekteyiz. Bu davran─▒┼člar ├žocu─čun i├žinde bulundu─ču geli┼čimsel d├Âneme ve i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ topluma ba─čl─▒ olarak de─či┼čmektedir.
Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar problemlerinin a─č─▒rl─▒─č─▒na g├Âre hafif, orta ve a─č─▒r d├╝zeyde zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olmak ├╝zere gruplanabilir. Gruplama ├žocu─čun gereksinimlerinin belirlenmesi, bu gereksinimleri en iyi ve uygun ┼čekilde kar┼č─▒layacak e─čitim programlar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒ ve ├žocuk i├žin en uygun e─čitim ortam─▒n─▒n bulunmas─▒ ama├žlar─▒yla yap─▒lmaktad─▒r.
A) Hafif D├╝zeyde ├ľ─črenme Yetersizli─či:
Bireyin, temel okuma-yazma ve sayma becerilerini kazanmas─▒nda ortaya ├ž─▒kan gecikme durumudur.
B)Orta D├╝zeyde Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či:

Bireyin, gecikmeli bir konu┼čma ve dil geli┼čimi, sosyal, duygusal veya davran─▒┼č problemleri ile temel okuma-yazma ve sayma becerilerini kazanmas─▒nda ortaya ├ž─▒kan gecikme durumudur.
C)A─č─▒r D├╝zeyde Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či:

Bireyin, ciddi bi├žimde konu┼čma ve dil geli┼čimi g├╝├žl├╝─č├╝, sosyal, duygusal veya davran─▒┼č problemleri ile temel ├Âz bak─▒m becerilerini ├Â─črenmesinde ortaya ├ž─▒kan gecikme durumunu ifade eder.

Hafif ve orta d├╝zeyde zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n bir ├žo─ču zihinsel ve fiziksel geli┼čimleri a├ž─▒s─▒ndan ya┼č─▒tlar─▒ndan ├Ânemli bir farkl─▒l─▒k g├Âstermedi─či i├žin genellikle okula ba┼člayana kadar bu ├žocuklardaki geli┼čim geriliklerinin pek ark─▒na var─▒lmaz. Okula ba┼člad─▒klar─▒nda, ├Âzellikle akademik ├žal─▒┼čmalarda kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ g├╝├žl├╝kler sonucunda gerilikleri ortaya ├ž─▒kar.
A─č─▒r d├╝zeyde ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar ise daha ├Ânce fark edilebilirler.
Erken tan─▒ ve erken e─čitim ile bu ├žocuklar─▒n bulunduklar─▒n noktadan ├žok daha ileri bir yere gelebildikleri, ba┼čar─▒l─▒ olabildikleri g├Âr├╝lebilmektedir.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─činin nedenleri nelerdir?

Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─činin nedenlerini bulmak ve belirlemek son derece g├╝├žt├╝r. Pek ├žok nedenden kaynaklan─▒yor olabilir. Bir gruplama yapacak olursak, zihinsel ├Â─črenme yetersizli─činin nedenlerini Kal─▒t─▒msal , Organik ve ├çevresel nedenler olarak ├╝├ž grupta toplayabiliz.
Kal─▒t─▒msal Nedenler: E─čer ailede kal─▒tsal bir rahats─▒zl─▒k veya hastal─▒k var ise bunlar hastal─▒kl─▒ genler yolu ile ├žocuklara ge├žmektedir. ├ľzellikle akraba evliliklerinde bu risk daha y├╝ksek olmaktad─▒r.
Mongolizm (down sendromu), Fenilketanuri, Hidrosefallik ve Mikrosefallik ├Ârnek olarak verilebilir
Organik Fakt├Ârler: Kal─▒tsal olmayan ancak do─čum ├Âncesi, do─čum s─▒ras─▒nda ve do─čum sonras─▒nda meydana gelebilecek fakt├Ârlerdir. Bu fakt├Ârler ┼č├Âyle s─▒ralanabilir:

* V├╝cut biyokimyas─▒ndaki ve metobolizmas─▒ndaki bozukluklar (annenin herhangi bir rahats─▒zl─▒─č─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒, mesela annenin ┼čeker hastal─▒─č─▒ olabilir)
* Annenin gebeli─či s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kan sorunlar:├Ârne─čin; al─▒nan ├že┼čitli ila├žlar, zararl─▒ maddeler alkol, sigara, uyu┼čturucu gibi. Ayr─▒ca hamilelik d├Âneminde; annenin ge├žirdi─či bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar, kazalar ve zehirlenmeler,r├Ântgen ├žektirme, kromozon bozukluklar─▒, beslenme yetersizlikleri, kan uyu┼čmazl─▒─č─▒ zihinsel geli┼čme gerili─čine yol a├žabilen en ├Ânemli nedenlerdir.
* Do─čum s─▒ras─▒nda bebe─čin oksijensiz kalmas─▒, zor do─čum nedeniyle kullan─▒lan baz─▒ ara├žlar─▒n (forseps, vakum vb.) bebe─če zarar vermesi, erken veya ge├ž do─čum gibi nedenlerde zihinsel ├Â─črenme yetersizli─čine yol a├žabilmektedir.Bu y├╝zden do─čumun ehliyetli ki┼čiler taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lmas─▒ ├Ânem arzetmektedir.
* Do─čum sonras─▒nda ise ├žocu─čun ge├žirdi─či bula┼č─▒c─▒ ve ate┼čli hastal─▒klar (rubella, k─▒zam─▒k, menejit, su ├ži├že─či, ├žocuk felci, frengi vb.), kazalar (d├╝┼čme,├žarpma vb.), travmalar (kafaya al─▒nan darbeler), zehirlenmeler, ├žocu─čun beyin geli┼čimini etkileyecek yap─▒sal bozukluklar ve hormonal d├╝zensizlikler zihinsel geli┼čme gerili─čine yol a├žabilen en ├Ânemli nedenler aras─▒ndad─▒r.
Bu arada yeri gelmi┼čken ifade etmekte yarar var; bildi─čimiz gibi modern t─▒p sayesinde gebelikte anne karn─▒ndaki bebek ultrason y├Ântemiyle yak─▒ndan takip edilebiliyor, normal olmayan geli┼čim bozuklu─ču tespit edilebiliyor.Ayr─▒ca gebelikte ├╝├žl├╝ tarama testleri ve 11-14 testleriyle ├žocukta zihinsel bir geli┼čme gerili─či olup olmad─▒─č─▒ tespit edilebiliyor. Gerekti─činde amniosentez y├Ântemi ileri bir test olarak kullan─▒labiliyor. T├╝m bu y├Ântemler sonucunda normal d─▒┼č─▒ geli┼čim g├Âsteren bebekler tespit edilebiliyor ve gerekti─činde gebelik sonland─▒r─▒labiliyor.
Sosyo Ekonomik, Kültürel ve Çevresel Nedenler:
Yetersiz beslenme, ├ževresel uyar─▒c─▒lar─▒n yoklu─ču, sosyal ve ekonomik ┼čartlar─▒n uygun olmamas─▒ ├žocu─čun geli┼čimini olumsuz y├Ânde etkileyebilmekte ve zeka geriliklerine neden olabilmektedir. ├çocu─čun zihinsel becerileri yeterli ve ya┼č─▒tlar─▒na uygun olsa bile yetersiz beslenme, ev ortam─▒n─▒n uygun olmamas─▒, uyar─▒c─▒ eksikli─či, oynamas─▒ ve ├ževreyi ke┼čfetmesi i├žin ├žocu─ča gerekli f─▒rsatlar─▒n sa─članmamas─▒ gibi durumlar ├žocu─čun hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olmas─▒na yol a├žabilir.
Bunlar─▒n ├Ân├╝ne ge├žmek i├žin yap─▒lmas─▒ gerekenler ise; yeterli olgunlu─ča eri┼čmeden evlenmemek, akraba evliliklerinin ├Ân├╝ne ge├žmek, do─čru zamanda ├žocuk sahibi olmak, haz─▒r olmadan ├žocuk sahibi olmamak ve hamilelik s─▒ras─▒nda mutlaka doktor kontrol├╝nde olmak, bebe─činizin a┼č─▒lar─▒ d├╝zenli yapt─▒rmak diye s─▒ralayabiliriz.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Olan ├çocuklar─▒n ├ľzellikleri Nelerdir?

Zihinsel ├Â─črenme yetersizli─či olan ├žocuklar da normal ya┼č─▒tlar─▒ gibi temelde ayn─▒ psikolojik, fizyolojik, sosyal, duygusal gereksinimlere sahiptirler. Kendi aralar─▒nda da bireysel farkl─▒l─▒klar g├Âsterirler.
Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n en temel/belirgin ├Âzelli─či olarak geli┼čim h─▒zlar─▒n─▒n ya┼č─▒tlar─▒ndan yava┼č olmas─▒n─▒ s├Âyleyebiliriz. Bu gecikme geli┼čimin t├╝m alanlar─▒ i├žin ge├žerlidir. Bir bebe─čin zihinsel ├Âz├╝rl├╝ oldu─čunu s├Âyl├╝yorsak, bu bebe─čin yuvarlanma, emekleme, y├╝r├╝me ve konu┼čmaya ba┼člama gibi geli┼čim alanlar─▒nda ya┼č─▒tlar─▒n─▒ geriden takip etti─čini ifade ediyoruz demektir. Genel olarak bu ├žocuklar─▒n ├Âzelliklerini ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz.
* ├Â─črenmede yava┼čl─▒k,
* dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒,
* konu┼čma bozuklu─ču ve gecikmi┼č konu┼čma,
* duyu-motor problemleri,
* g├╝nl├╝k ya┬║ama ili┬║kin becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝lerde bu yetersizlik daha az d├╝zeydedir)
* sosyal becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝lerde bu yetersizlik daha az d├╝zeydedir)
Bu ├Âzellikler genel olarak t├╝m zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklarda g├Âr├╝lmekte ancak bu becerilerdeki ba┼čar─▒s─▒,yeterlili─či zihinsel ├Âz├╝r├╝n derecesine g├Âre de─či┼čmektedir.├ľrne─čin hafif derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bir ├žocuk sosyal geli┼čimi ve g├╝nl├╝k ya┼čam becerilerinde yeterli bir ├žocuktur. Temel probleminin ├Â─črenme ve dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ ile ilgili oldu─ču kabul edilmektedir.Orta/a─č─▒r derecede zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuk ise bu alanlar─▒n t├╝m├╝nde birden yetersizlik g├Âsteren, destek gereksinimi olan ├žocuktur.
├ľ─črenme ├ľzellikleri:
Bu ├žocuklar da pek ├žok beceriyi normal ya┼č─▒tlar─▒ gibi ├Â─črenirler. Ancak ├Â─črenmeleri daha yava┼č ve g├╝├ž olur. Zihinsel yetersizlikleri artt─▒k├ža ├Â─črenme yava┼člar ve zorla┼č─▒r. Bu ├žocuklar─▒n dikkatlerini bir konu ├╝zerinde toplamada ve bir i┼či sonuna kadar s├╝rd├╝rmede g├╝├žl├╝kleri vard─▒r.
Hafif derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar ├Âz-bak─▒m becerilerini (yeme-i├žme, giyinip-soyunma, tuvalet, vb.) okuma-yazma, matematik gibi okul ile ilgili temel becerileri kazanabilirler. Uygun i┼č e─čitimi ald─▒klar─▒nda yeti┼čkinlik d├Âneminde uzmanl─▒k gerektirmeyen, basit i┼člerde ├žal─▒┼čabilir. En az destekle ya da deste─če gereksinim duymadan ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilirler.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar ├Âz-bak─▒m becerilerini kazanabilirler. ├ço─čunlu─ču okuma-yazma ve aritmetik becerileri ancak, s─▒k kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ baz─▒ s├Âzc├╝kleri, i┼čaretleri ve say─▒lar─▒ tan─▒yabilirler. Bu ├žocuklar ├žok basit baz─▒ i┼č becerilerini ├Â─črenebilir, ├Ârne─čin paketleme, etiket yap─▒┼čt─▒rma gibi mekanik i┼čleri yapabilirler. Ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmede daha ├žok yeti┼čkin deste─čine ihtiya├ž duyarlar. Zihinsel yetersizli─čin derecesinin artmas─▒yla ├žocuklar─▒n yeme-i├žme, giyinip, soyunma tuvalet gereksinimini giderme gibi temel becerileri kazanmada zorland─▒klar─▒ g├Âzlenir. Buna paralel olarak di─čer ki┼čilere ba─č─▒ml─▒l─▒klar─▒ artar.
Konu┼čma ├ľzellikleri:
Bu ├žocuklar─▒n dil ve konu┼čma geli┼čimleri normal ya┼č─▒tlar─▒n─▒nkine benzer a┼čamalar─▒ izler. Konu┼čmay─▒ normal ├žocuklar gibi ├Â─črenirler, ancak zihinsel yetersizli─če ba─čl─▒ olarak konu┼čmalar─▒ daha ge├ž geli┼čmekte ve daha fazla konu┼čma bozuklu─ču g├Âstermektedirler. Zihinsel yetersizlik artt─▒k├ža dil ve konu┼čma problemleride artmaktad─▒r.
Hafif derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar normal ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre daha ge├ž konu┼čmaya ba┼člarlar. S├Âzc├╝klerde baz─▒ sesleri atlama, baz─▒ sesleri ekleme veya sesleri yanl─▒┼č s├Âyleme gibi konu┼čma bozukluklar─▒ g├Âr├╝l├╝r. S─▒n─▒rl─▒ s├Âzc├╝k ve c├╝mlelerle de olsa ├ževresindekilerle konu┼čarak ileti┬║im kurabilirler.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar konu┼čma problemlerine ek olarak ├žok daha s─▒n─▒rl─▒ s├Âzc├╝k ve c├╝mlelerle duygu,d├╝┼č├╝nce ve isteklerini ifade edebilirler. Konu┼čman─▒n ├žok s─▒n─▒rl─▒ ya da hi├ž olmad─▒─č─▒ durumlarda isteklerini ifade etmek i├žin sesler yada i┼čaretler kullanabilirler.
Sosyal Duygusal ├ľzellikleri:

Zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar normal ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre daha fazla sosyal ve duygusal problemler g├Âstermektedirler. Bu ├žocuklar─▒n zihinsel geli┼čimlerinin geri olmas─▒ nedeniyle sosyal becerilerindeki yetersizlikleri ve di─čer insanlar─▒n onlara y├Ânelik olumsuz tav─▒rlar─▒, bu duruma neden olan temel etkenlerdir.
Ya┼č─▒tlar─▒ndan kabul g├Ârd├╝klerinde hafif derecede zihinsel yetersizli─če sahip ├žocuklar onlarla bir arada olup, kolayca anla┼čabilirler. Yapabileceklerinden daha zor g├Ârevler vermek, onlar─▒n gereksiz yere ba┼čar─▒s─▒zl─▒k duygular─▒ ya┼čamalar─▒na neden olur. Di─čer taraftan yapabileceklerinden daha basit g├Ârevler vermek ise onlar─▒n kolayca s─▒k─▒lmalar─▒na yol a├žabilir. Bu ├žocuklar─▒n ba┼čar─▒l─▒ olduklar─▒ konularda, ├že┼čitli oyunlarda normal arkada┼člar─▒yla bir araya gelmeleri, yapamad─▒klar─▒ndan ├žok, yapabildiklerinin vurgulanmas─▒, ba┼čarabilecekleri i┼člerde onlara f─▒rsat verilmesi duygusal a├ž─▒dan kendilerine daha ├žok g├╝venmeleri y├Ân├╝nden ├Ânemlidir.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olanlar ise normal ya┼č─▒tlar─▒ndan gerek zihinsel, gerek fiziksel ve gerekse sosyal y├Ânden epeyce farkl─▒ olduklar─▒ndan, ya┼č─▒tlar─▒yla kayna┼čmalar─▒ daha g├╝├ž olmaktad─▒r. Di─čer geli┼čim ├Âzelliklerinde oldu─ču gibi sosyal beceriler de zihinsel yetersizli─čin derecesine ba─čl─▒ olarak de─či┼čecek, en alt grupta olan ├žocuklar─▒n bu becerileri de ├žok s─▒n─▒rl─▒ olacakt─▒r.
Fiziksel ├ľzellikleri
Zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n fiziksel g├Âr├╝n├╝mleri ve sa─čl─▒k durumlar─▒, ├Âz├╝r├╝n derecesine g├Âre de─či┼čmektedir. Hafif derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n g├Âr├╝n├╝┼č ve motor becerileri genelde normal ya┼č─▒tlar─▒ndan farkl─▒ de─čildir.
Orta/a─č─▒r derecede zihinsel yetersizli─či olan ├žocuklarda is edurum biraz farkl─▒ olabilir. Down-Sendromlu ├žocuklarda ortak fiziksel ├Âzellikler mevcuttur. Kulak, ba┼č, g├Âz, parmak yap─▒s─▒ ve kaslar─▒n zay─▒fl─▒─č─▒ gibi ay─▒r─▒c─▒ ├Âzellikler bulunur. Bu gruptaki ├žocuklar─▒n ├žo─čunda koordinasyon, denge problemleri ve ince-el becerilerini gerektiren i┼čleri yapmada g├╝├žl├╝kleri vard─▒r. Yar─▒s─▒na yak─▒n─▒nda ise beyin hasar─▒ olmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝ i┼čitme, g├Ârme ve fiziksel durumlar─▒nda bozukluk g├Âzlenebilir. Bu ├Âz├╝rlerin a─č─▒rl─▒k derecesine g├Âre fiziksel i┼člevlerini yerine getirmelerinde yap─▒lacak yard─▒m farkl─▒l─▒k g├Âsterir.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Olan ├çocuklar ─░├žin Neler Yap─▒labilir?

:Aile bireyleri a├ž─▒s─▒ndan
-Her ┼čeyden ├Ânce ├žocu─čunuzu kabul edin,
-Anne baba olarak birbirinizi su├žlamay─▒n,su├žlu da aramay─▒n.
-├çocu─čunuzun geli┼čimi i├žin gerekli olan ilgi ve ┼čefkati ona s├╝rekli g├Âsterin.
-├çocu─čunuzu aileye verilmi┼č bir ceza olarak g├Ârmeyin, ├žocu─čunuzu su├žlamay─▒n.
-├çocu─čunuzdan utan├ž duymay─▒n.
-├çocu─čunuzun ki┼čisel temizli─čine ├Ânem verin.
-├çocu─čunuzu a┼č─▒r─▒ derecede korumay─▒n.Unutmay─▒n ki siz her zaman ├žocu─čunuzun yan─▒nda olamayabilirsiniz.
-├çocu─čunuza ac─▒yarak yakla┼čmay─▒n.
-├çocu─čunuzun kendine g├╝venmesini sa─člay─▒n.
-├çocu─čunuzun sosyal,duygusal,k├╝lt├╝rel gereksinimlerini kar┼č─▒lamas─▒n─▒ sa─člay─▒n.
-├çocu─čunuzdan onun kapasitesinin ├╝st├╝ndeki becerileri ger├žekle┼čtirmesini beklemeyin.
-├çocu─čunuzu ba┼čkalar─▒yla k─▒yaslamay─▒n.
-Sab─▒rl─▒ olmaya ├žal─▒┼č─▒n.
-Ba┼čar─▒l─▒ oldu─ču her konuda onu ├Âd├╝llendirin.(├çocu─čunuzu her zaman maddi ├Âd├╝llerle de─čil,s├Âzel ├Âd├╝llerde ├žocuklar i├žin ├žok de─čerlidir.)
-├çocu─čunuza ├Â─čretece─činiz her ┼čeyi tekrarlara dayand─▒rarak al─▒┼čkanl─▒k haline getirmeye ├žal─▒┼č─▒n.
-├ľ─čretece─činiz i┼č ya da konuyu par├ža par├ža tekrarlar ile ├Â─čretmeye ├žal─▒┼č─▒n.
-├ľ─črettiklerinizi s─▒k s─▒k tekrarlay─▒n.

Zihinsel ├ľ─črenme Yetersizli─či Olan ├çocuklar Neler Yap─▒labilir?

-├ľ─čretmen a├ž─▒s─▒ndan

-├çocu─ča ba┼čarabilece─či g├Ârevler verilmeli,
-Do─čru yan─▒tlayabilece─či sorular sorulmal─▒,
-Gerekti─činde g├Ârevi yerine getirmesine yard─▒m edilmeli(ipu├žlar─▒,soru tekrarlama)
-├çocuk ba┼čar─▒s─▒z oldu─ču noktada b─▒rak─▒lmamal─▒;yard─▒mlar ├žocuk ba┼čar─▒l─▒ olana dek s├╝rd├╝r├╝lmeli.
-├çocuk verdi─či yan─▒t─▒n do─čru olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilmeli,
-Do─čru yan─▒tlar an─▒nda peki┼čtirilmeli,
-├çocu─čun yeterlilik d├╝zeyi belirlenmeli ve verilecek g├Ârevlerin onun d├╝zeyine uygun olmas─▒ sa─članmal─▒,
-├çocu─čun geli┼čiminde ini┼č ├ž─▒k─▒┼člar g├Âr├╝lebilir dolay─▒s─▒yla yeterlilik d├╝zeylerin s─▒k s─▒k de─čerlendirilmesi yararl─▒ olacakt─▒r.
-├ľ─čretilecek konu ya da k├╝├ž├╝k par├žalara b├Âl├╝nmeli,
-Kolaydan zora do─čru basamakland─▒r─▒r,
-├ľ─čretilen bilgiler belirli aral─▒klarla tekrar edilmeli
-├çocuklara bir kerede birden fazla kavram ├Â─čretmeme,
-├çocu─čun derse aktif kat─▒l─▒m─▒n─▒ sa─člama ├Â─črenme a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir.Bu y├Ândeki davran─▒┼člar─▒ cesaretlendirilmeli ve peki┼čtirilmelidir,
-├çocu─čun ├Â─črendi─či bir beceriyi farkl─▒ ortamlarda uygulamas─▒na f─▒rsat tan─▒nmal─▒d─▒r,
-├ľ─čretmen aileyle i┼čbirli─či i├žinde olmal─▒d─▒r,
-├ľ─čretmenin ├Â─črencilerin ge├žmi┼č ya┼čant─▒lar─▒ hakk─▒nda bilgi sahibi olmas─▒,
-├ľ─čretmen dersi i┼člerken ├žocu─čun birden fazla duyu organ─▒na hitabedecek ├Â─čretim y├Ântem ve materyali kullanmal─▒d─▒r,
-├ľ─čretmen ders i┼člerken sade ve anla┼č─▒l─▒r ifadelere yer vermelidir,
-├ľ─čretmen ├žocuklara somut ├Ârnekler vermelidir,

Z─░H─░NSEL ENGEL─░LER─░N E─×─░T─░M─░NDE KULLANILAN YARDIM T─░PLER─░

1-Fiziksel yard─▒m
├ľ─čretim esnas─▒nda ├Â─čretmenin ├Â─čretece─či beceriyi direkt ya da k─▒smi yard─▒mla m├╝dahale ederek yapmas─▒n─▒ sa─člamas─▒ durumudur.
├ľRN:Yaz─▒ yazma esnas─▒nda ├žocu─čun elini tutup yaz─▒lmas─▒ istenen harfi birlikte yazmak.
2-S├Âzel yard─▒m
├ľ─čretim esnas─▒nda ├žocu─ča konu┼čarak yapmas─▒ gereken beceriyle ilgili olarak y├Ânergelerin verilmesi durumudur.├çocu─čun anlayabilece─či d├╝zeyde c├╝mle kurmaya ├Âzen g├Âstermek gerekmektedir.
├ľRN:Elimi tut aya─č─▒n─▒n birini kald─▒r.
3-Model olma
├çocu─čun yapmakta zorlad─▒─č─▒ davran─▒┼č ya da beceriyi ├Â─čretmenin kendisinin yapmas─▒ ve ├Â─črencinin dikkatlice izlemesini sa─člamas─▒ durumudur.
├ľRN:Siz yava┼č yava┼č ├žocu─čun ├Ân├╝nde elektrik s├╝p├╝rgesini kullan─▒n .

Z─░H─░NSEL ENGELL─░LER─░N E─×─░T─░M─░NDE KULLANILAN PEK─░┼×T─░RE├ç T├ťRLER─░

Peki┼čtire├ž Belirleme Listesi
Yiyecek ├Âd├╝lleri Oyun ├Âd├╝lleri Sosyal ├Âd├╝l Etkinlik ├Âd├╝lleri
├çikolata Yakalamac─▒l─▒k ├ľpme M├╝zik dinleme
┼×eker Evcilik oyunu Sar─▒lma Kitap okuma
Bisk├╝vi Saklamba├ž oyunu S├Âzel ifadeler Resim yapma
Çiklet Futbol Dokunma Dans etme
Tatl─▒ Kulaktan kula─ča
Meyve
Kraker

Oyuncak ve ya okul malzemesi de ├Âd├╝l olarak verilebilir.
i
├ľzel e─čitime muhta├ž ├žocuklara e─čitim uygulama ve i┼č e─čitimi merkezinde,├Âzel e─čitim s─▒n─▒flar─▒na,bunlar sa─članamad─▒─č─▒ takdirde bulundu─ču s─▒n─▒f─▒nda kayna┼čt─▒rma yoluyla e─čitim verilmektedir.

Ayr─▒ca,devletin sa─člad─▒─č─▒ bu imkanlar d─▒┼č─▒nda ├Âzel rehabilitasyon merkezleri ve okullar─▒nda da e─čitim verilmektedir.

├ľzel e─čitime muhta├ž ├žocuklara e─čitim veren kurumlara ula┼čmak i├žin www.ozida.gov.tr. t─▒klay─▒n─▒zÔÇŽÔÇŽ

├ľzel e─čitime muhta├ž ├žocuklara y├Ânelik olan i┼č ve meslek alanlar─▒;
1-Muavinlik
2-├çicek├žilik
3-Marangoz ├ž─▒rakl─▒k
4-Bah├živanl─▒k
5-Kuaf├Âr yan─▒nda ├ž─▒rakl─▒k
6-Oto y─▒kamac─▒l─▒─č─▒
7-Gazete da─č─▒t─▒c─▒l─▒─č─▒

9-Terzi yan─▒nda ├ž─▒rakl─▒k
10-Simit├žilik
11-F─▒r─▒nda i┼č├žilik
12-Garsonluk
13-Seyyar sat─▒c─▒l─▒k
14-Metal i┼čcili─či ve bunun gibi rutin i┼člerde g├Ârev alabilirler.

Zihinsel ├Âz├╝r(mental retardasyon) ve s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒

Zeka, zihinsel bir├žok yetene─čin uyumlu ├žal─▒┼čmas─▒ sonucu ortaya ├ž─▒kan bir yetenekler bile┼čimidir. Bu yetenekler alg─▒lama, bellek, d├╝┼č├╝nme, ├Â─črenme, mant─▒k y├╝r├╝tme gibi yeteneklerdir ve bunlar─▒n birbiriyle uyumlu ve ili┼čkili ├žal─▒┼čmas─▒ sonucu zihinsel fonksiyonlar y├╝r├╝t├╝lmektedir. Zihinsel ├Âz├╝r, ki┼činin ya┼čad─▒─č─▒ toplum i├žerisinde sorunlarla ba┼ča ├ž─▒kma yetene─čini etkileyen, zihinsel bir k─▒s─▒tlama ya da s─▒n─▒rlanmad─▒r. Bir ├žocuk ya da yeti┼čkine zihinsel ├Âz├╝rl├╝ tan─▒s─▒ konulabilmesi i├žin ortalaman─▒n alt─▒ndaki zeka i┼člevi ile birlikte ileti┼čimde, ├Âz bak─▒mda, evdeki ya┼čamda, toplumsal becerilerde, toplumsal yararl─▒l─▒kta, kendini y├Ânlendirmede, sa─čl─▒─č─▒ korumada, akademik becerilerde ve ├žal─▒┼čma alanlar─▒nda iki veya daha fazla bozuklu─čun bir arada olmas─▒ ve bu durumun 18 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba┼člamas─▒ ├Âng├Âr├╝l├╝r. Zihinsel ├Âz├╝r, ├╝lkemizde yayg─▒n olarak kar┼č─▒la┼č─▒lan ├Âz├╝r gruplar─▒ndan birisidir. ├çocu─čunuzun zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olmas─▒na neden olan ├že┼čitli etmenler vard─▒r. Bunlar d├Ârt grupta incelenebilir:

A. Do─čum ├Âncesi ÔÇó Gebeli─čin ├Âzellikle ilk ├╝├ž ay─▒nda uzun s├╝ren y├╝ksek ate┼č,

ÔÇó Gebelik d├Âneminde ge├žirilen ├že┼čitli hastal─▒klar, ÔÇó Gebelikte doktor denetimi d─▒┼č─▒nda ila├ž kullan─▒m─▒,

ÔÇó Alkol, sigara ve benzeri madde kullan─▒m─▒, ÔÇó Annenin kans─▒zl─▒─č─▒, ÔÇó Annenin ge├žirdi─či baz─▒ kronik hastal─▒klar (hipotroidi vb ),

ÔÇó Yetersiz ve dengesiz beslenme, ÔÇó Gebelik s─▒ras─▒nda ge├žirilen kazalar.

B. Do─čum s─▒ras─▒ ÔÇó Do─čum s─▒ras─▒nda ├žocu─čun oksijensiz kalmas─▒ (anoksi), ÔÇó Zor ve uzun s├╝ren do─čum, ÔÇó Do─čum s─▒ras─▒nda beyin zedelenmesi, ÔÇó Erken do─čum, ÔÇó D├╝┼č├╝k do─čum a─č─▒rl─▒kl─▒ bebek.

C. Do─čum sonras─▒ ÔÇó Yeterli miktarda anne s├╝t├╝ almamas─▒, ÔÇó ├çevre kirlili─čine maruz kalmas─▒, ÔÇó Uyaran eksikli─či, ÔÇó Demir eksikli─či, ÔÇó Merkezi sinir sisteminin enfeksiyon hastal─▒klar─▒ (menenjit gibi), ÔÇó Metabolik hastal─▒klar (fenilketon├╝ri, hipotroidi vs), ÔÇó Ge├žirilen kazalar sonucu beyin zedelenmesi.

D. Genetik nedenler ÔÇó Akraba evlilikleri (ailede zihinsel ├Âz├╝rl├╝l├╝k nedeni olan genlerin varl─▒─č─▒nda hastal─▒k ortaya ├ž─▒kar),

ÔÇó Kromozom hastal─▒klar─▒ (Down Sendromu gibi).

2-Z─░H─░NSEL ├ľZR├ťN TE┼×H─░S─░

ÔÇó T─▒bbi a├ž─▒dan de─čerlendirmeler yap─▒l─▒r; ki┼činin beyninin ├Â─črenme, problem ├ž├Âzme ve IQ veya entelekt├╝el fonksiyonlar─▒n─▒ yerine getirme yetene─či genellikle IQ testleri ile ├Âl├ž├╝l├╝r. Ortalama puan 100 d├╝r. 70-75’in alt─▒nda puan alanlarda zihinsel ├Âz├╝r vard─▒r.

ÔÇó E─čitimsel a├ž─▒dan de─čerlendirmeler yap─▒l─▒r; ki┼činin ba─č─▒ms─▒z olarak ya┼čamak i├žin ihtiya├ž duyulan becerileri yerine getirip getiremedi─či(adaptif davran─▒┼člar veya adaptif fonksiyonlar) incelenir. Bu becerilere ├Ârnek verirsek, giyinme, kendi kendine yemek yeme gibi g├╝nl├╝k ya┼čam aktiviteleri, anlama ve cevap verme gibi ileti┼čim becerileri, aile ├╝yeleri, yeti┼čkinler ve ya┼č─▒tlar─▒ ile sosyal becerileri de─čerlendirilir.Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bir ├žocu─čun kesin tan─▒s─▒ ve ├Âz├╝r durumunun de─čerlendirilmesi bir├žok bilim dal─▒n─▒n (multidisipliner) incelemesiyle yap─▒l─▒r. Zihinsel geli┼čme gerili─či ├žocu─čun ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre alg─▒lama, problem ├ž├Âzme, bellek, soyut d├╝┼č├╝nme yetene─či, neden sonu├ž ba─člant─▒s─▒ kurabilme, ger├že─či de─čerlendirme, yarg─▒lama, anlama ve anlatabilme, ├Â─črenme gibi bili┼čsel yeteneklerinde eksiklik, yetmezlik ya da bozukluk olmas─▒ ile belirlenir. Zihinsel ├Âz├╝rl├╝l├╝─č├╝n bir├žok belirtisi vard─▒r. Ba┼čl─▒calar─▒ ┼čunlard─▒r:

ÔÇó Oturmay─▒, emeklemeyi ve y├╝r├╝meyi di─čer ├žocuklardan daha ge├ž ├Â─črenebilirler. ÔÇó Konu┼čulan dili anlamada g├╝├žl├╝k ya┼čayabilirler. ÔÇó Konu┼čmay─▒ daha ge├ž ├Â─črenebilirler. S─▒n─▒rl─▒ s├Âzc├╝k da─čarc─▒klar─▒ ile dikkati ├žekerler . ÔÇó Sesleri do─čru olarak ├ž─▒karabilme (artik├╝lasyon) ile ses bozukluklar─▒ ve kekemelik g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ normal geli┼čim g├Âsteren ├žocuklara g├Âre daha fazlad─▒r.

ÔÇó Hat─▒rlamada zorlanabilirler. ÔÇó Anlamada g├╝├žl├╝kleri olabilir. ÔÇó Sosyal kurallar─▒ anlamada g├╝├žl├╝k ├žekebilirler. ÔÇó Problem ├ž├Âzmede zorlanabilirler. ÔÇó Mant─▒kl─▒ d├╝┼č├╝nmede zorlanabilirler. ÔÇó Dikkat s├╝releri k─▒sa olabilir. ÔÇó Okuma-yazma, matematik gibi akademik becerilerde g├╝├žl├╝kler g├Âr├╝lebilir. ÔÇó Kendi ba┼člar─▒na karar verme ve uygulamada zorlan─▒rlar. ÔÇó Yeti┼čkin taraf─▒ndan y├Ânlendirilmeye gereksinim duyarlar. Yeterli destek verildi─činde, zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n ├žo─ču ├Â─črenebilir, geli┼čebilir ve b├╝y├╝yebilir. Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar toplumdaki di─čer ├žocuklardan farkl─▒d─▒r. Bu farkl─▒l─▒─č─▒n zihinsel bir ├Âz├╝r oldu─čunu s├Âylemek i├žin, ├že┼čitli testler kullan─▒l─▒r. Bu testler ile bireyin/├žocu─čun d├╝┼č├╝nme, ├Â─črenme ve sorun ├ž├Âzme ile ilgili yetenekleri ├Âl├ž├╝l├╝r.

Zeka ├ľzr├╝n├╝n S─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ A- Hafif d├╝zeyde zihinsel geli┼čme gerili─či : IQ d├╝zeyi 50-55 ile yakla┼č─▒k 70 aras─▒. B- Orta d├╝zeyde zihinsel geli┼čme gerili─či : IQ d├╝zeyi 35-40 ile yakla┼č─▒k 50-55 aras─▒. C- A─č─▒r d├╝zeyde zihinsel geli┼čme gerili─či : IQ d├╝zeyi 20-25 ile yakla┼č─▒k 35-40 aras─▒. D- ─░leri derecede a─č─▒r zihinsel geli┼čme gerili─či : IQ d├╝zeyi 20-25’in alt─▒nda. Yukar─▒da verilen s─▒n─▒fland─▒rmalar tek ba┼č─▒na ├žocuklar─▒n de─čerlendirilmesinde yeterli de─čildir .

A. Hafif d├╝zeyde zihinsel geli┼čme gerili─či: Hafif d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olan bireyler, ÔÇťe─čitilebilirÔÇŁ olarak nitelendirilen grubu i┼čaret eder. Hafif d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olan ├žocuklar, toplumsal ve konu┼čma yeteneklerini okul ├Âncesi y─▒llarda 0-5 ya┼č aras─▒nda kazan─▒rlar. Duyusal ve motor alanlardaki bozukluklar─▒ ├žok azd─▒r ve ├žo─čunlukla daha ileri ya┼člara kadar zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olmayan ├žocuklardan ay─▒rt edilemezler. Bu ├žocuklar, on ya┼č─▒n sonuna do─čru, alt─▒nc─▒ s─▒n─▒f d├╝zeyinde okul becerileri kazanabilirler. Eri┼čkin ya┼člarda, ancak kendi ba┼č─▒na ya┼čayabilmeye yeten toplumsal ve mesleki yetenekler kazan─▒rlar. Ancak, al─▒┼č─▒lm─▒┼č─▒n d─▒┼č─▒nda toplumsal ve ekonomik s─▒k─▒nt─▒larla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒klar─▒nda rehberli─če gereksinim duyarlar. Hafif d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olan bireyler, uygun destekle ├žo─čunlukla kendi ba┼člar─▒na ya da bir yeti┼čkinin denetimiyle toplum i├žinde ba─č─▒ms─▒z olarak ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilirler. Hafif d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rde hareket, bedeni kullanmaya ili┼čkin (motor) problemler az g├Âr├╝l├╝r ya da yoktur. ─░leti┼čim, ├Âz bak─▒m, ev ya┼čam─▒, sosyal etkile┼čim, toplum i├žinde ya┼čayabilme, kendini y├Ânlendirme, sa─čl─▒k ve emniyeti g├Âzetebilme, akademik/okula ili┼čkin beceriler, bo┼č vakitlerini de─čerlendirme, i┼č becerileri gibi ├Âzellikler ya┼č─▒tlar─▒na ├žok yak─▒n de─čerlerde g├Âzlenir.

B. Orta d├╝zeyde zihinsel geli┼čme gerili─či Orta d├╝zeyde ├Âz├╝rl├╝ olan bireyler, ÔÇť├Â─čretilebilirÔÇŁ olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lan gruba e┼čde─čerdir. Orta d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olan ├žocuklar, konu┼čma becerilerinin ├žo─čunu erken ├žocukluk y─▒llar─▒nda kazan─▒rlar. Mesleki e─čitimden faydalan─▒r ve belirli bir denetimle ki┼čisel bak─▒mlar─▒n─▒ yapabilirler. Ayn─▒ zamanda toplumsal ve i┼č ve u─čra┼č─▒ alanlar─▒ndaki e─čitimden de yararlan─▒rlar. ├ľrne─čin duyu-alg─▒-motor b├╝t├╝nle┼čtirme ve bili┼čsel geli┼čim i├žin aktivite e─čitimi, i┼č ve u─čra┼č─▒ yakla┼č─▒m─▒ olarak uygulan─▒r. Ancak akademik olarak ilkokul ikinci s─▒n─▒f d├╝zeyinden ileri gitmekte zorlan─▒rlar. Ergenlik d├Âneminde, toplumsal kurallar─▒ ├Â─črenmedeki zorluklar─▒, ya┼č─▒tlar─▒ ile ili┼čkilerini bozabilir. Eri┼čkinlikte, ├žo─čunlu─ču beceri istemeyen i┼člerde ya da uygun destekle yar─▒ beceri isteyen i┼člerde ├žal─▒┼čabilirler. Yeterli destek ile toplumsal hayata uyum sa─člarlar.

C. A─č─▒r d├╝zeyde zihinsel geli┼čme gerili─či A─č─▒r d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olan bireyler, erken ├žocukluk y─▒llar─▒nda konu┼čma becerilerini ya ├žok az kazan─▒rlar ya da hi├ž kazanamazlar. Okul d├Ânemi boyunca konu┼čmay─▒ ├Â─črenebilirler ve ancak temel (├Âzbak─▒m) ihtiya├žlar konusunda e─čitilebilirler. Sadece okul ├Âncesi e─čitim d├╝zeyinde (gerekli i┼čaret ve harfleri tan─▒ma gibi) bir e─čitim alabilirler. Eri┼čkinliklerinde yak─▒n bir denetimle basit i┼čleri yapabilirler. Zihinsel ├Âzre e┼člik eden ba┼čka bir sorun nedeni ile ├Âzel bir bak─▒ma gereksinimleri yoksa, aile i├žinde ya da k├╝├ž├╝k gruplardan olu┼čturulmu┼č grup evlerinde toplum hayat─▒na uyum sa─člayabilirler

D. ─░leri derecede a─č─▒r zihinsel geli┼čme gerili─či ├ço─čunda zihinsel ├Âzre neden olan ├Âzel bir n├Ârolojik sorun vard─▒r. Erken ├žocukluk y─▒llar─▒nda duyu-motor i┼člevlerinde uyar─▒ eksikli─či nedeniyle ├Ânemli gerilikler vard─▒r. Devaml─▒ yard─▒ma ve bak─▒ma ihtiya├ž duyarlar. E─čer uygun bir ┼čekilde e─čitilebilirlerse motor geli┼čmeleri, kendine bak─▒m ve konu┼čma becerileri geli┼čtirilebilir. ├çok yak─▒n denetim ve koruma alt─▒nda basit i┼čleri yapabilirler. Zihinsel ├Âz├╝r, erken ├žocukluk d├Âneminde ve okul ├Âncesi ya┼člarda geli┼čim gerili─či ile kendini g├Âsterir. Bu ├žocuklar─▒n ├žo─ču geli┼čim alanlar─▒nda (bili┼čsel, motor, ├Âzbak─▒m, dil, sosyal-duygusal) yava┼č bir geli┼čme g├Âsterir ve kronolojik takvim ya┼č─▒na g├Âre geri kal─▒rlar. Bu nedenle a─č─▒r d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bireyler genellikle erken ├žocukluk d├Âneminde tan─▒n─▒r. Ancak hafif d├╝zeyde zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olan ├žocuklarda tan─▒ okul ├ža─č─▒na kadar gecikebilir. Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bir ├žocukta, ├Â─črenmede g├╝├žl├╝kler vard─▒r.

Bu ├žocuklar─▒n sosyal becerilerinin geli┼čmesi (di─čer ki┼čilerle ileti┼čim kurma, arkada┼č olma) ve kendilerini idare etmeleri uzun zaman al─▒r ve sab─▒r gerektirir. Bu ├žocuklar─▒n da sevgi ve ┼čefkate gereksinimleri vard─▒r. Buna kar┼č─▒n bazen anla┼č─▒lamayabilirler ve istenmedik davran─▒┼člarla kar┼č─▒la┼čabilirler. ├ľ─črenmek, okula gitmek, e─členmek isterler. Ancak, deste─če gereksinimleri vard─▒r, bu da onlar─▒ anlayabilecek uygun davran─▒┼člar g├Âsterebilecek e─čitim ortamlar─▒nda olabilir. Gerekli e─čitim ve destek ald─▒klar─▒nda, bir├žok zihinsel ├Âz├╝rl├╝ olan ├žocuk, i┼č sahibi olabilir ve ba─č─▒ms─▒z ya┼čayabilirler. Erken tan─▒, beraberinde erken e─čitim ve rehabilitasyonu m├╝mk├╝n k─▒lar. Ancak, baz─▒ durumlarda ├žocu─čun mevcut sorunlar─▒n─▒n ve mevcut kapasitesinin ortaya konmas─▒ zaman gerektirir. Bu zaman s├╝recinde, ├žocu─čun geli┼čiminin de─čerlendirilmesi ├Ânemlidir

Okul ├Âncesi ya┼člarda geli┼čim gerili─čine dikkat ├žeken ve en ├žok kar┼č─▒la┼č─▒lan belirtiler ┼ču ┼čekilde ├Âzetlenebilir: ─░lk aylarda : Emme g├╝├žl├╝─č├╝, Hareket azl─▒─č─▒, ├çevresel uyar─▒lara i┼čitsel veya g├Ârsel tepkilerin zay─▒f olmas─▒ veya olmamas─▒. 6 aydan sonra : Oturma, emekleme, y├╝r├╝mede gecikmeler. 2-3 ya┼č─▒nda : Dil geli┼čiminde gecikme ve davran─▒┼č bozuklu─ču. 4-6 ya┼č─▒nda : ├ľ─črenme g├╝├žl├╝─č├╝, dikkat eksikli─či ve hiperaktivite.
3- Z─░H─░NSEL ├ľZ├ťRL├ť B─░REYLERE SAH─░P A─░LELERE GENET─░K DANI┼×MA

Genetik hastal─▒klar ├žok ├že┼čitlidir ve b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝nde zihinsel ├Âz├╝rl├╝l├╝k g├Âzlenir. Bu nedenle ├žocu─čunuzda, akrabalar─▒n─▒zda a─č─▒r seyreden zihinsel ├Âz├╝rl├╝l├╝k varsa; geli┼čimi ve davran─▒┼člar─▒ di─čer ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre farkl─▒ ise (├ľrne─čin ├╝niversiteler b├╝nyesinde bulunan) bir genetik merkezine ba┼čvurman─▒z gerekir. Genetik merkezine ba┼čvurman─▒z gereken durumlar;

ÔÇó Ailenizde ve yak─▒n akrabalar─▒n─▒z aras─▒nda nedeni bilinmeyen zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bireyler var ise, ÔÇó ├ľnceki ├žocuklar─▒n─▒zda Down Sendromu gibi kromozom bozukluklar─▒ nedeniyle olu┼čan hastal─▒klar var ise, ÔÇó ├çok say─▒da (2 ve daha fazla) d├╝┼č├╝k yapt─▒ysan─▒z,

ÔÇó T├╝m gebelikleriniz d├╝┼č├╝k ya da ├Âl├╝ do─čumla sonu├žlan─▒yorsa, ÔÇó Nedeni belirlenemeyen b├╝y├╝me d├╝zensizli─či var ise, ÔÇó Nedeni belirlenemeyen cinsel organ, g├Â─č├╝s geli┼čim bozukluklar─▒ var ise, ÔÇó Gebe olma ya┼č─▒n─▒z 35 ve daha ├╝st├╝ ise,

ÔÇó Anne ya da babada bilinen bir kromozom ya da gen d├╝zensizli─či var ise, ÔÇó Ailenizde zihinsel ve geli┼čim ├Âz├╝rl├╝ bireyler var ve siz akraba evlili─či yapm─▒┼č iseniz, ÔÇó Gebeli─činiz s─▒ras─▒nda anne karn─▒ndaki bebe─čin ultrason ile de─čerlendirilmesinde bir problem ile kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼č ise. E─čer yukar─▒daki maddelerden en az biri sizde bulunuyorsa bir genetik merkezine ba┼čvurun. Gebelik d├Âneminde anne karn─▒ndaki bebe─či (fetus) ├ževreleyen zar ya da s─▒v─▒dan ultrason e┼čli─činde al─▒nan bir miktar par├ža/s─▒v─▒da genetik testler yap─▒l─▒r ve do─čacak olan bebe─činizin test edilen hastal─▒─ča sahip olup olmad─▒─č─▒ s├Âylenir. E─čer bebe─činiz hasta do─čacak ise nelerle kar┼č─▒la┼čaca─č─▒n─▒z genetik uzmanlar─▒nca size anlat─▒l─▒r ve yard─▒mc─▒ olunur. Do─čum sonras─▒nda yap─▒lan genetik analizlerde, kolunuzdan al─▒nacak ufak bir miktar kan ile genetik testler yap─▒l─▒r ve sizlere ilgili hastal─▒k hakk─▒nda bilgi verilir.

Anne-baba adaylar─▒, akraba evlili─či yapmam─▒┼č olsalar bile, zihinsel ├Âz├╝rl├╝l├╝─če yol a├žan risklerin olup olmad─▒─č─▒n─▒ ara┼čt─▒rmal─▒ ve ilgili testleri yapt─▒rmay─▒ ihmal etmemelidirler. ├ç├╝nk├╝ testlerle ortaya konacak olan durumlarda erken tan─▒ ve tedavi ile bir├žok zihinsel ├Âz├╝rl├╝l├╝k ├Ânlenebilir. Bu testlerin bir k─▒sm─▒ annenin gebeli─či d├Âneminde yap─▒l─▒r. Sa─čl─▒kl─▒ ├žocuklar ve sa─čl─▒kl─▒ bir toplum i├žin; ├╝niversiteler b├╝nyesindeki genetik dan─▒┼čmanl─▒k merkezleri/servisleri ile ili┼čki i├žerisinde olun.

4- ├çOCU─×UN ─░ZLENMES─░ Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n da yenido─čan bebekler gibi bir sa─čl─▒k kurulu┼čunda b├╝y├╝me ve geli┼čme, beslenme ve a┼č─▒lar─▒n─▒n d├╝zenlenmesi a├ž─▒s─▒ndan izlenmesi gerekir. Uygun beslenmemesi durumunda mevcut sorunlar─▒na beslenme bozukluklar─▒ da eklenebilir. Ayr─▒ca, beslenmenin de zihinsel geli┼čimle ili┼čkisi vard─▒r. Bebe─činizin yutma sorunlar─▒ varsa en yak─▒n sa─čl─▒k kurulu┼čuna ba┼čvurunuz. A┼č─▒lar, her ├žocu─čun enfeksiyon hastal─▒klar─▒ndan korunmas─▒ i├žin ├Ânemlidir. Ancak bak─▒m, beslenme sorunu olan ve enfeksiyonlara daha duyarl─▒ olan zihinsel ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklarda daha da ├Ânemlidir. Bu nedenle, a┼č─▒lar─▒n─▒n zaman─▒nda yap─▒lmas─▒ gerekmektedir. Aksi durumda enfeksiyon ge├žirirlerse, mikroorganizmalar ve y├╝ksek ate┼č, zihinsel geli┼čimini olumsuz etkiler.

5- Z─░H─░NSEL ├ľZ├ťRL├ťLERDE G├ľR├ťLEB─░LECEK SA─×LIK PROBLEMLER─░

ÔÇó Zihinsel ├Âz├╝rl├╝ bebeklerin/├žocuklar─▒n oturmas─▒n─▒, d├Ânmesini ve y├╝r├╝mesini zorla┼čt─▒ran kas tonusundan (gerginli─činden) ileri gelen sorunlar olabilir. ÔÇó Beslenme, yutma, kusma, mide ve barsaklarda sorunlar─▒ olabilir.

ÔÇó G├Ârme ve /veya i┼čitme sorunlar─▒ olabilir (Do─ču┼čtan katarakt gibi).

ÔÇó Kemiklerinde ve eklemlerinde sorunlar olabilir. Di┼čleri ge├ž ├ž─▒kabilir. ÔÇó Kalpte ritim bozukluklar─▒ g├Âr├╝lebilir. Troid bozukluklar─▒ olabilir.

ÔÇó Solunum yollar─▒, kulak, akci─čer rahats─▒zl─▒klar─▒ so─čuk ve enfeksiyonlara kar┼č─▒ diren├žlerinin d├╝┼č├╝k olmas─▒ nedeniyle olu┼čabilir.

ÔÇó Havale ge├žirebilir. B├╝t├╝n bu bulgular─▒n bir ya da daha ├žo─čunun zihinsel yetersizli─če e┼člik etmesi, sorunu daha da a─č─▒rla┼čt─▒r─▒r, ba┼č etmeyi g├╝├žle┼čtirir. ├çocu─čun var olan sorunlar a├ž─▒s─▒ndan ilgili uzmanlar taraf─▒ndan muayene edilmesi ve gerekenlerin yap─▒lmas─▒ ihmal edilmemelidir. Ayr─▒ca, zihinsel ├Âzre e┼člik eden sa─čl─▒k sorunlar─▒na travmalar, zehirlenmeler gibi yeni sorunlar da eklenebilir. Yeni ├Âz├╝rl├╝l├╝k durumlar─▒ ortaya ├ž─▒kabilir. Bu nedenlerle ÔÇť├žok destekli, ├žok y├Ânl├╝, d├╝zenli, aral─▒ks─▒zÔÇŁ izleme zorunludur. Ancak, kaliteli bir izleme sonunda en ├╝st d├╝zeyde ba┼čar─▒ya ula┼čmak i├žin ├Âncelikle, tan─▒s─▒n─▒n do─čru konmas─▒, sorunun boyutlar─▒n─▒n iyi belirlenmesi ve uygun e─čitim programlar─▒ ile rehabilitasyon programlar─▒n─▒n uygulanmas─▒ gerekmektedir.