Category: Zihin Engelliler E─čitimi

├ľzel ├ľ─črenme G├╝├žl├╝─č├╝

├Âzel ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝

├Âzel ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝

├ľzel ├ľ─črenme G├╝├žl├╝─č├╝: Dili yaz─▒l─▒ ya da s├Âzl├╝ anlamak ve kullanabilmek i├žin gerekli olan bilgi alma s├╝re├žlerinin birinde veya birka├ž─▒nda ortaya ├ž─▒kan ve dinleme, konu┼čma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yo─čunla┼čt─▒rma ya da matematiksel i┼člemleri yapmada yetersizlik nedeniyle bireyin e─čitim performans─▒n─▒n ve sosyal uyumunun olumsuz y├Ânde etkilenmesi durumudur.

Yayg─▒n olarak kullan─▒lan ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ tan─▒m─▒na g├Âre: ├ľ─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âsteren ├žocuklar dinleme, d├╝┼č├╝nme, konu┼čma, okuma, yazma yada matematik problemlerini ├ž├Âzme, anlama ya da yaz─▒l─▒ ve s├Âzl├╝ dili kullanmadaki psikolojik s├╝re├žlerden birinde ya da bir ka├ž─▒nda yetersizli─čin ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ ├žocuklard─▒r.

Nedenler:

├ľzel e─čitimin di─čer b├╝t├╝n alanlar─▒nda oldu─ču gibi ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝n├╝n de nedenleri konusunda kesin veriler yoktur. Ancak bireyin ├Â─črenmesini etkileyen bir tak─▒m etmenler belirlenmi┼čtir. Bunlar: Beynin hatal─▒ i┼čleyi┼či, biyo-kimyasal bozukluklar, kal─▒t─▒m ve ├ževresel etmenler( Duygusal bozukluk, motivasyon eksikli─či, yetersiz ├Â─čretim etmenlerinden de s├Âz edilebilir.).

├ľzellikleri:

├ľzg├╝l ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âsteren ├žocuklar─▒n ├Âzellileri bak─▒m─▒ndan birbirinden ├žok farkl─▒d─▒r.Her ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âsteren ├žocu─čun kendine ├Âzg├╝ davran─▒┼č ├Âr├╝nt├╝leri bulunmaktad─▒r.Yayg─▒n olarak s├Âz├╝ edilen baz─▒ ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ g├Âsteren ├žocuklarda alg─▒sal, alg─▒sal-devimsel ve e┼čg├╝d├╝m problemleri, dikkat bozukluklar─▒ ve a┼č─▒r─▒ hareketlilik ,d├╝┼č├╝nme ve bellek problemleri g├Âr├╝lmektedir.Genel olarak s─▒rlayacak olursak ;

 

Okuma becerisi:

Dinledi─či, okudu─ču bir ├Âyk├╝y├╝ anlatmas─▒ istendi─činde ├Âyk├╝n├╝n ba┼č─▒n─▒ sonunu kar─▒┼čt─▒r─▒r ,

Haftan─▒n g├╝nlerini, aylar─▒, mevsimleri do─čru saysa bile aradan soruldu─čunda (cumadan ├Ânce hangi g├╝n gelir, marttan sonra hangi ay gelir, haftan─▒n d├Ârd├╝nc├╝ g├╝n├╝ hangisidir gibi) yan─▒tlamakta zorluk ├žeker ya da yanl─▒┼č yan─▒tlar,

Say─▒ ve harfleri dizgilemekte g├╝├žl├╝k ├žeker, (alfabenin harflerinin s─▒ras─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r; kendisinden s─▒ra ile s├Âylenmesi istenen say─▒lar─▒n yerlerini kar─▒┼čt─▒r─▒r-3865 dersiniz o size 8356 diyebilir),

Belirli bir s─▒ra i├žinde yap─▒lmas─▒ gereken i┼člerin s─▒ras─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒rabilir

Okuma h─▒z ve nitelik a├ž─▒s─▒ndan ya┼č─▒tlar─▒ndan geridir,

Harf-ses uyumu geli┼čmemi┼čtir, baz─▒ harflerin seslerini ├Â─črenemez,

Harfin ┼čekli ile sesini birle┼čtiremez,

Kelimeleri hecelerken ya da harflerine ay─▒r─▒rken zorlan─▒r,

S─▒n─▒f d├╝zeyinde bir par├žay─▒ okudu─čunda anlamakta zorlan─▒r, ba┼čkas─▒n─▒n okuduklar─▒n─▒ daha iyi anlar.

Yazma Becerisi

Ya┼č─▒tlar─▒na oranla el yaz─▒s─▒ okunaks─▒z ve ├žirkindir, s─▒n─▒f d├╝zeyine g├Âre yaz─▒ yazmas─▒ yava┼čt─▒r,

Tahtadaki yaz─▒y─▒ defterine ├žekerken ya da ├Â─čretmenin okudu─čunu defterine yazarken zorlan─▒r,

Yazarken baz─▒ harf ve say─▒lar─▒, kelimeleri ters yazar, kar─▒┼čt─▒r─▒r (b-d, m-n, ─▒-i, 2-5, d-t, ─č-g, g-y ,ve-ev gibi) ,

Yazarken baz─▒ harfleri, heceleri atlar ya da harf/hece ekler,

S─▒n─▒f d├╝zeyine g├Âre yaz─▒l─▒ imla ve noktalama hatalar─▒ yapar, k├╝├ž├╝k-b├╝y├╝k harf, noktalama,hece b├Âlme hatalar─▒,,

Yazarken kelimeler aras─▒nda hi├ž bo┼čluk b─▒rakmaz ya da bir kelimeyi iki-├╝├ž par├žaya b├Âlerek yazar, ka lem, yapa bil mektedir gibi.

 

Aritmetik Becerileri

Aritmetikte zorlan─▒r,

D├Ârt i┼člemi yaparken yava┼čt─▒r, parmak sayar, yanl─▒┼č yapar,

Problemi ├ž├Âz├╝me g├Ât├╝recek i┼čleme karar veremez,

Ya┼č─▒na uygun seviyedeki matematik problemlerini yaparken otomatik olarak tepki vermekte zorlan─▒r,

Say─▒ kavram─▒n─▒ anlamakta g├╝├žl├╝k ├žeker (be┼č mi bir mi b├╝y├╝kt├╝r, d├╝┼č├╝nmeden karar vermekte zorlan─▒r),

Baz─▒ aritmetik sembollerini ├Â─črenmekte zorlan─▒r, kar─▒┼čt─▒r─▒r,

├çal─▒┼čma Al─▒┼čkanl─▒─č─▒

Ev ├Âdevlerini almaz, eksik al─▒r,

Ev ├Âdevlerini yaparken yava┼č ve verimsizdir,

Ders ├žal─▒┼č─▒rken s─▒k s─▒k ara verir, ├žabuk s─▒k─▒l─▒r, ders ├žal─▒┼čmay─▒ sevmez,

├ľdevlerini yaparken birilerinin yard─▒m─▒na ihtiya├ž duyar, kendi ba┼č─▒na ├žal─▒┼čma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ geli┼čmemi┼čtir,

├ľ─črenme stratejileri eksiktir, ├Â─črenmeyi d├╝┼č├╝nd├╝kleri ┼čeyleri nas─▒l kontrol edeceklerini ve y├Ânlendireceklerini (organize edeceklerini), nas─▒l daha fazla bilgi elde edeceklerini ve ├Â─črendiklerini nas─▒l hat─▒rlayacaklar─▒n─▒ bilemezler, ├žal─▒┼čmak i├žin yard─▒m edecek birini beklerler.

Organize Olma Becerileri

Odas─▒, ├žantas─▒, e┼čyalar─▒ ve giysileri da─č─▒n─▒kt─▒r,

Defter ve kitaplar─▒n─▒ k├Ât├╝ kullan─▒r ve y─▒rtar,

Yazarken sayfay─▒ d├╝zenli kullanamaz, gereksiz sat─▒r atlar, bo┼čluk b─▒rak─▒r, sayfan─▒n belirli bir k─▒sm─▒n─▒ kullanmaz,

Defter, kalem gibi ├že┼čitli ara├žlar─▒n─▒ kaybeder,

Zaman─▒n─▒ ayarlamakta g├╝├žl├╝k ├žeker, bir i┼či yaparken, ne kadar zamana ihtiyac─▒ oldu─čunu ya da ne kadar zaman harcad─▒─č─▒n─▒ tahmin edemez,

Yapt─▒─č─▒ i┼či zaman─▒nda bitirmekte g├╝├žl├╝k ├žeker,

├ťzerine ald─▒─č─▒ g├Ârevleri d├╝zenlemekte zorluk ├žeker, nereden ve nas─▒l ba┼člayaca─č─▒n─▒

Oryantasyon (Y├Ânelim) Becerileri

Sa─č-sol kar─▒┼čt─▒r─▒r,

Y├Ân├╝n├╝ bulmakta zorlan─▒r, do─ču-bat─▒,kuzey-g├╝ney kavramlar─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r,

─░┼čaret s├Âzc├╝klerini (burada, ┼čurada, orada gibi) kar─▒┼čt─▒r─▒r,

Alt-├╝st, ├Ân-arka kavramlar─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r,

Zamana ili┼čkin kavramlar─▒ (d├╝n-bug├╝n, ├Ânce-sonra gibi) kar─▒┼čt─▒r─▒r,

G├╝n, ay, y─▒l, mevsim kavramlar─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r (Hangi ayday─▒z denilince sal─▒, hangi mevsimdeyiz denilince ┼čubat diyebilir),

Saati ├Â─črenmekte zorlan─▒r.

S├Âzel ─░fade Becerisi

Duygu ve d├╝┼č├╝ncelerini s├Âzel olarak ifade etmekte zorlan─▒r,

Serbest konu┼čurken d├╝zg├╝n c├╝mleler kuramaz, heyecanlan─▒r, tak─▒l─▒r, ┼ča┼č─▒r─▒r,

S─▒n─▒fta s├Âzel kat─▒l─▒m─▒ azd─▒r,

Baz─▒ harflerin seslerini do─čru olarak telaffuz edemez (r, ┼č, j gibi harfleri s├Âyleyemez ya da yanl─▒┼č s├Âyler),

Soyut kavramlar─▒ anlamakta g├╝├žl├╝k ├žeker (Esprileri anlamakta zorluk ├žekebilirler).

Motor Beceriler

─░p atlama, ttp yakalama gibi hareket ve oyunlarda ya┼č─▒tlar─▒na oranla ba┼čar─▒s─▒zd─▒r (Kaba motor beceriksizlik),

Sakard─▒r, d├╝┼čer, yaralan─▒r, istemeden bir ┼čeyler k─▒rar,

├çatal-ka┼č─▒k kullanmakta, ayakkab─▒-kravat ba─člamakta zorlan─▒r ya da bu becerileri ├Â─črenmekte zorlanm─▒┼čt─▒r,

─░nce motor becerilere dayal─▒ i┼člerde (d├╝─čme ilikleme, makas kullanma, boncuk dizme gibi) zorluk ├žeker,

Kalemi uygun bi├žimde kavramakta g├╝├žl├╝k ├žeker,

Ya┼č─▒tlar─▒na oranla ├žizgileri ve ├žizimleri k├Ât├╝ ve dalgal─▒d─▒r ,

Yaz─▒s─▒ genellikle okunaks─▒zd─▒r,

Harflere ┼čeklini vermekte, harfi kapatmakta g├╝├žl├╝k ├žeker.

 

 

├ľ─čretmenlere ├ľneriler :

 

1-├çocu─ča bir ┼čeyin anlat─▒lmas─▒ndan ├žok yap─▒larak g├Âr├╝lmesi halinde daha ba┼čar─▒l─▒ olurlar. Teorik anlat─▒mlar yerine yaparak ├Â─črenmeyi sa─člayan pratik ├žal─▒┼čmalar daha yararl─▒ olabilir.

2- ├çocu─čun ├Â─črenmesini kolayla┼čt─▒racak olan davran─▒┼člar─▒n basitten karma┼č─▒─ča do─čru s─▒ralayarak, a┼čamal─▒ olarak ├Â─čretti─činiz taktirde ├žocu─čunuzun ├Â─črenmesi daha kolay olacakt─▒r. Yapt─▒rd─▒─č─▒n─▒z egzersizlerde yard─▒mlar─▒n─▒z─▒ ├žocu─čun ba┼čar─▒s─▒ artt─▒─č─▒ ├Âl├ž├╝de azaltman─▒z, onun cesaretlenmesine yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

3- ├çocu─ča yeni beceriler kazand─▒r─▒rken ya da ├žocuk ├žal─▒┼čt─▒─č─▒nda, ├Â─črendi─činde onu sevindirmeyi ve ├Âd├╝llendirmeyi unutmay─▒n─▒z. ├ľd├╝l, bir ├žocu─ča davran─▒┼č─▒n arkas─▒ndan hemen verilen, onun ├žok ho┼čuna giden herhangi bir ┼čey olabilir. ├ľd├╝l verildi─či taktirde, ├žocu─ču ├Âd├╝llendiren davran─▒┼člarda art─▒┼č g├Âr├╝lecektir.

├ľd├╝l olabilecek be─čeni s├Âzleri, oyun veya sosyal nitelikteki ├Âd├╝lleri iyi se├žmelisiniz.

├ľd├╝lde en ├Ânemli kural ise; ├Âd├╝l├╝ istedi─činiz davran─▒┼č─▒n hemen arkas─▒ndan hemen verip geciktirmemek ├žocu─ča ├Âd├╝l├╝ ba┼čar─▒l─▒ davran─▒┼č─▒ndan dolay─▒ verdi─činizi hissettirmektir.

4- ├çocukla g├Âz temas─▒ ├žok ├Ânemlidir. ├ľncelikle onunla kar┼č─▒l─▒kl─▒ oturup size bakmas─▒n─▒ isteyebilirsiniz. ÔÇť Umut Emre bana bakÔÇŁ e─čer bakm─▒yorsa ├žocu─čun ├ženesinden yava┼č├ža tutup, hafif├že ba┼č─▒n─▒ kendinize do─čru ├ževiriniz. G├Âz konta─č─▒ kurabiliyorsan─▒z ÔÇťAferinÔÇŁ ya da ÔÇťBana ne g├╝zel bakt─▒nÔÇŁ gibi bir ├Âd├╝lle, ├žocukla ileti┼čim kurman─▒n en ├Ânemli ve en g├╝zel ad─▒m─▒n─▒ atm─▒┼č olacaks─▒n─▒z.

5- ├ľ─črenme s─▒ras─▒nda ├žocu─čun hareketli olmas─▒ndan ziyade, bir yerde oturarak ├Â─črenme faaliyetinde bulunmas─▒ ve ├ževredeki dikkat da─č─▒t─▒c─▒ unsurlar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ ├žocu─čun ba┼čar─▒s─▒n─▒ art─▒r─▒r, bu ortam─▒ sa─člamaya ├žal─▒┼č─▒n.

6- ├çocu─čun basit emirlerle yapaca─č─▒ i┼člere uymas─▒n─▒ sa─člay─▒n ki sizinle i┼čbirli─či yapmas─▒ koya olsun. Ev ortam─▒nda yapmayacaklar─▒, ├╝slenmeyecekleri faaliyetleri ├žocu─ča ille de yapacaks─▒n─▒z diye zorlamay─▒n. ├çocuk zora geldi─činde ortamdan ve sizden ka├žacakt─▒r.

7- Korku ile ├Â─črenme bir arada olmaz. Bask─▒ ve dayak ortam─▒nda ├Â─čretilmeye ├žal─▒┼č─▒lan faaliyetler sadece korku ortam─▒nda g├Âsterilip di─čer ortamlarda g├Âsterilmeyen ve kal─▒c─▒ olmayan faaliyetlerdir.

8- ├çocuklar─▒ akranlar─▒ ve karde┼čleriyle k─▒yaslamak, ├žocuklar─▒n ├žal─▒┼čma hevesini art─▒rmak yerine, tam tersine k─▒rar.

9- ├çekingenli─čini ├Ânlemek i├žin onun cesaretini ve kendine g├╝venini art─▒r─▒c─▒ bir tutum izlenmelidir. Kendine g├╝venen ├žocuk her zaman daha ba┼čar─▒l─▒ olur. Annesine ve Babas─▒na g├╝venen ├žocuk ise silik bir ki┼čilik olu┼čturan bir birey olacakt─▒r.

10- ├çocu─čun ba┼čar─▒l─▒ durumlar─▒n─▒ fark edip g├Âz ├Ân├╝ne getirdi─činizde yapt─▒─č─▒ faaliyetlerde daha hevesli, daha dikkatli, ba┼čarmak i├žin daha b├╝y├╝k bir ├žaba i├žinde oldu─čunu g├Âr├╝lecektir

11- Bu ├žocuklar─▒n bulunduklar─▒ ortamda kendilerini farkl─▒ hissedecekleri unsurlar─▒ ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ veya kabullenmelerinin sa─članmas─▒ onlar─▒n daha rahat olmas─▒n─▒ sa─člar. ├ľrne─čin s─▒n─▒f ortam─▒nda di─čer ├žocuklar─▒n bu gibi ├žocuklar─▒ d─▒┼člamalar─▒, dalga ge├žmeleri, kurduklar─▒ ili┼čkilerde farkl─▒ tutumlar g├Âstermeleri bu ├žocuklar─▒ ├žok rahats─▒z eder.├çocuklara olumsuz yakla┼č─▒mlar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒na ├žaba harcanmal─▒d─▒r.

12- Bu ├žocuklar─▒n kendilerini i┼če yaramaz hissetmelerini ├Ânlemek i├žin; onlara ba┼čarabilecekleri basit sorumluluklar verilmelidir ve desteklenmelidirler.

13- S─▒n─▒f ortam─▒nda bu ├žocuklar─▒n dikkat ve ay─▒rt etme becerileri d├╝┼č├╝k oldu─čundun d├╝zeni ve iyi organize edilmi┼č bir ├žal─▒┼čma ortam─▒ ba┼čar─▒lar─▒n─▒ etkileyecektir.Bu ├žocuklar─▒n s─▒n─▒f ortam─▒nda di─čer ├žocuklar kadar ba┼čar─▒l─▒ olabileceklerine inanmalar─▒ davran─▒┼člar─▒n─▒zla ger├žekle┼čecektir.

14- Herhangi bir faaliyette ├žocuklar─▒n dikkatlerini sa─člad─▒ktan sonra yava┼č, a├ž─▒k ve basit c├╝mlelerle o faaliyeti anlat─▒rken m├╝mk├╝n oldu─ču kadar hareket g├Âstermelisiniz. ─░┼či ├Â─črenirken ├žocu─čun, fiziki olarak ta faaliyete kat─▒lmas─▒ yapabilece─čini hissetmesini sa─člayacakt─▒r. Bu da ba┼čar─▒ d├╝zeyini art─▒racakt─▒r.

15-Bu ├žocuklara bir i┼č ├╝zerinde ├žok egzersiz yapt─▒rman─▒z ├Ânceden yapt─▒klar─▒n─▒ hat─▒rlamaya yard─▒m edecektir. K─▒sa ad─▒mlarla, programda fazla h─▒zl─▒ ilerlemeden her g├╝n ├žocuktan daha fazlas─▒n─▒ beklemeniz ve ba┼čar─▒lar─▒n─▒n devam edece─či inanc─▒nda oldu─čunuzu hissettirmeniz onlarda her zaman en iyisini yapma iste─činin olu┼čmas─▒na yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

16.Geli┼čimleri s├╝rekli takip edilmelidir.

Engelliler ├ľ─čretim Y├Ântemleri

Burada, ├Â─čretimde kullan─▒lan i┼člem s├╝re├žlerinden ÔÇťipu├žlar─▒ÔÇŁ ve ÔÇť┼čekil vermeÔÇŁ ye ili┼čkin a├ž─▒klamalara yer verilmi┼čtir. A. ─░pu├žlar─▒ ─░pucu, ├Â─črenciye belli bir uyaran─▒n varl─▒─č─▒nda do─čru tepkide bulunmas─▒n─▒ sa─člamak amac─▒yla nas─▒l davranaca─č─▒ ve ne yapaca─č─▒na ili┼čkin hat─▒rlatmada bulunmad─▒r. ─░pu├žlar─▒; s├Âzel ipucu, i┼čaret ipucu, model olma ve fiziksel yard─▒m─▒ i├žerir.

1. S├Âzel ─░pucu: ├ľ─črencinin yapmas─▒n─▒ istedi─čimiz ┼čeyi, s├Âzc├╝klerle ifade etmektir. S├Âzel ipucu, bireyler kendilerine s├Âyleneni anlad─▒klar─▒ takdirde hareketleri yapmalar─▒na yard─▒m eden kullan─▒┼čl─▒ bir yoldur. Ayr─▒ca s├Âzel ipucu, ├Â─črenciye bir beceriyi ger├žekle┼čtirmesi i├žin en az yard─▒m etme yoludur.

├ľ─čretimde sadece s├Âzel ipucunun kullan─▒lmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝yorsa, kullan─▒lacak s├Âzel ipu├žlar─▒n─▒n ├Â─črenci i├žin anlam─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒n ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekmektedir. ├ľ─črenci i├žin bir anlam─▒ olmayan s├Âzel ipu├žlar─▒ verip ├Â─črencinin beceriyi ger├žekle┼čtirmesini beklemek, ├Â─črenciyi ba┼čar─▒s─▒z k─▒lma anlam─▒na gelmektedir. Bu nedenle pek ├žok durumda s├Âzel ipucu, fiziksel yard─▒m ve model olma ipu├žlar─▒yla birlikte kullan─▒larak s├Âzel ipu├žlar─▒n─▒n ├Â─črenci i├žin anlaml─▒ h├óle getirilmesi ama├žlanmaktad─▒r. ├ľ─čretimde kullan─▒lan s├Âzel ipu├žlar─▒n─▒n ├Â─črenciler ba┼čar─▒l─▒ olduk├ža geri ├žekilmesi gerekmektedir.

2. ─░┼čaret ─░pucu: Fiziksel temas olmadan ├Â─črencinin dikkatini bir ┼čeye ├žekmek i├žin yap─▒lan hareketlerdir. Bu hareketler; kol, el, ba┼č gibi kaba hareketlerden, parmak, g├Âz gibi ince hareketlere do─čru bir yol izler. ─░┼čaret ipucuyla birlikte s├Âzel ipucu verilerek ├Â─črenciden ne yapmas─▒ beklendi─či ifade edilir. ├ľ─čretimde kullan─▒lan i┼čaret ipu├žlar─▒n─▒n, ├Â─črenci ba┼čar─▒l─▒ olduk├ža geri ├žekilmesi gerekmektedir.3. Model Olma: Bir ki┼činin yapt─▒─č─▒ hareketi g├Âzleyerek ve taklit ederek yapma ve ├Â─črenmedir.

Beceri ├Â─čretiminde model olma ipucunun kullan─▒labilmesi i├žin ├Â─črencinin taklit etme becerisine sahip olmas─▒ gerekmektedir. Ancak, taklit etme becerisi de ├Â─čretilebilir bir beceridir. Bu nedenle taklit etme, model olmadan ├Ânce ├Â─črenilmelidir.

Model olmada ├Â─čretmen, ├Â─črencinin o davran─▒┼č─▒ hangi eliyle, aya─č─▒yla yapmas─▒n─▒ bekliyorsa, kendisi de o elini ve aya─č─▒n─▒ kullanarak beceriyi ger├žekle┼čtirmelidir. Bunu yaparken ├Â─čretmenin, ├Â─črencinin kulland─▒─č─▒ eli taraf─▒nda ve hafif├že ona d├Ânerek durmas─▒ daha uygun olmaktad─▒r. ├ľ─čretmen, ├Â─črencinin kar┼č─▒s─▒na ge├žerek model oldu─čunda, ├Â─črenci ├Â─čretmenin beceri basama─č─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ eli ya da koluyla beceri basama─č─▒n─▒ yapmaya ├žal─▒┼čmakta ve bu durum kar─▒┼č─▒kl─▒k yaratabilmektedir. Model olma ipucu da di─čer ipu├žlar─▒nda oldu─ču gibi geri ├žekilmelidir. Model olma, s├Âzel ipu├žlar─▒yla birlikte kullan─▒l─▒r ve ├Â─čretim s├╝reci i├žinde model olman─▒n ipu├žlar─▒ sistematik olarak geri ├žekilerek ├Â─črencinin sadece s├Âzel ipu├žlar─▒yla hareketi yapmas─▒ sa─član─▒r. Model olma ipucu, hareketin tamam─▒n─▒n yap─▒l─▒p a├ž─▒klanmas─▒ ve y├Ânerge verilmesinden, hareketi ba┼člatacakm─▒┼č gibi bir davran─▒┼č yap─▒l─▒p a├ž─▒klanmas─▒ ve y├Ânerge verilmesine do─čru k├╝├ž├╝k basamaklar h├ólinde geri ├žekilmelidir. Model olma ipucunun ka├ž basamakta geri ├žekilece─či, tamam─▒yla ├Â─črenciye ba─čl─▒d─▒r. ├ľ─čretmen, ├Â─črencinin her beceri basama─č─▒nda ne kadar modele gereksinimi oldu─čunu saptamal─▒d─▒r. E─čer model ├Â─čretmen d─▒┼č─▒nda ba┼čka birisi olacaksa bu ki┼činin, ├Â─čretimi yap─▒lan ├žocuk taraf─▒ndan kabul g├Âren bir ki┼či olmas─▒na dikkat edilmelidir.

4. Fiziksel Yard─▒m: Bir ki┼čiye; el, kol, ayak vb.leriyle yap─▒lan v├╝cut harekelerini i├žeren etkinlikleri ├Â─čretmek i├žin uygulanan yard─▒md─▒r. Fiziksel yard─▒m, ├Â─čretmenin, ├Â─črenciyle birlikte bir beceri basama─č─▒n─▒n tamam─▒n─▒ yapmas─▒ ve ne yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âylemesinden; beceri basama─č─▒n─▒ hi├ž yapmay─▒p ne yap─▒laca─č─▒n─▒n s├Âylenmesine kadar de─či┼čen bir s├╝re├ž i├žinde uygulan─▒r. Fiziksel yard─▒m uygulan─▒rken s├Âzel ipucu da birlikte verilir. ├ľ─črencinin beceri basama─č─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmesini sa─člamak amac─▒yla uygulanan fiziksel yard─▒m geri ├žekilerek ├Â─črenci beceri basama─č─▒n─▒ s├Âzel ipu├žlar─▒yla yapar h├óle getirilir. Fiziksel yard─▒m uygulan─▒rken, ├Âzellikle el ya da kol hareketlerine ipucu verilirken, ipucu veren ki┼činin nerede durdu─ču ├Ânemlidir.

├ľ─čretmenin, ├Â─črencinin arkas─▒na ge├žerek ve beceri basama─č─▒n─▒ ├Â─črenciyle birlikte yaparak fiziksel yard─▒m uygulamas─▒, kar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ ├Ânlemektedir. Fiziksel yard─▒m─▒n amac─▒, ├Â─črenciye beceri basama─č─▒n─▒ nas─▒l yapaca─č─▒n─▒ hissettirmek, zamanla beceri basama─č─▒n─▒, s├Âzel ipucuyla yapmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r.

Fiziksel yard─▒m uygulan─▒rken ilk ba┼čta ├Â─čretmen, eliyle ├Â─črencinin elinden ya da kolundan s─▒k─▒ca tutarak beceri basama─č─▒n─▒ yapt─▒r─▒r. Daha sonra ├Â─čretmen, ├Â─črencinin beceri basama─č─▒na kat─▒ld─▒─č─▒n─▒ hissedince elindeki bask─▒y─▒ hafifletir. ├ľ─črenci, beceri basama─č─▒n─▒ yapar h├óle geldik├že ├Â─čretmenin eli; ├Â─črencinin bile─čine, ├Ân koluna, dirse─čine ve omzuna do─čru ilerler. Son olarak ├Â─črenci, g├╝├žl├╝k hissetti─činde yard─▒m etmek ├╝zere elini, ├Â─črencinin elinin yak─▒n─▒nda bulundurur. S├Âzel, model olma ve fiziksel yard─▒m ipu├žlar─▒ ile bunlar─▒n her birinin kendi i├žindeki basamaklar─▒yla ilgili ipu├žlar─▒ geri ├žekilirken ├Â─črencinin ├Âzellikleri dikkate al─▒nmal─▒ ve ipu├žlar─▒ sistematik bir ┼čekilde ├žekilmelidir. ├ľ─črenci ├žal─▒┼č─▒lan basamakta ba┼čar─▒s─▒z olursa ├Â─čretmenin ipu├žlar─▒n─▒ h─▒zl─▒ ├žekti─či d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Bu durumda ├Â─čretmen, ├Ânceki basamakta kullan─▒lan ipucuna geri d├Ânerek ├žal─▒┼čmaya devam etmelidir

. B. ┼×ekil Verme ┼×ekil verme, ├Â─črenciye yeni bir davran─▒┼č─▒n kazand─▒r─▒lmas─▒, var olan davran─▒┼člar─▒n─▒n art─▒r─▒lmas─▒ ya da ger├žekle┼čtirmesinde kullan─▒lan temel s├╝re├žlerden biridir. ┼×ekil verme, bir davran─▒┼č─▒n ├Âgelerinin birka├ž─▒n─▒n peki┼čtirilmesini ve di─čer ├Âgelerinin peki┼čtirilmemesini ya da s├Ânmesini i├žerir. Ba┼člang─▒├žta, g├Âsterilen davran─▒┼člardan hedef davran─▒┼ča yak─▒n olan ba┼čar─▒l─▒ davran─▒┼člar peki┼čtirilirken, sonra bu davran─▒┼člar─▒n peki┼čtirilmesine son verilerek davran─▒┼č ├že┼čitlendirilir ve aralar─▒ndan hedef davran─▒┼ča yak─▒n olan davran─▒┼člar se├žilip tekrar peki┼čtirilerek hedef davran─▒┼č─▒n olu┼čumu sa─član─▒r.

┼×ekil verme s├╝recinde sadece hedef davran─▒┼č de─čil, hedef davran─▒┼ča ula┼čmay─▒ sa─člayan her tepki peki┼čtirilir. B├Âylece, ├Â─črencilerden, davran─▒┼č─▒n son ┼čeklini beklemek yerine, ├Â─črencinin g├Âsterdi─či k├╝├ž├╝k ilerlemeler peki┼čtirilerek davran─▒┼ča ┼čekil verilir.

Konu┼čma nas─▒l ├Â─črenilir

NASIL ├ľ─×RETMEL─░ ?

ÔÇťNe ├Â─čretmeli?ÔÇŁ listesi size ├žok uzun geliyorsa, bu becerilerin ayn─▒ anda ├Â─čretebilece─čini bilmek, tam olarak neyi ama├žlad─▒─č─▒n─▒z─▒ akl─▒n─▒zdan ├ž─▒karmad─▒─č─▒n─▒z s├╝rece sizi rahatlatacakt─▒r. Dahas─▒, dil ├Â─čretmenin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒, g├╝nl├╝k aktivitelerin bir par├žas─▒d─▒r ve ├Âyle olmal─▒d─▒r. Bu ├žocukla oynanan oyunlar─▒n ve ona verilen bak─▒m─▒n do─čal bir uzant─▒s─▒ olmal─▒d─▒r. ├çocu─čun geli┼čiminin baz─▒ d├Ânemlerinde, belli ama├žlara ve aktivitelere y├Ânelip, bunlara ayr─▒ bir ├Ânem vermek gerekir.

NE ├ľ─×RET─░LECEK ?

HEN├ťZ KONU┼×MAYAN ├çOCUK

* Dinleme ve oyun becerileri : Bebekler kelimeleri kullanabilmeden ├žok ├Ânce, konu┼čmalara kat─▒labilirler. Bunu yapmak i├žin, di─čer ki┼čilerin ne yapt─▒─č─▒na dikkat etmeli ve oyundaki objelere dikkat etmeliler. Bebekler b├╝y├╝d├╝k├že ├ževrelerini tan─▒mak i├žin oyun becerilerini kullan─▒r ve b├Âylece ileti┼čim kurmak istedikleri ┼čeyleri ke┼čfederler.

*S─▒ra almak : ─░leti┼čim iki y├Ânl├╝ bir s├╝re├žtir ve konu┼čmayla birlikte, dinleme ve beklemeyi de i├žerir. Bebeklik ├ža─č─▒, sesler, hareketler veya basit oyunlar ile ÔÇťs─▒ra almay─▒ÔÇŁ ├Â─črenmek i├žin ideal ├ža─čd─▒r. Konu┼čamayan daha b├╝y├╝k ├žocuklar da ÔÇťs─▒ra almaÔÇŁ ├žal─▒┼čmalar─▒ndan yararlanabilirler.

* Taklit etmek : Taklit, yeni sesler ├Â─črenmede b├╝y├╝k rol oynar (ileride kelime ├╝retmede kullan─▒lacak olan sesler). Bebeklerin pek ├žo─ču taklit etmekten ho┼član─▒rlar. Birka├ž g├╝nl├╝k bebeklerin bile, annelerinin y├╝z ifadelerini taklit ettikleri g├Âzlemlenmi┼čtir. Taklit sadece seslerle k─▒s─▒tlanmamal─▒d─▒r, hareketler de taklit edilebilir.

* Sesleri ve jestleri de─či┼čik ama├žlarla kullanmak : ├çocuklar, ├ž─▒kard─▒klar─▒ seslerin ve yapt─▒klar─▒ hareketlerin, ├ževrelerindeki insanlar─▒n hareketlerini etkiledi─čini ve bulunduklar─▒ ortam─▒ kontrol etti─čini ├Â─črenmelidirler. Sesler ve jestler istenmeyen bir yiyece─či, oyunca─č─▒ reddetmek i├žin yard─▒m istemek i├žin veya ÔÇťmerhabaÔÇŁ demek i├žin kullan─▒labilir.

*Anlamak : Hen├╝z konu┼čamayan ├žocuklar ki┼čileri, objeleri, olaylar─▒ betimleyen kelimeleri anlamay─▒ ├Â─črenebilirler.
├çocu─čun ├Âz├╝r├╝, ileti┼čim becerilerini ├Â─črenmesini engelliyorsa, anne-baban─▒n ve e─čitmenin, bu konuda daha duyarl─▒ olmas─▒ gerekir. ├ľzellikle, ├žocu─čun ileti┼čimine y├Ânlendirecek oyun ├že┼čitlerinden ve bu t├╝r durumlardan haberdar olmalar─▒ gerekir. Kendi konu┼čmalar─▒n─▒n, dinleme ve cevap vermelerinin, ├žocu─čun dil ├Â─črenmesinde ne kadar ├Ânemli oldu─čunu g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmal─▒d─▒r. Ak─▒lda tutacak ve d├╝┼č├╝necek ├žok ┼čey var gibi g├Âz├╝k├╝yor ama MacquarieÔÇÖde ├žal─▒┼čan anne babalar, b├╝t├╝n bu d├╝┼č├╝nce tarz─▒n─▒n do─čal gelmeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yorlar. Dil ├Â─čretme teknikleri, anne babalar─▒n ├žocuklar─▒yla ileti┼čim kuru┼č ┼čekilleri ├╝zerine kuruludur. Bu konuda okuyacaklar─▒n─▒z asl─▒nda bize yabanc─▒ olmayan, sa─čduyuyla bulunabilecek ┼čeyler.

BU ├çOCUK KONU┼×MAYI ├ľ─×RENEB─░L─░R M─░ ?

A─č─▒r derecede ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar dahil, ├žocuklar─▒n bir├žo─ču konu┼čmay─▒ ├Â─črenebilir. ├ľ─črenilmedi─či nadir vakalarda , konu┼čman─▒n yerine i┼čaret dili ├Â─čretilebilir.
├çocuk daha k├╝├ž├╝kse (bebekse) hareket veya i┼čaret dilinde mi daha rahat olaca─č─▒na karar vermek i├žin ├žok zaman─▒n─▒z var demektir. 2. konuda sunulan erken dil ├Â─črenimi yakla┼č─▒m─▒ size yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

Zihinsel engelli ├žocuklarda beden e─čitimi

Zihinsel engelli ├žocuklar─▒n e─čitimi ile ilgili ├žaba ve deneyimlere dikkat edildi─činde bir soru akla gelebilir. “Zihinsel engelli ├žocuk da normal geli┼čim g├Âsteren ├žocuklar gibi kendini bilme ve anlama ihtiyac─▒nda m─▒d─▒r?”
B├╝y├╝me geli┼čmenin s─▒n─▒rlar─▒ hala bilinmedi─činden toplumun da bu konudaki ├Ânyarg─▒lar─▒ ├Ânemsenmedi─činde hi├žbir ┼čeyin olanaks─▒z olmad─▒─č─▒ s├Âylenebilir. Bu konuda olumlu d├╝┼č├╝nmeye devam edecek olursak zihinsel engelli ├žocuklar─▒n, normal ├žocuklardan farkl─▒ olmaktan ├žok onlara benzedi─čini d├╝┼č├╝nebiliriz.
Bu d├╝┼č├╝ncelere dayanarak zihinsel engelli ├žocu─ča bireysel potansiyelini geli┼čtirmesi ve b├Âylece kendini tan─▒tmas─▒ ve anlamas─▒ anlaml─▒ deneyimler kazanmas─▒n─▒ sa─člayacak e─čitsel yard─▒mlar yap─▒labilece─čini s├Âyleyebiliriz.
Zihinsel engelli ├žocuklarla ├žal─▒┼č─▒rken ├Ânce bireysel de─čer duygusunun geli┼čtirilmesi gerekir. ├çocuk “Bana ihtiya├ž var, ben isteniyorum, ben seviliyorum” ┼čeklinde d├╝┼č├╝nmelidir. Bu duygunun etkili bir ┼čekilde geli┼čtirilmesi ├žocuk ile e─čitici aras─▒nda ├Ânemli duygusal ve tepkisel ili┼čkinin do─čmas─▒na neden olur. Bu olumlu d├╝┼č├╝nce ve yakla┼č─▒m ile ├žocu─čun hareket deneyimleri ile bireysel potansiyeli ortaya ├ž─▒kar─▒labilir.
Ama├žl─▒ ve anlaml─▒ bi├žimde d├╝zenlenen hareket e─čitimi programlar─▒ ├žocu─čun duygusal, toplumsal ve psikosomatik y├Ânlerini etkiler. Hareket kavram─▒, spor, oyun, dans, al─▒┼čt─▒rma ve ke┼čfedici hareketleri kapsar. K─▒sacas─▒ t├╝m insan hareketleri bu anlamdad─▒r. Hareketler yolu ile elde edilen bu deneyimler kendi ba┼člar─▒na bir ama├ž de─čil b├╝y├╝me ve geli┼čmede s├╝rekli ve etkili temel bir ara├ž olarak d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.
Zihinsel engelli ├žocuklarda b├╝y├╝me ve geli┼čmeyi etkileyen ├Ânemli e─čitsel yard─▒mlardan biri de hareket deneyimlerinin kazand─▒r─▒ld─▒─č─▒ beden e─čitimi programlar─▒d─▒r. Bu programlar─▒n uygulanmas─▒nda pek ├žok g├╝├žl├╝kler ile kar┼č─▒la┼č─▒labilir.
Uygun bir salonun bulunmay─▒┼č─▒, yetersiz aletler, bu konuda yeti┼čmi┼č bir ├Â─čretmenin bulunamay─▒┼č─▒ gibi nedenler ile bu tip etkinliklere etkin kat─▒l─▒m sa─članamayabilir. T├╝m g├╝├žl├╝klere ra─čmen ├žocuklar─▒n genel geli┼čimine b├╝y├╝k katk─▒lar─▒na inand─▒─č─▒m─▒z beden e─čitimi
programlar─▒n─▒n mutlaka uygulanmas─▒ gerekmektedir.
Bu programlar s─▒ras─▒nda ├žocuk, program, e─čitici konular─▒nda s├╝rekli de─čerlendirmeler yap─▒larak, etkili programlar─▒n ve tekniklerin ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. ├ľ─čretmenler ├žocuk ile s─▒cak ili┼čki kurup onlara g├╝ven verecek ┼čekilde tepkilerini ayarlamal─▒, ├žal─▒┼čmalar s─▒ras─▒nda ├žocuklar─▒n kendi v├╝cut par├žalar─▒n─▒ tan─▒malar─▒na yard─▒mc─▒ olmal─▒d─▒rlar. Ayr─▒ca ├žocuklarda bireysel farkl─▒l─▒klar g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak, hareketler basitten zora, oyun d├╝zeninden kurall─▒ hareketlere do─čru d├╝zenlenmelidir.
├ľ─čretmen hareketler s─▒ras─▒nda ├žok iyi model olmal─▒d─▒r. K─▒sa komutlar vererek ve sinyal ara├žlar─▒ndan yararlanarak hareketin ba┼člang─▒├ž ve biti┼č noktalar─▒n─▒ belirtmelidir. Hareket ├Â─čretimi s─▒ras─▒nda ├Â─čretmen, ├žocu─čun emniyetini sa─člamal─▒, fiziksel olarak yak─▒n olmal─▒, ├žocu─ču cesaretlendirmeli ve hareketin sonunda ├žocu─ču ├Âd├╝llendirmelidir.
Bir beden e─čitimi program─▒nda ├╝├ž a┼čamadan ge├žilir.
1. Harekete s├╝r├╝kleyici etkinlikler: ├çal─▒┼čmalara genellikle harekete s├╝r├╝kleyici etkinlikler ile ba┼član─▒r. Y├╝r├╝me, ko┼čma, s─▒├žrama gibi zindelik verici ho┼ča giden aktiviteler yap─▒l─▒r. Uygun v├╝cut tutulu┼ču ve do─čru hareket yetene─či kazan─▒lan bu hareketler, m├╝mk├╝n oldu─ču kadar ├že┼čitli olmal─▒d─▒r. Ayn─▒ zamanda ├žal─▒┼čman─▒n bu a┼čamas─▒nda ne┼čeli bir atmosfer ve canl─▒l─▒k olmal─▒d─▒r. Bu a┼čamay─▒ takiben i┼člevsel egzersizler yapt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.
2. ─░┼člevsel egzersizler: ─░┼člevsel egzersizler eklemleri hareketlendirme, kaslar─▒ g├╝├žlendirme i├žin yap─▒lan hareketlerdir. ├ľ─čretmen hareketlerin amaca ula┼čmas─▒ i├žin kontroll├╝ olmal─▒ ve hareketlerin canl─▒ bir bi├žimde yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒r. Hareketler s─▒ras─▒nda eller, kollar, omuzlar, bel, kal├ža, bacaklar, ayak bilekleri ve ayaklar ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.
Hareketlerde eklemleri ├žal─▒┼čt─▒rman─▒n yan─▒ s─▒ra esnekli─če de yer verilmesi gerekir. Hareketler taklidi yapt─▒r─▒labilir. Ayr─▒ca ├že┼čitli k├╝├ž├╝k aletler de kullan─▒labilir.
Hareket dizileri program boyunca basitten, zora do─čru se├žilir. Hareket dizileri farkl─▒ v├╝cut par├žalar─▒na ait olabilir. ├çocuklar bir diziyi iyice ├Â─črendikten sonra di─čer bir diziye ge├žilebilir.
3. Grup etkinlikleri: Grup etkinlikleri ├žal─▒┼čman─▒n en ├Ânemli a┼čamas─▒d─▒r. ├çocuklar─▒n ya┼č d├╝zeyleri, geli┼čimsel ├Âzellikleri g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak, geli┼čimi destekleyen ve olduk├ža fazla beceriyi i├žeren ├žal─▒┼čmalar planlanabilir. Bu b├Âl├╝mde ya┼č ve geli┼čimsel d├╝zeye uygun olarak beden e─čitiminin herhangi bir dal─▒ ile ilgili uygulamalar yapt─▒r─▒labilir.
Yeteneklerine ve geli┼čimsel ├Âzelliklerine g├Âre ├žocuklar gruplara ayr─▒l─▒r. Yeteneklerde farkl─▒l─▒k bile olsa ├Â─čretmen alt ve ├╝st d├╝zeylerde hareket yapt─▒rabilir. ├çal─▒┼čmalar s─▒ras─▒nda geli┼čmi┼č ├žocuklar di─čerlerine yard─▒mc─▒ olabilirler. B├Âylece ├žocuklara i┼čbirli─či yapmalar─▒ i├žin f─▒rsat tan─▒n─▒r.
Ayr─▒ca, ├Â─čretmen hareketler s─▒ras─▒nda ├žocuklara ba┼čar─▒l─▒ olduklar─▒n─▒ s─▒k s─▒k hissettirmelidir. Genel olarak grup etkinliklerinin avantajlar─▒ ┼čunlard─▒r. Hareketlerde ├že┼čitlilik vard─▒r. S─▒n─▒rl─▒ ara├žlardan en iyi ┼čekilde yararlan─▒l─▒r, ├žocuklara daha ├žok al─▒┼čt─▒rma olana─č─▒ verilir. ├çal─▒┼čmalarda grup ne kadar k├╝├ž├╝k olursa ├žal─▒┼čma da o ├Âl├ž├╝de ba┼čar─▒l─▒ olur.

Zihinsel engellilerin e─čitimi

Zihinsel Engellilerin E─čitim Ama├žlar─▒

Zihin engelli ├žocuklar, ├Âzel e─čitime muhta├ž ├žocuklar i├žerisinde olduk├ža ├Ânemli bir grubu olu┼čturmaktad─▒r. Zihin engelli ├žocuklara ili┼čkin ilk tan─▒mlar─▒n 1800’l├╝ y─▒llara dayand─▒─č─▒; (Simon, Binet, 1939; ├ça─člar, 1979) daha a├ž─▒klay─▒c─▒ tan─▒mlar─▒n ise 1900’l├╝ y─▒llarda yap─▒ld─▒─č─▒ g├Âzlenmektedir (Eripek, 1996). Son olarak AAMR (American Assocation Mental Retardation); zihin engellili─či, yeni tan─▒mlama ve s─▒n─▒fland─▒rma sistemini yay─▒mlad─▒─č─▒ dokuzuncu kitap├ž─▒─č─▒nda, geri zekal─▒l─▒k ad─▒yla a┼ča─č─▒daki gibi tan─▒mlam─▒┼čt─▒r.

Geri zekal─▒l─▒k, halihaz─▒rdaki i┼člevlerde ├Ânemli s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ g├Âstermektedir. Bu, zihinsel i┼člevlerde ├Ânemli derecede normal alt─▒, bunun yan─▒nda uyumsal beceri alanlar─▒ndan (ileti┼čim, ├Âzbak─▒m, ev ya┼čam─▒, sosyal beceriler, toplumsal yararl─▒l─▒k, kendini y├Ânetme, sa─čl─▒k ve g├╝venlik, i┼člevsel akademik beceriler, bo┼č zaman ve i┼č) iki ya da daha fazlas─▒nda s─▒n─▒rl─▒l─▒klar g├Âsterme durumudur. Geri zekal─▒l─▒k 18 ya┼č─▒ndan ├Ânce ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r (Eripek, 1996, s. 9).

AAMR’nin yeni tan─▒mlama ve s─▒n─▒fland─▒rma sisteminde zihinsel i┼člevlerdeki s─▒n─▒rl─▒l─▒klar, zihinsel i┼člevlerdeki bu s─▒n─▒rl─▒l─▒klarla ili┼čkili uyumsal beceri alanlar─▒nda s─▒n─▒rl─▒l─▒klar g├Âsterme durumu ile birlikte ele al─▒nmakta ve de─čerlendirilmektedir. AAMR (1992) tan─▒m─▒n─▒n uyarlanmas─▒nda d├Ârt varsay─▒m─▒n dikkate al─▒nmas─▒ gerekti─čini ├Âzellikle vurgulamaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ ge├žerli de─čerlendirmenin, ancak bu varsay─▒mlar─▒n dikkate al─▒nmas─▒yla ger├žekle┼čtirilebilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bu varsay─▒mlar ┼č├Âyledir (AAMR, 1992; Eripek, 1997);

1. Ge├žerli de─čerlendirmede bireyin k├╝lt├╝r ve dil farkl─▒l─▒klar─▒ oldu─ču kadar ileti┼čim ve davran─▒┼č ├Âzelliklerindeki farkl─▒l─▒klar da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur. Bireyin k├╝lt├╝r, dil, ileti┼čim ve davran─▒┼člar gibi ├Âzelliklerinin g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmamas─▒ yap─▒lacak de─čerlendirmeyi ge├žersiz k─▒labilir. Bu nedenle disiplinler aras─▒ bir ekip taraf─▒ndan bireyin, gereksinimlerinin ve ko┼čullar─▒n─▒n ├žok y├Ânl├╝ olarak de─čerlendirilmesi gerekir.

2. Uyumsal becerilerde s─▒n─▒rl─▒l─▒klar, bireyin ya┼č─▒tlar─▒n─▒n bulunduklar─▒ tipik ├ževre ko┼čullar─▒nda ge├žerlidir ve bireyin yard─▒ma olan gereksinimi ile ili┼čkilidir. Bireyin ya┼č─▒tlar─▒n─▒n bulundu─ču tipik ├ževre ko┼čullar─▒, bireyin ya┼č─▒tlar─▒n─▒n genel olarak ya┼čad─▒klar─▒, ├Â─črendikleri, ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ ve etkile┼čimde bulunduklar─▒ ev, yak─▒n ├ževre, okul, i┼č ve di─čer ortamlar─▒ ifade etmektedir. Ya┼č─▒t kavram─▒ ayn─▒ zamanda bireylerin ayn─▒ k├╝lt├╝r ve dil ge├žmi┼čine sahip olduklar─▒ anlam─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r. Uyumsal becerilerde s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒n belirlenmesi, bireyin gereksinim duydu─ču hizmetleri ve ├ževrenin sundu─ču yard─▒mlar─▒ i├žeren yard─▒mlar─▒n analizi ile birlikte ele al─▒nmaktad─▒r.

3. ├ľzel baz─▒ uyumsal becerilerde g├Âr├╝len s─▒n─▒rl─▒l─▒klar t├╝m becerilerde ve ki┼čisel yeterliklerde de s─▒n─▒rl─▒klar─▒n olaca─č─▒ anlam─▒na gelmez. Birey di─čer uyumsal becerilerde ve ki┼čisel yeterliklerde g├╝├žl├╝ olabilir. Bireyler s─▒kl─▒kla zihin engellilikten ba─č─▒ms─▒z baz─▒ yeterliklerde g├╝├žl├╝ olabilirler a) Birey, zihin engellilikle ili┼čkili uyumsal beceri s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ndan ba─č─▒ms─▒z olarak fiziksel ve sosyal yeterliklerde g├╝├žl├╝ olabilir. b) Birey, belirli bir uyumsal beceri alan─▒nda (├Ârne─čin, sosyal beceriler) g├╝├žl├╝ olabilirken, di─čer beceri alanlar─▒nda (├Ârne─čin, ileti┼čim) g├╝├žl├╝k g├Âsterebilir. c) Bireyin belirli baz─▒ uyumsal becerileri g├╝├žl├╝ olurken ayn─▒ alanda s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ olabilir (├Ârne─čin, i┼člevsel matematikte, i┼člevsel okumada s─▒n─▒rl─▒ ya da tersi). ─░nsanlar─▒n belli bir alanda g├╝├žl├╝ olup almad─▒─č─▒na karar vermek g├Ârecelidir. Buna karar vermenin en iyi yolu di─čer beceri alanlar─▒ndaki durumuna bakmakt─▒r.

4. Genellikle, belirli bir s├╝re sa─članan uygun yard─▒mlarla zihin engelli bireyin ya┼čam i┼člevlerinde ilerlemeler ger├žekle┼čir. Uygun yard─▒mlar; bireyin gereksinimlerine uygun hizmetleri, personeli ve d├╝zenlenen ortamlar─▒ kapsamaktad─▒r. Her ne kadar zihin engellilik durumu ya┼čam boyu g├Âr├╝lmese de, bir├žok bireyde yard─▒ma duyulan gereksinim, uzunca bir s├╝re; baz─▒lar─▒nda ise zaman zaman devam edecektir. Ger├žekte zihin engelli t├╝m bireyler etkili yard─▒m hizmetleri sonucu olarak i┼člevlerini geli┼čtirirler. Bu da onlar─▒ daha ba─č─▒ms─▒z, ├╝retici ve ya┼čad─▒klar─▒ toplumla daha b├╝t├╝nle┼čmi┼č duruma getirir. E─čer birey anlaml─▒ bir geli┼čme kaydedemezse, bu durumda ona sa─članan yard─▒mlar─▒n etkili olup olmad─▒─č─▒, yap─▒lan de─či┼čikliklerin uygun olup olmad─▒─č─▒ sorular─▒ akla gelir.

Yeni tan─▒m─▒n AAMR’nin daha ├Ânceki tan─▒mlar─▒yla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda getirdi─či en ├Ânemli yenilik, uyumsal davran─▒┼člar─▒n tek tek s─▒ralanmas─▒ ve a├ž─▒klanmas─▒ olmu┼čtur (Eripek, 1996; Smith, 1994). Bu tan─▒mla uyumsal davran─▒┼člar kavram─▒ a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturulmu┼č ve 10 uyumsal beceri alan─▒ belirlenmi┼čtir (AAMR, 1992).

Tan─▒mda tek tek s─▒ralanan ve a├ž─▒klanan ileti┼čim, ├Âzbak─▒m, ev ya┼čam─▒, sosyal beceriler, toplumsal yararl─▒l─▒k, kendini y├Ânetme, sa─čl─▒k ve g├╝venlik, i┼člevsel akademik beceriler, bo┼č zaman ve i┼č gibi uyumsal beceri alanlar─▒ ba┼čar─▒l─▒ bir ya┼čam s├╝rd├╝rmenin temelinde yer almaktad─▒r. Bu becerilerin ise, zihin engellilere ili┼čkin alanyaz─▒nda ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri kapsam─▒nda ele al─▒nd─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir (Brolin, 1993; Snell, 1983; Smith, Patton, ─░ttenbach, 1994). Sonu├ž olarak, zihin engellilerin yard─▒m gereksinimlerinin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ say─▒lan uyumsal beceri alanlar─▒, ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileriyle yak─▒ndan ili┼čkili olmaktad─▒r.

Ba─č─▒ms─▒z Ya┼čam Becerileri

Ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri, bireyin do─čumundan ba┼člayarak ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmesi i├žin gerekli olan beslenme, bar─▒nma ve sevgi gibi birincil gereksinimleri d─▒┼č─▒ndaki t├╝m gereksinimlerini kar┼č─▒lamaya d├Ân├╝k geni┼č kapsaml─▒ bir kavramd─▒r. ├ľz├╝nde ├žok b├╝y├╝k farkl─▒l─▒klar olmamakla birlikte de─či┼čik kaynaklarda ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerilerine ili┼čkin yap─▒lan de─či┼čik s─▒n─▒fland─▒rmalara rastlan─▒lmaktad─▒r (Snell, 1983; AAMR, 1992; Eripek, 1996). Alan yaz─▒nda s─▒kl─▒kla s├Âz├╝ edilen geli┼čim alanlar─▒, (uyumsal davran─▒┼člar, toplumsal beceriler ve mesleki beceriler) ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri ┼čemsiyesi alt─▒nda toplanabilmektedir. Yap─▒lan s─▒n─▒fland─▒rmalar─▒n en kapsaml─▒ olanlar─▒ndan biri ├ç─░ZELGE 1’de verilmi┼čtir.
Bu s─▒n─▒fland─▒rmada g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerileri genel olarak, ba┼čar─▒ i├žin gerekli temel beceriler, uyum i├žin gerekli beceriler, topluma uyum becerileri (g├╝nl├╝k ya┼čam becerileri), mesle─če haz─▒rl─▒k ve mesleki beceriler olarak d├Ârt beceri alan─▒na ayr─▒labilmektedir.

Çizelge1:

I. Ba┼čar─▒ ─░├žin Gerekli Temel Beceriler

A. Temel Geli┼čim Becerileri
1. Sinir Sistemi Geli┼čimi
2. Motor Geli┼čim
3. Bili┼čsel Geli┼čim
B. Ya┼čamda Gerekli Say─▒sal Bilgiler
1. Temel Matematik
2. Zaman─▒ Planlama
C. Ya┼čamda Gerekli Okuma
1. Temel Akademik Beceriler
2. ─░┼člevsel Okuma
D. ─░leti┼čim
1. Anlaml─▒ Dil
2. Al─▒c─▒ Dil
3. Yazma ve Sesleme
4. Becerileri

II. Uyum ─░├žin Gerekli Beceriler

A. Kendini Tan─▒ma
1. Kendinin Fark─▒nda Olma
2. Benlik Kavram─▒
B. Ki┼čilik ve Duygusal Uyum
1. Geri Çekilme
2. Kendini Kontrol Etme
3. Model Alma ve Taklit Etme
C. Bireyleraras─▒ Sosyal Beceriler
1. Temel Etkile┼čim Becerileri
2. Gruba Kat─▒lma
3. Oyun Etkinlikleri
4. Sosyal Etkinlikler
5. Cinsel Davran─▒┼člar
6. Sorumluluk

III.Toplumsal Uyum Becerileri (G├╝nl├╝k Ya┼čam Becerileri)

A. ├ľzbak─▒m Becerileri
1. Tuvalet
2. Yemek Yeme
3. Giyinme
B. T├╝ketici Becerileri
1. Para ─░daresi
2. Banka ─░┼člemleri
3. B├╝t├že Yapma
4. Al─▒┼čveri┼č Yapma
C. Ev ─░├ži Beceriler
1. Mutfak Becerileri
2. Ev Temizli─či
3. Ev Y├Ânetimi, Bak─▒m─▒ ve Onar─▒m─▒
4. ├çama┼č─▒r Y─▒kama ve Giysilerin Bak─▒m─▒
D. Sa─čl─▒k Bilgisi
1. ├çe┼čitli Sa─čl─▒k Sorunlar─▒n─▒n Tedavisi
2. Beden ├ľl├ž├╝lerini Koruma
3. ─░la├ž Kullanma
4. Ki┼čisel Sa─čl─▒k Cihazlar─▒n─▒
Ayarlayabilme
E. Topluma ─░li┼čkin Bilgi
1. Ba─č─▒ms─▒z Seyahat Becerileri
2. Toplumsal Beklentiler
3. Toplumun Fark─▒nda Olma ve Yararlanma
4. Telefonu Kullanma

IV. Meslek ├ľncesi ve Mesleki Beceriler

A. ─░┼če Haz─▒r Olma
1. ─░┼čin Fark─▒nda Olma
2. ─░┼č G├Âr├╝┼čmeleri ve ─░┼č Formlar─▒ Doldurma
3. ─░┼č Ba┼č─▒nda Bilgilenme
B. Mesleki Davran─▒┼člar
1. Mesleki Performans ve ├ťretim
2. ├çal─▒┼čma Al─▒┼čkanl─▒k veTutumlar─▒
3. ─░┼č ─░li┼čkileri
4. Belirli Bir Mesle─če ─░li┼čkin Beceriler
5. Meslek Becerilerini ├ľ─črenme ve De─či┼čik Durumlarda Kullanma
C. ─░┼če Uygun Sosyal Davran─▒┼člar Sergileme

Ba┼čar─▒ i├žin gerekli temel beceriler, temel geli┼čim becerileri, g├╝nl├╝k ya┼čamda gerekli say─▒sal bilgiler, g├╝nl├╝k ya┼čamda gerekli okuma ve ileti┼čim gibi alt beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Uyum i├žin gerekli beceriler, kendini tan─▒ma, ki┼čilik ve duygusal uyum ve bireyleraras─▒ sosyal beceriler alt beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Toplumsal uyum becerileri ya da g├╝nl├╝k ya┼čam becerileri, ├Âzbak─▒m becerileri, t├╝ketici becerileri, ev i├ži becerileri, sa─čl─▒k bak─▒m─▒ ve toplumsal bilgi beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Meslek ├Âncesi ve mesleki beceriler ise, i┼če haz─▒r olma, mesleki davran─▒┼člar ve mesle─če uygun sosyal davran─▒┼člar sergileme gibi beceri alanlar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerilerinin bu denli ayr─▒nt─▒l─▒ olarak ele al─▒nmas─▒ ve s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ zihin engelli bireylerin ba─č─▒ms─▒z ya┼čamaya haz─▒rlanmalar─▒na verilen ├Ânemi g├Âstermektedir. Nitekim AAMR’nin yeni tan─▒m ve s─▒n─▒fland─▒rma sisteminde a├ž─▒klanan ve ayr─▒┼čt─▒r─▒lan uyumsal beceri alanlar─▒ ba┼čar─▒l─▒ bir toplumsal ya┼čama ge├ži┼čte esas olarak g├Âr├╝lmektedir (Eripek, 1997; AAMR, 1992).

Zihin Engelli ├çocuklar─▒n E─čitim Gereksinimleri

B├╝t├╝n ├žocuklar─▒n e─čitiminde oldu─ču gibi engelli ├žocuklar─▒n e─čitiminde de, onlar─▒n ileride ba┼čkalar─▒na ba─č─▒ml─▒ olmadan ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmeleri, kendi kendilerine yeterli duruma gelmeleri ve toplumla b├╝t├╝nle┼čmeleri ama├žlanmaktad─▒r. Nitekim alanyaz─▒nda zihin engelli yeti┼čkinlerin aile ├╝yesi, i┼č├ži, ├Â─črenci, bo┼č zaman etkinliklerine kat─▒l─▒mc─▒ olma, t├╝keticilik ve vatanda┼čl─▒k gibi toplumsal rolleri ├╝stlenebilmeleri i├žin tam ba─č─▒ms─▒zl─▒k kazanmalar─▒n─▒n ├Ânemli oldu─ču vurgulanmaktad─▒r (Bender ve Valletutti, 1982). Bu amaca ula┼č─▒lmas─▒, bireyin bireysel farkl─▒l─▒klar─▒ ile yapabildikleri dikkate al─▒narak e─čitim gereksinimlerinin belirlenmesi ve gereksinimlerine uygun e─čitim ortamlar─▒n─▒n sunulmas─▒yla m├╝mk├╝n olabilmektedir.

Zihin engellilerin e─čitim gereksinimleri onlar─▒n baz─▒ ├Âzelliklerine g├Âre farkl─▒la┼čabilmektedir. Zihin engelliler homojen bir grup olmad─▒─č─▒ndan, ├že┼čitli ├Âzelliklerine ba─čl─▒ olarak kendi i├žlerinde ├Ânemli bireysel farkl─▒l─▒klar g├Âstermektedirler (Eripek, vd, 1996). Bu farkl─▒l─▒klar, onlar─▒n toplum ya┼čam─▒na haz─▒rlanmalar─▒nda gerekli olan bir ├žok beceriyi ├Â─črenmede ba┼čkalar─▒n─▒n yard─▒m─▒na daha fazla gereksinim duymalar─▒na yol a├žabilmektedir. ├ľzellikle, di─čer bireylerin kendi ba┼člar─▒na ya da ├žok az yard─▒mla ├Â─črendikleri bir ├žok beceriyi zihin engelli ├žocuklar kendi ba┼člar─▒na ├Â─črenmede ya da az bir yard─▒mla ├╝stesinden gelmede g├╝├žl├╝k ├žekebilmektedirler (Eripek, 1996). Dolay─▒s─▒yla zihin engelli bireylerin e─čitim gereksinimlerinin belirlenebilmesi i├žin, ├žok y├Ânl├╝ ve disiplinleraras─▒ bir yakla┼č─▒m do─črultusunda, AAMR’nin (1992) tan─▒m─▒ ve bu tan─▒m─▒n uyarlanmas─▒ndaki varsay─▒mlar─▒n dikkate al─▒nmas─▒ ├Ânerilmektedir.

Sonu├ž olarak, bir├žok zihin engelli birey ba─č─▒ms─▒z ya┼čamaya adayd─▒r. Bir├žo─ču kendi bak─▒m─▒n─▒ sa─člamaya, ev i┼člerini yapmaya, evlenip aile kurmaya, evdeki e┼čya ve cihazlar─▒ kullanmaya, temizli─če, yiyecek haz─▒rlamaya, k─▒saca kendi ya┼čam─▒n─▒ ba─č─▒ms─▒z olarak s├╝rd├╝rmeye gereksinim duyacakt─▒r (Brolin, 1991).

Zihin engelli bireyler zaman─▒ geldi─činde ailelerinden ayr─▒larak kendi evlerini kurmak durumunda kalacaklard─▒r. Evlerinden ayr─▒lan bu bireyler ise; bir├žok ├╝lkede oldu─ču gibi, normal ev, apartman, grup evleri, yat─▒l─▒ kurumlar (Glen, 1996) gibi pek ├žok ortamda ya┼čayabilecektir. Dahas─▒, yaln─▒z ya┼čama, destek ya┼čam evlerinde ya┼čama, kom┼ču deste─čiyle ya┼čama, ba┼čka ailelerin yan─▒nda ya┼čama gibi se├ženekleri olabilecektir (Gathercole, 1984; Smith, Patton ve Ittenbach, 1994).

Bu nedenlerle zihin engelli bireylerin de─či┼čik ortamlarda ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmeleri i├žin ciddi olarak haz─▒rlanmalar─▒ gerekir (Glen, 1996). Dolay─▒s─▒yla zihin engellilerin e─čitiminde en ├╝st ama├ž, onlar─▒n ba─č─▒ms─▒z ya┼čam becerilerini geli┼čtirmek olmal─▒d─▒r.

Yrd. Do├ž. Dr. Atilla CAVKAYTAR
Anadolu ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi
├ľzel E─čitim B├Âl├╝m├╝

KAYNAKÇA

AAMR/American Association on Mental Retardation (1993)
Mental Retardation: Definition, Classification and Systems of Supports. (9th Edition) Washington, DC.
Bender, M. Valletutti, P. J. (1982).
Teaching Functional Academics: A Curriculum Guide for Adolescents and Adults with Learning Problems. Baltimore: University Park Press.
Binet, A. ve , Simon, T. (1939).
Anormal ├çocuklar (├çev. Sabri Sedat Siyavu┼čgil) Devlet Bas─▒mevi, ─░stanbul.
Brolin, Donn E. (1991).
Life Centered Career Education A Competency Based Approach. (3th Edition) Published by the Councel for Exceptionel Children, USA.
Close, D. W., Sowers, J., Halpern, A. S. ve Bourbeau, P. E. (1985).
“Programming for the Transition Living for Mildly Retarded Persons” In K. C. Lakin ve R. H. Bruininks (Eds.), Stratejies for Achieving Community Integration of Developmentally Disabled
Citizens (p.165)
Baltimore, MD: Brookes (Smith, Patton ve Ittenbach, 1994, s. 400’deki al─▒nt─▒.
├ça─člar, Do─čan (1979)
Geri Zekal─▒ ├çocuklar ve E─čitimleri Ankara ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Yay─▒nlar─▒, Ankara.
Eripek, S├╝leyman (1996).
Zihinsel Engelli ├çocuklar. Anadolu ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Yay─▒nlar─▒, Eski┼čehir.
Eripek, S. ├ľzy├╝rek, M., ├ľzsoy,Y. (1996).
“Geri Zekal─▒ ├çocuklar” ├ľzel E─čitime Giri┼č. Karatepe Yay─▒nlar─▒, Ankara.
Eripek, S├╝leyman (1997)
“Zihin Engelliler” Yay─▒nlanmam─▒┼č Ders Notlar─▒, Anadolu ├ťniversitesi, E─čitim Fak├╝ltesi, Eski┼čehir.
Gathercole, C. E. (1984).
Residential Alternatives for Adults who are Mentally Handicapped. Published by British Institute of Mental Handicapped.
Glen, Thomas E. (1996).
Teaching Students with Mental Retardation: A Life Goal Curriculum Planning Approach Prentice-Hall, Inc, USA.
Patton, J. R., Smith, T. E. C., Clark, G. M., Polloway, E. A. Edgar, E., Lee, S. (1996).
“Individuals with Mild Mental Retardation: Postsecondary Outcomes and Implications for Educational Policy” Education and Training in Mental Retardation and Developmental Disabilities, June, 75-85.
Smith, J. D. (1994).
“The Revised AAMR Definition of Mental Retardation: The MRDD Position” Education and Training Mental Retardation and Developmental Disabilities, September.
Snell, M. E. (1983).
Systematic Instruction of the Moderately and Severely Handicapped. (Second Edition) Ohio: Merrill Pub. Corp., Columbus.