Category: Dikkat Eksikli─či ve Hiperaktivite

Hiperaktivite Tan─▒m─▒

A┼č─▒r─▒ hareketli ├žocuklara t─▒p dilinde ÔÇťhiperaktif ├žocukÔÇŁ denir. Yuvada; yuvaya gitmediyse ilk├Â─čretim birinci s─▒n─▒fta tespit edilir. A┼č─▒r─▒ hareketlidirler, yerlerinde oturamazlar, s├╝rekli k─▒p─▒r k─▒p─▒rd─▒rlar. Halk aras─▒nda ÔÇťeli dursa aya─č─▒ durmuyorÔÇŁ ┼čeklinde ifade edilir.

Bu ├žocuklarda s─▒k├ža g├Âr├╝len;

1. Yo─čunla┼čamama

2. Unutkanl─▒k, dalg─▒nl─▒k

3. D├╝rt├╝sellik

4. Uslu duramama

5. Hareket etme

6. S├Âz├╝ kesme7

. Sald─▒rgan davran─▒┼člar Dikkat eksikli─či de varsa;

1. Derse hemen ba┼člayamazlar

2. Zaman─▒nda bitiremezler

3. Arkada┼člar─▒yla ili┼čkilerinde zorlan─▒rlar

4. Oyunlarda zorlan─▒rlar

5. Bir konudan di─čerine ge├žerken zorlan─▒rlar. ├ľrne─čin; matematikten T├╝rk├žeye ge├žerken zorlan─▒rlar.

6. Arkada┼člar─▒na hemen uyum sa─člayamazlar. Ya hemen vazge├žerler ya da kavga ederler.

Hiperaktif ├çocuklar─▒n ├ľzellikleri

– ├çocuk ├žok hareketlidir

.- Yerinde duramaz.

– S├Âz dinlemez.

– ├çok h─▒r├ž─▒nd─▒r.

– Zarar verici olabilir

.- Kurallara uymakta zorlan─▒r.

– Kendini ve davran─▒┼člar─▒n─▒ kontrol edemez.

– S├╝rekli olarak bir yerlerini sa─ča sola ├žarpar

.- Yemek yerken ├žo─čunlukla ├╝zerine d├Âker.

– S─▒k s─▒k ufak ev kazalar─▒ ya┼čar.

– Pek ├žok yerde ÔÇťyaramazÔÇŁ diye ad─▒ ├ž─▒kar.

– ─░┼člemedi─či su├žlar da ├╝zerine kalabilir

.- Her ┼čeyi mutlaka ellemek, tutmak, eline almak ister.

– Arkada┼člar─▒yla uyumlu oynama s├╝resi s─▒n─▒rl─▒d─▒r.

– Yuvaya gitti─činde di─čer ├žocuklardan farkl─▒ y├Ânleri oldu─ču fark edilir.

– ─░lkokula ba┼člad─▒─č─▒nda zeki olmas─▒na ra─čmen zorlan─▒r.

– Harfleri ve say─▒lar─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r.

– Harfleri ve say─▒lar─▒ ters yazar ve okur.

– ├ľdevlerini kaydetmeyi beceremez.

– ├ľdevlerini yanl─▒┼č anlar ve yanl─▒┼č yapar.

– ├ľdevlerini yapt─▒─č─▒ halde evde unutur

.- Okulda e┼čyalar─▒ b─▒rak─▒r ya da unutur.

– ├ľ─čretmenleri ondan ┼čikayet├ži olur.

– Serviste arkada┼člar─▒n─▒ rahats─▒z etti─či i├žin s─▒k s─▒k ┼čikayetler gelir

. Bu ├Âzelliklerden 10 tanesi ├žocuk i├žin ge├žerliyse psikolo─ča ba┼čvurmak gerekir.

Hiperaktif ├çocuklar─▒n Olumsuz ├ľzellikleri

1. Dalg─▒n, dikkatsiz, unutkan, sakar ve kazalara a├ž─▒kt─▒r.

2. Alg─▒lama g├╝├žl├╝kleri ya┼čarlar.Bilgi beyine 5 duyunun t├╝m├╝n├╝ kullanarak gelir. ├ľ─črenmede ├Ânemli olanlar: g├Ârsel ve i┼čitsel duyulard─▒r.G├Ârsel alg─▒lama g├╝├žl├╝─č├╝ g├Ârsel bilgileri kar─▒┼čt─▒rmas─▒na sebep olabilir. ÔÇťcÔÇŁ yerine ÔÇťeÔÇŁ, ÔÇťbÔÇŁ yerine ÔÇťdÔÇŁ, ÔÇťmÔÇŁ yerine ÔÇťnÔÇŁ, ÔÇťbÔÇŁ yerine ÔÇťpÔÇŁ gibi…

G├Ârsel motor problemleri olan ├žocuk top yakalama ya da f─▒rlatmada, bulmaca ├ž├Âzmede, ip atlamada, ├žeki├ž ve ├živi kullanma da sorun ya┼čar.ÔÇťFig├╝r yerle┼čtirmeÔÇŁ problemi olabilir: okurken kelime ve sat─▒rlar─▒ atlayabilir.Derinli─či yanl─▒┼č de─čerlendirebilir; bu y├╝zden e┼čyalara ├žarpabilir, sandalyeden d├╝┼čebilir.

─░┼čitsel alg─▒lama g├╝├žl├╝─č├╝: hafif ses farkl─▒l─▒klar─▒n─▒ ay─▒rt etmede g├╝├žl├╝k ya┼čayabilir. ├ľrne─čin; ba┼čka ├žocuklar─▒n oyun oynad─▒─č─▒ odada tv izliyorsa, sizin ona: ÔÇť Buraya gel ve sofray─▒ kurÔÇŁ dedi─činizi duymayabilir. Bunun nedeni sizin sesinizi (fig├╝r) di─čer seslerden (fon) ay─▒rt edememesidir. B├Âylece sizi dinlemiyormu┼č gibi g├Âr├╝n├╝r.

B├╝t├╝nleme g├╝├žl├╝kleri, soyutlama ve organize etme g├╝├žl├╝kleri ya┼čayabilirler. S─▒ralama g├╝├žl├╝kleri ya┼čayabilirler; anlat─▒lan bir hikayeyi tekrar anlatmas─▒ istendi─činde olaylar─▒n s─▒ras─▒n─▒ kar─▒┼čt─▒rabilir; ÔÇť23ÔÇŁ ├╝ ÔÇť32ÔÇŁ diye yazabilir. ├ľrne─čin; 12 ay─▒ ezberler sayar ama ÔÇťEyl├╝lden sonra hangi ay gelir?ÔÇŁ sorusuna cevap veremeyebilir.

Haf─▒za g├╝├žl├╝kleri ya┼čayabilir; bilgiyi k─▒sa s├╝reli bellekten uzun s├╝reli belle─če ge├žirmede sorun ya┼čayabilirler. Uzun s├╝reli haf─▒zada sorun yoktur. 3 y─▒l ├Ânceki olay─▒ detayl─▒ ┼čekilde aktar─▒r. Ancak ├Â─čretmenin istedi─či ├Âdevi ertesi g├╝n tamam─▒yla unutabilir. Normal ├žocuk 3-5 kerede ├Â─črenirken o 10 kerede ├Â─črenir.

T├╝m bu g├╝├žl├╝klerden ├Ât├╝r├╝ yazma ve okumada fakl─▒l─▒klar g├Âsterirler. ├ľnlerine konan bir metni farkl─▒, eksik, fazla ya da yanl─▒┼č okuyabilirler.

3. Da─č─▒n─▒k ve d├╝zensizdirler.

. S─▒n─▒rlar─▒ ├žizemeler.

4. Kulland─▒klar─▒ e┼čyan─▒n yerini s─▒k s─▒k unuturlar.

├ľncelikleri ayarlayamazlar.

5. Acelecidirler.

19. S├╝reklili─či sa─člayamazlar.

6. Heyecanl─▒d─▒rlar.

20. M├╝kemmeliyet├židirler.

7. Sab─▒rs─▒zd─▒rlar.

21. K─▒skan├žt─▒rlar, karde┼člerini k─▒skan─▒rlar.

8. Çabuk olumsuz tavır takınırlar.

9. Çabuk sinirlenirler.

22. Kontrol g├╝├žl├╝─č├╝ ya┼čarlar.

10. ─░nat├ž─▒d─▒rlar.

23. ─░leti┼čim bozuklu─ču ya┼čarlar.

11. Tak─▒l─▒p kal─▒rlar.

24. ├çabuk karar de─či┼čtirirler.

12. Israrc─▒d─▒rlar

25. Çok duyarlı, hassaslar

13. ─░ddiac─▒d─▒rlar.

14. Abart─▒l─▒d─▒rlar.

26. Utanga├žt─▒rlar.

15. Merakl─▒d─▒rlar.

16. Zaman─▒ iyi kullanamazlar.

Hiperaktif Çocuklarda Yapılması Gerekenler

Hiperaktif ├žocukla ba┼čar─▒l─▒ bir ileti┼čim kurabilmek i├žin: Cezadan ├Ânce ├Âd├╝l y├Ântemi kullan─▒lmal─▒, o davran─▒┼č─▒ tesad├╝fen bile yapm─▒┼č olsa.A├ž─▒k, net ve k─▒sa konu┼čulmal─▒. Tatl─▒-sert olunmal─▒. Kurallar kesin, kararl─▒ ve de─či┼čmez olmal─▒.

├ľzellikle duygu d├╝zeni konusunda istikrarl─▒ olunmal─▒. Ak┼čamlar─▒ ka├žta yataca─č─▒ kesin bir dille ifade edilmeli. E─čer esneme olacaksa nedeni ve ne kadar olaca─č─▒ belirtilmeli. Kurallar yaz─▒l─▒ olarak olu┼čturulmal─▒ ve odas─▒na as─▒lmal─▒. G├╝nl├╝k program haline getirilmeli. Bazen s├Âzle┼čme haline getirilerek kar┼č─▒l─▒kl─▒ imzalanabilir.

Çocuk düzene uymazsa;

– Hareketlili─či artar.

– Sinir ve H─▒r├ž─▒nl─▒k artar.

– Sakarl─▒k ve kazalara a├ž─▒kl─▒k artar.

– ─░┼čtahs─▒zl─▒k olu┼čur.

– Geli┼čimi olumsuz etkilenebilir, boy uzamas─▒ azalabilir.

K─▒saca;

– A├ž─▒klay─▒c─▒ k─▒sa ve ├Âz olun- 2 se├ženek sunun.- Do─čru yapt─▒─č─▒ her ┼čeyi ├Âd├╝llendirin.

– Zaman y├Ânetimini ├Â─čretin.- K─▒yaslama yapmay─▒n.- Yasaklar koymay─▒n.

( ├Ârn.; ÔÇť Sen zay─▒f ald─▒n sinemaya gitmiyorsun.ÔÇŁ )

Hiperaktivite ve Dikkat Da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ Olan ├çocuklarda Okul Ba┼čar─▒s─▒ ─░├žiYap─▒lmas─▒ Gerekenler:

D─▒┼č ortam─▒n d├╝zenlenmesi:

– Hep ayn─▒ odada ├žal─▒┼č─▒lmal─▒, o masada sadece ders ├žal─▒┼č─▒lmal─▒.

– Televizyon ve m├╝zik kapat─▒lmal─▒.

– Oda sade olmal─▒; ├žocu─čun bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na giren resim, obje, s├╝s e┼čyas─▒ vb. kald─▒r─▒lmal─▒.

– Y├╝z├╝ duvara d├Ân├╝k olmal─▒, oda ayd─▒nlat─▒lm─▒┼č olmal─▒.

– K├╝t├╝phane varsa ├╝st├╝ne beyaz ├žar┼čaf ├Ârt├╝lmeli.

– Dersler b├Âl├╝n├╝p planlamal─▒. 10 dk. mat., 10 dk. t├╝rk├že, 10 dk. hayat bilgisi. Zorlan─▒yorsa araya basit, dinlendirici dersler ( m├╝zik, resim vb.) serpi┼čtirilebilir.

Ders ├žal─▒┼č─▒rken;

– Sabit zaman-sabit yer y├Ântemi: Hep ayn─▒ yerde hep ayn─▒ saatte ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmal─▒

.- Hemen ┼čimdi y├Ântemi (s─▒ca─č─▒ s─▒ca─č─▒na)

: ├çocuk okuldan derse ─▒s─▒nm─▒┼č olarak gelir. Hemen derse ba┼člarsan─▒z daha h─▒zl─▒ ve kolay adapte olur. Bu y├╝zden ders ├žal─▒┼čma ve ├Âdev yapma okuldan gelir gelmez hemen halledilmelidir.

– Dikkat yo─čunlu─ču saptama y├Ântemi: Dikkat sabah saatlerinde yo─čundur. Bu yo─čunluk ├Â─člene do─čru azal─▒r. Ak┼čam azalma doruk noktas─▒ndad─▒r. Saat 21:30ÔÇÖdan itibaren dikkat biter.

– K─▒sa ├žal─▒┼čma-k─▒sa ara y├Ântemi: K─▒sa ├žal─▒┼čma: 15-20 dk. Ara s├╝resi: 2-3 dk.televizyon seyretme, bilgisayar oynama aralarda olmamal─▒d─▒r.

– K├╝├ž├╝k par├žalara ay─▒rarak ├žal─▒┼čma y├Ântemi: ├Ârne─čin; 2 sayfal─▒k bir oku-anlat ya da yaz─▒ ├žal─▒┼čmas─▒ varsa; bir par├ža 4-5 paragrafa ayr─▒larak ├žal─▒┼čt─▒r─▒l─▒r.

Dikkat eksikli─či ve hiperaktivite bozuklu─ču her 20 ├žocuktan 1ÔÇÖinde g├Âr├╝l├╝r. 3 kolu vard─▒r:

1. Dikkatsizlik

2. Hiperaktivite

3. D├╝rt├╝sellik :

Ba┼čkalar─▒n─▒n s├Âz├╝n├╝ keser, araya girer, s─▒ras─▒n─▒ bekleme zorlu─ču vard─▒r.

Tedavide davran─▒┼čsal yakla┼č─▒m─▒n yan─▒ s─▒ra ila├ž tedavisi (metilfenidat t─▒bbi tedavisi) uygulan─▒r. Bu kriterlerle 7 ya┼č─▒ndan ├Ânce ortaya ├ž─▒km─▒┼č olmas─▒ ve 6 aydan fazla s├╝rmesi ┼čartt─▒r. DEHB i├žin metilfenidat─▒n etkisi 30-45 dk ile ba┼člar, 1,5-2,5 saatte maksimuma ula┼č─▒r. 4 saatte biter.

DEHB genetiktir. Bu bozuklu─ču olan ├žocuklar─▒n %10 ile %35ÔÇÖinin birinci derecede akrabas─▒nda ayn─▒ bozukluk vard─▒r. Ergenlikte devam edebilir. D├╝rt├╝sellikten dolay─▒ erken ya┼čta madde kullan─▒m─▒, alkol/sigara ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒, istenmeyen gebelikler, araba kazalar─▒ g├Âr├╝lebilir. Eri┼čkinlikte ani kararla evlenmeler/bo┼čanmalar, kaybedilen i┼čler, kazalar, bor├žlar, ├žocuklara fiziksel ┼čiddet g├Âr├╝lebilir.

Ya┼čam boyu ÔÇťsebats─▒zl─▒kÔÇŁ problemi, sosyal izolasyon, ├Âfke ve agresyon, yaln─▒zl─▒k, d─▒┼članma ve alay edilme g├Âr├╝l├╝r.

Dikkat eksikli─či

Teknoloji ve internetin devreye girmesiyle ├žocuklar─▒n derslere ilgilerinin azald─▒─č─▒na dikkat ├žeken uzmanlar, ├Â─črencilerde olu┼čan dikkat eksikli─činin okula uyum sa─člamalar─▒na engel oldu─čunu belirtiyor.

Ac─▒badem Bursa Hastanesi doktorlar─▒ndan pedagog ┼×ebnem ├çoban, teknoloji ve internet ├ža─č─▒n─▒n bir getirisi olan bu sorunlar─▒n aile deste─či ile a┼č─▒labilece─čini vurgulad─▒.

├çoban, “Okula ba┼člang─▒├ž d├Ânemlerinde ├žocuklar─▒n ├Âzellikle ├Âdev yapmaya al─▒┼čamamas─▒, ebeveynlerin ve ├Â─čretmenlerin zoruyla ├Âdev yapmalar─▒ dikkat eksikli─činin en belirgin ├Âzelli─čidir.

├çocu─ča ├Âdevlerini yapmak ├žok zor gelir, masan─▒n ba┼č─▒na oturamaz, otursa dahi ├že┼čitli bahaneler uydurarak (tuvalete gitme, su i├žme gibi) s─▒k s─▒k masa ba┼č─▒ndan kalkarlar.” diye konu┼čtu.

├çocuklar─▒n, b├╝y├╝klerini ders ├žal─▒┼č─▒rken yanlar─▒nda istedi─čini i┼čaret eden ├çoban, ┼č├Âyle devam etti: “Ba┼člad─▒klar─▒ bir i┼či bitirmekte zorlan─▒r, bir i┼či sonu├žland─▒rmadan hemen di─čerine ge├žerler. Kendileriyle konu┼čtu─čunuzda sanki sizi dinlemiyormu┼č izlenimi verirler. Kendilerinden istenen bir ┼čeyi, kendilerine birka├ž defa s├Âylenildikten sonra yaparlar.”

Dr. ├çoban, s─▒nav esnas─▒nda da sab─▒rs─▒zl─▒klar─▒ nedeniyle dikkatsiz davranmalar─▒, sorular─▒ ├žabuk okumalar─▒ yar─▒m ya da yanl─▒┼č okumalar─▒na yol a├žarak, iyi bildikleri sorular─▒ bile yanl─▒┼č yan─▒tlayabileceklerini s├Âyledi.

├ľzellikle ilkokul y─▒llar─▒ndaki ├žocuklar─▒n s─▒nav ka─č─▒d─▒n─▒ herkesten ├Ânce vermeye ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒, sonu├ž olarak da almalar─▒ gerekenden daha d├╝┼č├╝k notlar ald─▒klar─▒n─▒ kaydetti. Aile deste─činin ├Ânemini vurgulayan ├çoban, “Tedavide aile, okul ve hekim aras─▒nda s─▒k─▒ i┼čbirli─či temel ├Â─čedir.

├ľ─črenme sorunlar─▒, arkada┼č ili┼čkilerindeki sorunlar ve kurallara uyma g├╝├žl├╝─č├╝ aile ve okulun birlikte, etkin yakla┼č─▒mlar─▒yla a┼č─▒labilir.” ┼čeklinde konu┼čtu. Bu tarz ├žocuklar─▒n cezayla de─čil, kurulabilecek sa─čl─▒kl─▒ bir ileti┼čimle kazan─▒labilece─čini ifade eden ├çoban, dikkat eksikli─či oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len bir ├žok ├žocukta duyma ve g├Ârme problemi ├ž─▒kt─▒─č─▒ bu a├ž─▒dan kulak ve g├Âz muayenelerinin ayr─▒ca mutlaka yap─▒lmas─▒ gerekti─čine dikkat ├žekti.

Dikkat Eksikli─či ve Hiperaktivite Bozuklu─ču

dikkat eksikli─či ve hiperaktivite sorunu

dikkat eksikli─či ve hiperaktivite sorunu

Dikkat Eksikli─či ve Hiperaktivite Bozuklu─ču

├çocukta 7 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba┼člayan, en az iki ortamda (ev, okul) 6 ay s├╝reyle ya┼č─▒na ve geli┼čim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikli─či, a┼č─▒r─▒ hareketlilik, hiperaktivite ve d├╝rt├╝sellik belirtileriyle g├Âr├╝len bozuklu─ča denir.

 

Dikkat Eksikli─či ve Hiperaktivite Bozuklu─ču g├Âsteren bireylerde ├Â─črenme , davran─▒┼č vb. problemler g├Âr├╝lebilmektedir.

 

DSM IV Dikkat Eksikli─či ve Hiperaktivite/ A┼č─▒r─▒

Hareketlilik Bozuklu─čunun Tan─▒ ├ľl├ž├╝tleri:

a) Dikkatsizlik

1. ├ço─ču zaman dikkatini ayr─▒nt─▒lara veremez ya da okul ├Âdevlerinde, i┼člerinde ya da di─čer etkinliklerinde dikkatsizce hatalar yapar,

2. ├ço─ču zaman ├╝zerine ald─▒─č─▒ g├Ârevlerde ya da oynad─▒─č─▒ etkinliklerde dikkati da─č─▒l─▒r,

3. Do─črudan kendisine konu┼čuldu─čunda ├žo─ču zaman dinlemiyormu┼č gibi g├Âr├╝n├╝r,

4. ├ço─ču zaman y├Ânergeleri izlemez ve okul ├Âdevlerini, ufak tefek i┼čleri ya da i┼č yerindeki g├Ârevlerini tamamlayamaz (kar┼č─▒t olma bozuklu─čuna ya da y├Ânergeleri anlayamamaya ba─čl─▒ de─čildir),

5. ├ço─ču zaman ├╝zerine ald─▒─č─▒ g├Ârevleri ve etkinlikleri d├╝zenlemekte zorluk ├žeker,

6. ├ço─ču zaman s├╝rekli zihinsel ├žabay─▒ gerektiren g├Ârevlerden ka├ž─▒n─▒r, bunlar─▒ sevmez ya da bunlarda yer almaya kar┼č─▒ isteksizdir,

7. ├ço─ču zaman ├╝zerine ald─▒─č─▒ g├Ârevler ya da etkinlikler i├žin gerekli olan ┼čeyleri kaybeder (├Ârn. Oyuncaklar, okul ├Âdevleri, kalemler, kitaplar ya da ara├ž-gere├žler),

8. ├ço─ču zaman dikkati d─▒┼č uyaranlara kolayl─▒kla da─č─▒l─▒r,

9. G├╝nl├╝k etkinliklerinde ├žo─ču zaman unutkand─▒r.

 

 

b) Hiperaktivite/ A┼č─▒r─▒ hareketlilik

1. ├ço─ču zaman elleri, ayaklar─▒ k─▒p─▒r k─▒p─▒rd─▒r ya da oturdu─ču yerde k─▒p─▒rdan─▒p durur,

2. ├ço─ču zaman s─▒n─▒fta ya da oturmas─▒ beklenen di─čer durumlarda oturdu─ču yerden kalkar,

3. ├ço─ču zaman uygunsuz olan durumlarda ko┼ču┼čturup durur ya da t─▒rman─▒r (ergenlerde ya da eri┼čkinlerde ├Âznel huzursuzluk duygular─▒ ile s─▒n─▒rl─▒ olabilir),

4. ├ço─ču zaman, sakin bir bi├žimde, bo┼č zamanlar─▒ ge├žirme etkinliklerine kat─▒lma ya da oyun oynama zorlu─ču vard─▒r,

5. ├ço─ču zaman hareket halindedir ya da bir motor taraf─▒ndan s├╝r├╝l├╝yormu┼č gibi davran─▒r,

 

c) D├╝rt├╝sellik/ Atakl─▒k

1. ├ço─ču zaman sorulan sorunun tamamlanmas─▒n─▒ beklemeden cevab─▒n─▒ verir,

2. ├ço─ču zaman s─▒ras─▒n─▒ bekleme g├╝├žl├╝─č├╝ vard─▒r,

3. ├ço─ču zaman ba┼čkalar─▒n─▒n s├Âz├╝n├╝ keser ya da yapt─▒klar─▒n─▒n aras─▒na girer.

(hiperaktivite-atakl─▒k belirtilerinden alt─▒s─▒ ya da daha fazlas─▒n─▒, en az alt─▒ ayd─▒r uyumsuzluk yaratacak ve geli┼čim d├╝zeyine uygun olmayan ┼čekilde g├Âstermesi gerekir)

├çocukta yukar─▒da yer alan tan─▒ ├Âl├ž├╝tlerinin yan─▒ s─▒ra; temel belirtilerin 7 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba┼člamas─▒, en az iki ortamda g├Âr├╝lmesi, (okul ve evde) ve 6 ay boyunca da devam ediyor olmas─▒ Yayg─▒n geli┼čimsel bozukluk, zihinsel ve geli┼čimsel yetersizlik ve di─čer psikolojik bozukluklar─▒n ve i┼čitme ve g├Ârme yetersizliklerin olmamas─▒ gerekmektedir.
Bireylerde okul ├Âncesi d├Ânemden itibaren g├Âr├╝lmeye ba┼člayan DEHBÔÇÖnin, tan─▒s─▒n─▒ kesinle┼čtirecek bir test bulunmamaktad─▒r. Bu nedenle DEHBÔÇÖnin tan─▒s─▒n─▒n konulmas─▒ ├žok y├Ânl├╝ de─čerlendirmeyi ve farkl─▒ bilgi kaynaklar─▒n─▒n i┼č birli─čini gerekmektedir. Klinisyenin tan─▒ ara├žlar─▒, ana baba ├žocuk g├Âr├╝┼čmesi, ana baba ├žocuk g├Âzlemi, ebeveyn ve ├Â─čretmen davran─▒┼č dereceleme ├Âl├žekleri, fiziksel ve n├Ârolojik muayene, bili┼čsel testler, i┼čitme ve g├Ârme testi gibi yakla┼č─▒mlard─▒r. ├çocuk-ergen ruh sa─čl─▒─č─▒ ve hastal─▒klar─▒ kliniklerinde DEHB tan─▒s─▒, mevcut belirtilerin ya┼č ve zihinsel d├╝zeye g├Âre de─čerlendirilip ├žocuk psikiyatristleri ve klinik psikologlar taraf─▒ndan DSM-IV tan─▒ ├Âl├ž├╝tlerine g├Âre konulmaktad─▒r.

 

├ľzellikleri:

 

Bili┼čsel Geli┼čim ├ľzellikleri:

Zekalar─▒ normal ya da normalin ├╝st├╝nde olmas─▒na ra─čmen dikkatleri ├žok k─▒sa s├╝reli ve ├žabuk da─č─▒ld─▒klar─▒ i├žin genellikle ├Â─črenme problemleri ya┼čamaktad─▒rlar.

Genellikle ba┼člad─▒klar─▒ i┼či sonland─▒rmada g├╝├žl├╝k ├žekerler. Devaml─▒ dikkat ve emek isteyen i┼člerde ├žal─▒┼čmak istemezler.

Dikkatlerini uygun olarak ortama y├Ânlendirmede zorluk ya┼čamaktad─▒rlar.

├çal─▒┼čmalar─▒n─▒ plans─▒z, d├╝zensiz ve karmakar─▒┼č─▒k bir bi├žimde s├╝rd├╝r├╝rler.

G├╝nl├╝k i┼člerinde genellikle unutkand─▒rlar. Randevular─▒n─▒, beslenme saatini, e┼čyalar─▒n─▒, ├Â─čretmenin aileye g├Ânderdi─či mesajlar─▒ vb. s─▒kl─▒kla unutabilmektedirler.

Okuma ve yazma becerilerinde s─▒k─▒nt─▒lar ya┼čayabilmektedirler.

Bu ├žocuklar─▒n bellek i┼čleyi┼činde g├╝├žl├╝kleri vard─▒r. Belle─če ili┼čkin as─▒l sorun, s├Âylenen s├Âz├╝n ├žocu─čun dikkat alan─▒na girmemesi nedeniyle ├Â─črenmede yetersizlik ya┼čanmas─▒d─▒r. Aileler ve ├Â─čretmenler s─▒kl─▒kla bu ├žocuklar─▒n unutkanl─▒klar─▒ndan yak─▒nmaktad─▒rlar. Bellek sorunlar─▒ ├Âzellikle ├žocuklardan bir ┼čey yapmalar─▒ istendi─činde ya da birka├ž y├Ânerge ayn─▒ anda verildi─činde ya┼čan─▒r.

Motor Geli┼čim ├ľzellikleri:

Baz─▒ DEHB ├žocuklarda geli┼čimsel gerilik g├Âr├╝lebilmektedir. Motor koordinasyonu zay─▒f olabilmektedir. DEHB olan ├žocuklar─▒n ├žo─ču ince motor becerisi gerektiren i┼člerde ├Âzellikle yaz─▒ yazmada zorluk ya┼čarlar.

Sosyal ve Duygusal Geli┼čim ├ľzellikleri:

Dikkat s├╝relerinin k─▒sa ve atak olmalar─▒ ├žocuklar─▒n sosyal kurallar─▒ ├Â─črenmelerini g├╝├žle┼čtirmektedir. Bu nedenle arkada┼č bulmakta ve kurallar─▒na g├Âre oyun oynamakta g├╝├žl├╝k ├žekebilmektedirler.

Grup i├žinde oynarken ya da ├žal─▒┼č─▒rken s─▒ras─▒n─▒ beklemekte zorlanmaktad─▒rlar ve y├Ânergelere ve kurallara uymada zorluk ya┼čad─▒klar─▒ i├žin sosyal olarak uyumsuzluk g├Âstermektedirler.

A┼č─▒r─▒ hareketlidirler.

E┼čyalar─▒n─▒, kitaplar─▒n─▒, kalemlerini ve oyuncaklar─▒n─▒ s─▒k s─▒k kaybetmektedirler.

├ľdevlerin ve etkinliklerin d├╝zenlenmesinde s─▒kl─▒kla zorluk ├žekmektedirler. ├ço─ču kez olas─▒ sonu├žlar─▒ d├╝┼č├╝nmeden kendini fiziksel olarak tehlikeye atabilirler (sa─č─▒na soluna bakmadan caddeye f─▒rlamak gibi),

─░steklerini ertelemekte ve d├╝rt├╝lerini kontrol etmekte zorluk ├žekebilmektedirler.

 

Dil ve Konu┼čma ├ľzellikleri:

Konu┼čurken ses ve s├Âzc├╝k atlamalar─▒ g├Âr├╝lebilir.

 

Nedenleri:

 

DEHB’nin s─▒kl─▒─č─▒ DSM IV (K├Âro─člu, 1994)’├╝n verilerine g├Âre toplumda %3-5 aras─▒nda, erkek ├žocuklarda k─▒zlara oranla 3 kat daha fazla oldu─ču tespit edilmi┼čtir. DEHB’nin nedenleri tam olarak bilinmese de psiko-sosyal ve biyolojik fakt├Ârlerin etkili oldu─ču belirlenmi┼čtir.

Psiko-sosyal Etmenler:─░lk ├žocukluk d├Ânemindeki e─čitim hatalar─▒, a┼č─▒r─▒ beklenti (├žocuktan yapabilece─činden fazlas─▒n─▒ bekleme) ,korkulu olma, az ya da yanl─▒┼č motivasyon, geli┼čim krizleri, olumsuz ya┼čam ┼čartlar─▒,

Biyolojik ve Genetik Etmenler: Beyin zedelenmesi , genetik etkenler, beyindeki yap─▒sal ve i┼člevsel anormallikler, biyokimyasal de─či┼čimler,merkezi sinir sistemindeki yap─▒sal ve i┼člevsel bozukluklar.

 

├ľ─čretmenlere ├ľneriler:

 

Size yard─▒mc─▒ olabilecek kaynaklar─▒ harekete ge├žirin.okulun ve anne baban─▒n deste─čini isteyin.bir sorun ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda dan─▒┼čabilece─činiz bu konuda bilgili bir profesyonelle(psikolog,dan─▒┼čman v.b) i┼č birli─či yapmal─▒s─▒n─▒z.
├ľ─črencinizi size en yak─▒n noktaya oturtun ve s├╝rekli g├Âz g├Âze gelerek dikkati da─č─▒lan ├Â─črencinizin dikkatini her an ├╝zerinizde tutabilirsiniz
├ľ─črenmenizi duygusal y├Ân├╝n├╝ g├Âz ard─▒ etmeyin.Bu ├žocuklar s─▒n─▒ftaki faaliyetlerin e─člendirici y├Ân├╝n├╝ bulmak, ba┼čar─▒s─▒zl─▒k ya da becerisizlik yerine ba┼čar─▒l─▒ olman─▒n tad─▒na varmak, korku yada s─▒k─▒nt─▒ yerine heyecan ya┼čamak ihtiyac─▒ndad─▒rlar.
Dikkat eksikli─či olan ├Â─črenciler d├╝zenli ortamlara ihtiya├ž duyarlar. Kendi ba┼člar─▒na i├ž d├╝nyalar─▒n─▒ d├╝zenleyemedikleri i├žin d─▒┼č d├╝nyalar─▒n─▒n ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan d├╝zenlenmesini isterler.Ne yapacaklar─▒n─▒ bilmeyen ya da unutan ├žocuklar ├Ânceden haz─▒rlanm─▒┼č listelerden faydalanabilirler. Onlar─▒n hat─▒rlat─▒lmaya, prova yapmaya, tekrar yapmaya, y├Ânlendirilmeye, s─▒n─▒rlar konulmas─▒na ve d├╝zene ihtiya├žlar─▒ vard─▒r.
Kurallar─▒ yaz─▒n ve her dakika g├Âz ├Ân├╝nde olaca─č─▒ bir yere as─▒n.├çocuklar kendilerinden ne beklendi─činden emin olduklar─▒nda, ├ževrelerindeki ki┼čilere daha fazla g├╝ven duyacaklard─▒r.
─░┼člerin nas─▒l yap─▒lmas─▒ gerekti─čini tekrarlay─▒n,yaz─▒n,s├Âyleyin.
S─▒n─▒rlar koymaktan ├žekinmeyin.S─▒n─▒rlar ├žocuklara ceza vermek i├žin de─čil,onlar─▒ rahatlatt─▒─č─▒ ve ├ževrelerine g├╝ven duymalar─▒n─▒ sa─člad─▒─č─▒ i├žin konur.
├ľnceden belirlenmi┼č bir programa dakik bir bi├žimde sad─▒k kalmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.Bu program─▒ tahtaya yada ├Â─črencinin s─▒ras─▒na yap─▒┼čt─▒rabilir ve s─▒k s─▒k bakmas─▒ i├žin uyarabilirsiniz.
Okul sonras─▒nda yapmas─▒ gerekenleri yazmas─▒ i├žin yard─▒mc─▒ olun.
├ľdevleri kontrol ederken , miktardan ├žok ├Âdevin kalitesine bak─▒n.
├çocu─čun neler ├Â─črendi─čini s─▒k s─▒k kontrol edin..
B├╝y├╝k projeleri, k├╝├ž├╝k ve bitirilmesi kolay par├žalara b├Âl├╝n.B├╝y├╝k projeler dikkat eksikli─či olan ├Â─črencileri hemen y─▒ld─▒r─▒r ve ÔÇśben bunu bilmiyorum , bitirmeyi asla ba┼čaramamÔÇÖ demelerine neden olur.Oysa b├╝y├╝k bir i┼či kolayca ba┼čar─▒labilir k├╝├ž├╝k par├žalara b├Âlmek, onlar─▒ ├╝rk├╝tmeyecektir.
S─▒n─▒fta ┼čakac─▒, al─▒┼č─▒lm─▒┼č─▒n d─▒┼č─▒nda , ne┼čeli biri olmaya ├žal─▒┼čmal─▒s─▒n─▒z.Bu ├žocuklar e─členceye bay─▒l─▒rlar ve hemen kat─▒l─▒rlar.Bu da dikkatlerini toplamalar─▒na neden olur.Bu arada ├žocuklar─▒ fazla heyecanland─▒rmaktan da ka├ž─▒nmal─▒s─▒n─▒z
├çocu─čun ba┼čar─▒lar─▒n─▒ yakalamak ve ├Âvmek i├žin hep tetikte olun.Dikkat eksikli─či olan ├žocuklar, o kadar fazla ba┼čar─▒s─▒zl─▒k ya┼čarlar ki, verebilece─činiz her t├╝rl├╝ olumlu tepkiye ihtiya├žlar─▒ vard─▒r.├ľvg├╝ye ├žok olumlu tepki verirler; ├Âvg├╝ almad─▒klar─▒ durumda siner ve i├žine kapan─▒rlar,g├╝venlerini kaybederler.
├ľ─čretirken konu ba┼čl─▒klar─▒n─▒ kullan─▒n, ana fikri ├ž─▒karmay─▒ ├Â─čretin.
Neler s├Âyleyece─činizi s├Âylemeden ├Ânce anons edin, sonra s├Âylemek istedi─činizi s├Âyleyin.
Y├Ânergelerinizi basitle┼čtirin.Se├žilecek ┼č─▒klar─▒ basitle┼čtirin.Basit c├╝mleleri kavratmak daha kolayd─▒r.Ama renkli c├╝mleler kullan─▒n,renkli bir dil dikkat toplamaya yard─▒mc─▒ olur.
Kendilerini de─čerlendirebilmeleri i├žin onlara yard─▒mc─▒ olun.├ço─ču zaman nas─▒l davrand─▒klar─▒n─▒n ya da bulunduklar─▒ noktaya nas─▒l geldiklerinin fark─▒nda de─čildirler.Kendi kendisini tan─▒mas─▒na yard─▒mc─▒ olacak sorular sormal─▒s─▒n─▒z.
Davran─▒┼člar─▒n y├Ânlendirilmesini sa─člamak i├žin daha b├╝y├╝k ├žocuklarda puanlama sistemi ve daha b├╝y├╝k ├žocuklarda ├Âd├╝llendirme sistemi geli┼čtirin.
E─čer ├žocuk sosyal i┼čaretlerden ÔÇôv├╝cut dili, ses tonu, zamanlama vb.- anlam─▒yorsa, o zaman tedbirli bir ┼čekilde bunlar─▒ anlamay─▒ ona ├Â─čretmelisiniz.
S─▒nav tamamlamay─▒ ├Â─čretin.
├çocuklar─▒ ├žifter ya da ├╝├žer gruplar halinde ay─▒r─▒n.Birlikte ├žal─▒┼čabilecek grup ┼čeklini bulana kadar denemekten vazge├žmeyin.
Grubuna ba─čl─▒ kalmas─▒na dikkat edin.Bu ├žocuklar bir gruba ait olmak ve i┼člev sahibi olmak ihtiyac─▒ duyarlar.
Olanak bulduk├ža ├žocu─ča sorumlulu─čunu verin.
Evden ÔÇôokula-eve bir ├Âdev defteri tutturun.Bu y├Ântem ev ile okul aras─▒nda s├╝rekli bir ileti┼čim sa─člar.
G├╝nl├╝k karne sistemi geli┼čtirin.├çocuk k├╝├ž├╝kse karne eve, daha b├╝y├╝kse direkt olarak ├žocu─ča okunmal─▒d─▒r. G├╝nl├╝k karne disiplin ama├žl─▒ de─čil, cesaret verici olmal─▒d─▒r.
├ľv├╝n, s─▒rt s─▒vazlay─▒n, onaylay─▒n, cesaret verin, umutland─▒r─▒n.
Daha b├╝y├╝k ├žocuklara, ├Â─črendiklerini daha sonra hat─▒rlayabilmek i├žin k├╝├ž├╝k notlar yazmalar─▒n─▒ ├Ânerin.
Bir senfoniyi y├Âneten bir orkestra ┼čefi gibi davran─▒n. Orkestran─▒n senfoni ba┼člamadan ├Ânce dikkatini toplamas─▒n─▒ sa─člay─▒n.
Olanak bulduk├ža, birlikte ├žal─▒┼čabilmeleri i├žin onlar─▒ her ders i├žin bir ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒ se├žmeye ve telefon numaras─▒n─▒ yazmaya te┼čvik edin.
├çocu─čun arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan damgalanmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin, s─▒n─▒f arkada┼člar─▒na durumu a├ž─▒klay─▒n ve normal davranmalar─▒n─▒ sa─člay─▒n.
Anne ve babayla s─▒k s─▒k g├Âr├╝┼č├╝n.Onlarla yaln─▒zca sorun ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda g├Âr├╝┼čmekten ka├ž─▒n─▒n.
Evde y├╝ksek sele kitap okumas─▒n─▒ ├Ânerin.S─▒n─▒fta olanak bulduk├ža y├╝ksek sesle okuyun.├çocu─čun tek bir konu ├╝zerinde odaklanmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.
S─▒k s─▒k tekrar yap─▒n.

Dikkat Da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ Olan ├çocuklar Hakk─▒nda Bilmeniz Gerekenler

1. Dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ olan ├žocuklar, bir ┼čeye yo─čunla┼čmakta g├╝├žl├╝k ├žeker. Bunun anlam─▒, beyinleri ortama bir ba─član─▒r bir kapan─▒r. ├çevre ile ba─člant─▒lar─▒ kesildi─činde, bu ├žocuklar o an ├Ânemli olmayan ┼čeylerle ilgilenmeye ba┼člarlar. Bu onlar─▒n ├Ânemli olan ┼čeyleri ka├ž─▒rmas─▒na sebep olur.
2. S─▒n─▒ftayken, ak─▒llar─▒ ba┼čka yere gider. ├ľrne─čin, pencereden d─▒┼čar─▒y─▒ seyrederler, saatin tik taklar─▒na tak─▒l─▒rlar ya da bir ├Ânceki ak┼čam televizyonda izledikleri bir┼čey ├╝st├╝ne d├╝┼č├╝n├╝rler.
3. Bazen kendilerini okulda ├žok yorgun ve s─▒k─▒lm─▒┼č hissederler. Bu ├Âzellikle oturmalar─▒ ve dinlemeleri ya da okul ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ yapmalar─▒ gerekti─činde olur.
4. Dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ olan ├žocuklar─▒n ak─▒llar─▒ h─▒zl─▒ i┼čler. Bu y├╝zden pek ├žok hata yapabilirler.
5. Bazen ├žok hareketli olurlar. Bedenleri durmad─▒─č─▒ndan, insanlar onlara hiperaktif der. Oturmalar─▒ gerekti─činde yerlerinde duramaz ve dola┼č─▒rlar. Bu onlar─▒n gereken bitirmeleri gereken i┼člere mani olur ve ├ževrelerinde ki insanlar─▒ da rahats─▒z eder.
6. Pek ├žok kez, dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ olan ├žocuklar, d├╝┼č├╝nmeden hareket eder ve konu┼čurlar. Bu y├╝zden d├╝rt├╝seldirler. Bunun sonucunda kastetmedikleri ┼čeyleri s├Âyler ve yaparlar. Bazen de ba┼člar─▒ derde girer.
7. Dikkat da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ olan baz─▒ ├žocuklar, devaml─▒ yeni oyunlar oynamak, yeni oyuncaklar ve heyecan ister. Bir ┼čeyi istediklerinde de olduk├ža ─▒srarc─▒ olabilirler.
Aile i├ži ileti┼čim ├Ânemli
├çocuk veya yeti┼čkin ruh sa─čl─▒─č─▒ alan─▒nda pek ├žok sorun, hem biyolojik hem psikolojik hem de sosyal etkenlere ba─čl─▒. ├ľrne─čin ├žocuklarda, haf─▒zay─▒ en fazla geli┼čtiren olgulardan biri, “anneyle etkile┼čim.” Yani ├žocu─ču, duygusal anlamda yeterince doyuran bir ki┼činin mevcudiyeti. ├ľzellikle ‘duygusal ├Â─črenme ile haf─▒zam─▒z─▒n var oldu─ču d├Ânemde’, anneyle etkile┼čim sosyal bir etkile┼čim olarak g├Âr├╝l├╝yor.Ayn─▒ zamanda ├žocu─čun var olan haf─▒zayla ilgili kapasitesini en fazla etkileyen fakt├Ârlerden biride ‘aile i├žinde sa─čl─▒kl─▒ bir ileti┼čim, konu┼čma ve anlatma ortam─▒n─▒n olmas─▒. ├çocuklar─▒na bu a├ž─▒dan uygun bir ortam sunan anne baba, onlar─▒ da bu y├Ânde te┼čvik etmi┼č oluyor.

Hiperaktivitede ├ľ─čretmenler Ne Yapmal─▒

├ľncelikle ├žocuk e─čer s─▒n─▒f ortam─▒na uyum sa─člamakta a┼č─▒r─▒ hareketlili─činden dolay─▒ zorluk ├žekiyor ve her t├╝rl├╝ e─čitsel ├Ânleme ra─čmen sorun devam ediyorsa okul Rehber ├ľ─čretmenine (Psikolojik Dan─▒┼čman) havale edilmelidir. E─čer okulun Rehber ├ľ─čretmeni (Psikolojik Dan─▒┼čman) yoksa ba─čl─▒ bulundu─ču rehberlik ve ara┼čt─▒rma merkezine ayr─▒nt─▒l─▒ g├Âzlem formu ile m├╝racaat etmesi sa─članmal─▒d─▒r. Daha sonraki s├╝relerde de ├Â─čretmen bu merkezle devaml─▒ olarak ba─člant─▒ kurmal─▒, yard─▒m almal─▒d─▒r.

├ľ─čretmenler Hiperaktif ├žocuklar─▒n e─čitimlerinde nelere dikkat etmelidir:

1. Hiperaktif ├žocuklar san─▒ld─▒─č─▒n─▒n aksine ├ževresinde kendisine y├Ânelik her t├╝rl├╝ davran─▒┼č─▒n hemen fark─▒na var─▒r ve hemen tepki verirler. Siz ├žo─čunlukla ├ževresinde olan bitenlerden habersiz olduklar─▒n─▒ san─▒rs─▒n─▒z ama bazen akranlar─▒ndan daha ├žok olan bitenlerin fark─▒ndad─▒rlar. Dolay─▒s─▒yla onlar─▒ ger├žek anlamda y├╝re─činizde hissederek sevdi─činiz zaman hemen o da sizi en az sizin kadar sevecektir. E─čer korku, ac─▒ma ya da zorunluluktan dolay─▒ ÔÇśseversenizÔÇÖ bunu hemen anlayacak ve sizden daha d├╝r├╝st davran─▒p sizi sevmeyecektir. Severseniz i┼činiz o kadar kolayla┼čacak ki art─▒k ├žocuk sorun olmaktan kurtulacakt─▒r. Sevmezseniz ya da ├žaresiz olarak ÔÇśseversenizÔÇÖ inan─▒n sorun daha fazla b├╝y├╝yecek ve ÔÇťNe yaparsam yapay─▒m olmuyorÔÇŁ noktas─▒na gelecektir.
2. En ├Ânemli sorunun dikkat eksikli─či olmas─▒ nedeni ile e─čitimde en temel ama├žlardan biri dikkatini daha uzun s├╝reler verebilece─či farkl─▒ etkinlikler yaratmak olmal─▒d─▒r.
3. S─▒n─▒f i├žinde devaml─▒ ├Â─čretmenin temas kurabilece─či ve dikkatini da─č─▒tmay─▒ engelleyen bir yerde yani en ├Ân ve pencereden uzak bir s─▒rada oturtulmal─▒d─▒r.
4. Bu ├žocuklar─▒n e─čitiminde ├Âdev yaparken en iyi performans, ara vererek yapt─▒klar─▒ zaman al─▒n─▒r. Bu nedenle uzun s├╝reli ├Âdevlerde s─▒k s─▒k ara vermesini sa─člay─▒n. ├çal─▒┼čma s├╝resi ├žocuktan ├žocu─ča de─či┼čir. Bu nedenle en iyi zamanlama ├žocu─čun s─▒k─▒lmaya ba┼člad─▒─č─▒ anda verilen arad─▒r.
5. ─░├žinde varolan enerjinin iyi ┼čekilde de─čerlendirilmesinin yolu harekete ,a├ž─▒k ve geni┼č alana ├Âzg├╝ oyunlard─▒r. Bu nedenle oyunun ve teneff├╝s├╝n kald─▒r─▒lmas─▒ ya da k─▒salt─▒lmas─▒ gibi uygulamalar yanl─▒┼čt─▒r. Tam aksine oyun ya da teneff├╝s gibi uygulamalardan daha ├žok yararland─▒r─▒lmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r. Hatta ├žocu─čun s─▒n─▒f i├žinde ciddi anlamda sorun yaratt─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde, hemen s─▒n─▒f d─▒┼č─▒ k─▒sa bir g├Ârev verme ya da bah├žede ko┼čarak tek ba┼č─▒na tur atmas─▒na izin verme gibi uygulamalara gidilmelidir.
6. Yo─čun hareket gerektiren y├╝zme, basketbol, futbol, folklor gibi, sosyal, sportif ya da k├╝lt├╝rel etkinliklere kat─▒l─▒m─▒ sa─članmal─▒d─▒r.
7. S─▒n─▒f ortam─▒n─▒n rahat ve kurallar a├ž─▒s─▒ndan gev┼ček de─čil; kat─▒ ve s─▒k─▒c─▒ ├Âzelli─či olmayan, ancak kesin s─▒n─▒rlar─▒ ├žizilmi┼č kurallar─▒ olmal─▒d─▒r.
8. Uzun s├╝reli olan ├Âdevler k├╝├ž├╝k par├žalara ayr─▒lmal─▒, basamaklar halinde ve neden sonu├ž ili┼čkisi ile verilmelidir.
9. ├çocu─čun iyi niyetli olarak yapt─▒─č─▒ her ├žabay─▒: e─čer olumlu sonu├žlar─▒ olmu┼čsa destekleyin, olumsuz sonu├žlar─▒ olmu┼čsa g├Âr├╝n, iyi niyetinden yapt─▒─č─▒n─▒ bildi─činizi s├Âyleyin.
10. ├ľd├╝l ve ├Âzellikle puanlara dayal─▒ ├Âd├╝l motivasyonu artt─▒r─▒r. Bu nedenle olumlu davran─▒┼člar─▒ ile ilgili ba┼čar─▒lar─▒n─▒ y─▒ld─▒z ya da grafiklerle g├Âstermek her zaman yararl─▒ sonu├žlar do─čuracakt─▒r.
11. Her t├╝rl├╝ talimatlar, basit, yal─▒n, somut ve kesin olmal─▒d─▒r.
12. S─▒k s─▒k grup ├žal─▒┼čmas─▒ yapt─▒r─▒n. Bu yolla gruba kabul edilmesinin keyfini ya┼čayacak, motivasyonu artacak ve kurall─▒ ya┼čamay─▒/kurallara uyum sa─člamay─▒ ├Â─črenecektir.
13. Ders anlat─▒rken olabildi─čince g├Ârsel, i┼čitsel ve hareketli ara├žlar kullan─▒lmal─▒d─▒r. M├╝mk├╝nse bu ara├žlar─▒n kurulmas─▒ ve kullan─▒lmas─▒nda ondan yard─▒m al─▒nmal─▒d─▒r.
14. S─▒k s─▒k tahtaya kald─▒r─▒n ve silmeniz gereken yaz─▒lar─▒ sildirin, s─▒n─▒fta da─č─▒t─▒lmas─▒ gereken materyalleri onun da─č─▒tmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.
15. S─▒k s─▒k geri-bildirimde bulunulmal─▒d─▒r.
16. Eyleme ge├žmeden ├Ânce durmas─▒, d├╝┼č├╝nmesi ve sonra uygulamaya ge├žmesi s├Âylenmelidir.
17. S─▒k s─▒k ders anlat─▒rken hareketli olmaya ├žal─▒┼č─▒lmal─▒, olabildi─čince dura─čan olmaktan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.
18. ├ľzellikle dikkatinin da─č─▒ld─▒─č─▒n─▒ hissetti─činiz zaman, ona yan─▒t verebilece─čine emin oldu─čunuz sorular─▒ sormal─▒ ve s─▒ras─▒na yak─▒n yerlerde bulunarak ders anlatmaya ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r.
19. Ders i├ži ya da ders d─▒┼č─▒ zihinsel ve fiziksel aktivitelere daha ├žok yer verilmelidir.
20. ├çocu─čun derste olmad─▒─č─▒ bir zamanda di─čer ├Â─črencilere a├ž─▒klama yap─▒lmal─▒d─▒r. Bu a├ž─▒klamada ├žocukla ilgili olarak zaman zaman dikkatini toplamakta g├╝├žl├╝k ├žekti─čini, ancak iyi, yard─▒msever ve iyi niyetli oldu─čunu, kendilerinin de onu aralar─▒na alarak yard─▒m etmeleri gerekti─či vurgulanmal─▒d─▒r.
21. S─▒navlarda dikkatinin da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ g├Âz├Ân├╝ne al─▒narak de─čerlendirme yap─▒lmal─▒ ve s─▒navlarda ├žok s─▒k─▒ld─▒─č─▒ hissedildi─či zaman ara verilerek s─▒nav yap─▒lmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca s├Âzl├╝ s─▒navlarda daha ba┼čar─▒l─▒ oldu─ču ger├že─či unutulmamal─▒d─▒r.
22. Bu ├žocuk i├žin ├Ânlem al─▒rken k─▒skan─▒laca─č─▒ olas─▒l─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lerek, m├╝mk├╝n oldu─ču kadar di─čer ├žocuklar─▒n dikkatini ├žekecek a┼č─▒r─▒l─▒ktan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.
23. Kalabal─▒k s─▒n─▒flarda ders yapabilmesi daha g├╝├žt├╝r. Bu nedenle aile, okul se├žiminde bu ├Âzellikleri de aramal─▒ ve istekli, ilgili ve tecr├╝beli ├Â─čretmenin yan─▒ s─▒ra mevcudu az olan s─▒n─▒flarda okumas─▒ sa─članmal─▒d─▒r.
24. Genellikle erkek ├Â─čretmenler taraf─▒ndan verilen e─čitimde daha ba┼čar─▒l─▒ sonu├žlar al─▒nmaktad─▒r. Bunun nedeni de erkek ├Â─čretmenin otoriteyi temsil etme ├Âzelli─činin daha belirgin olmas─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝lebilir.
25. S─▒kl─▒kla s─▒n─▒f de─či┼čikli─či yapmak, bu ├žocuklar i├žin olumsuz reaksiyonlar g├Âstermelerine neden olmaktad─▒r. Ancak ciddi sorunlar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ s─▒n─▒ftan ger├žek anlamda yararlanabilece─či bir s─▒n─▒fa ge├žti─či zaman ├žok olumlu sonu├žlar─▒n ya┼čand─▒─č─▒ da g├Âr├╝lmektedir.

Yukar─▒da olabildi─čince a├ž─▒k, yal─▒n ve uygulamas─▒ olas─▒ ├Ânerileri s─▒n─▒f─▒m─▒zda uygulamay─▒ ba┼čard─▒─č─▒m─▒z zaman, ger├žek anlamda sorun yuma─č─▒ haline gelebilecek durum, daha hen├╝z sorunla┼čmadan ├Ân├╝n├╝ almak m├╝mk├╝n olacakt─▒r.

Rehberlik ve ara┼čt─▒rma merkezlerine ula┼čan hiperaktif ├Â─črencilerle ilgili yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda, e─čer ├Â─čretmen do─črular─▒ yakal─▒yabilmi┼čse s─▒n─▒f i├žinde ciddi anlamda herhangi bir sorun ya┼čanmamakta ve ├žocu─čun gelecekte ├žok farkl─▒ ve ba┼čar─▒l─▒ bir ├Â─črenci olmas─▒ avantaj─▒n─▒ da beraber getirmektedir.

├çocu─čun e─čitiminde ├Âzellikle ilkba┼člarda rehber ├Â─čretmen, rehberlik ara┼čt─▒rma merkezi ve veli ile devaml─▒ ve s─▒kl─▒kla temas i├žinde olmakta ├Ânemli yararlar g├Âr├╝lecektir.

Her┼čey, sevmek ve yard─▒ma haz─▒r olmakla ba┼člar. Ger├žek anlamda sevmeyi ve yard─▒m almay─▒ baa┼čard─▒─č─▒n─▒z zaman, bunlar─▒n e─čitiminin ├žok da zor olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âreceksiniz. Kimbilir, belki de ileride insanl─▒─ča ├žok b├╝y├╝k bir arma─čan hediye etmenin hakl─▒ gururunu hayat─▒n─▒z boyunca ta┼č─▒yacaks─▒n─▒z. ├ç├╝nk├╝ bu ├žocuklar da sizi sevmi┼člerse, birg├╝n, nerede olursan─▒z olun, sizi bulacak ve hakl─▒ gururunuzu y├╝z├╝n├╝ze hayk─▒racakt─▒r.

Hiperaktif ├çocuklar ─░├žin Okulda Neler Yap─▒labilir? (├ľ─čretmene D├╝┼čen G├Ârevler)

hiperaktivite

S─▒n─▒f Yap─▒s─▒ ve kurallar─▒ hiperaktif ├žocuk i├žin olduk├ža zorlay─▒c─▒ olabilir.Hiperaktif ├žocuklarla yeterince ilgilenilebilmesi i├žin k├╝├ž├╝k gruplar daha elveri┼člidir. Hiperaktif ├žocuklar─▒n kalabal─▒k gruplar i├žinde dikkatlerini toplamalar─▒ olduk├ža zordur ve b├Âyle gruplarda ilgileri kolayca da─č─▒lmaktad─▒r. Bu ├žocuklar─▒n bir di─čer ├Âzelli─či de ├žabucak s─▒k─▒lmalar─▒ ve verilen ├Âdevleri tamamlamak i├žin s├╝rekli motivasyona ihtiya├ž duymalar─▒d─▒r. Bu nedenle ├Âzel ├Â─čretmenler her zaman daha iyi sonu├ž verir. Hiperaktif ├žocuklar─▒n pek ├žo─čuna ├Âzel bir hocayla yar─▒m veya bir saatte okulda b├╝t├╝n bir g├╝n i├žinde verebilecek olandan daha fazlas─▒ verilebilmektedir.

Hiperaktif ├žocuklar da okulda en az di─čer arkada┼člar─▒ kadar ba┼čar─▒l─▒ olabilirler. Bir ├žocu─čun hiperaktif olmas─▒ asla onun yeterince ak─▒ll─▒ olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelmez. Bu ├žocuklar d├╝zensiz ve dikkatsiz olabilirler, fakat bu onlar─▒n ├Â─črenme yeteneklerinin olmay─▒┼č─▒ndan de─čil, hiperaktiviteden kaynaklanmaktad─▒r. G├Âz├Ân├╝nde tutulmas─▒ gereken bir nokta, hiperaktif ├žocuklar─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝n ├Â─črenme g├╝├žl├╝kleri (okuma, aritmetik gibi) ├žektikleridir. ├ľ─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ne y├Ânelik de─čerlendirme ve tedavilerin ayr─▒ca planlanmas─▒ ve bu konuda uzmanla┼čm─▒┼č e─čitim uzmanlar─▒yla i┼čbirli─či yap─▒lmas─▒ gerekli olacakt─▒r (Yazgan, 1998, s.4).
S─▒n─▒f Y├Ânetimi
Bir ├žok ara┼čt─▒rma hiperaktivitenin s─▒n─▒f y├Ânetimine adanm─▒┼čt─▒r. Dikka─▒ edildi─činde ayr─▒ca davran─▒┼č ve akademik performanstaki geli┼čmeler farkedil-mi┼čtir.Bu teknikler belirtilen g├╝├žlenmeyi, cezaland─▒rma ve mutabakat sa─člama konular─▒n─▒ i├žerir.Son teknikte, ├žocuk ve ├Â─čretmen, ├žocu─čun nas─▒l davranmas─▒ gerekti─či ve contingeney nin artt─▒r─▒lmas─▒ ile ilgili konularda yaz─▒l─▒ bir anla┼čma imzalarlar (Ne├«son 1997. s: 232).

Sandoval (1982), ├Âz-telkin”i. yararl─▒ bir s─▒n─▒f-i├ži y├Ânetimi olarak sal─▒k vermektedir. Sandoval ├Âzellikle. Dovglas’─▒n porgramm─▒n. bili┼čsel e─čitimde kullan─▒lmas─▒ ├╝zerinde durmaktad─▒r. Bu program, ├žocu─ča, davrarn┼čiarmdaki hatalar─▒n─▒ anlamada yard─▒mc─▒ olup. onu problem-├ž├Âz├╝m y├Ântemlerine uyum sa─člamas─▒ i├žin y├Ânlendirmektedir. Sandoval. her ne kadar s─▒n─▒f ├Â─čretmeni i├žin biraz egzotik g├Âr├╝nse de ├žocuktaki davran─▒┼člar─▒n biyolojik ├Âl├ž├╝mleri konusunda kendisine vermesini ├Ânermektedir. Ayr─▒ca, ├žocu─ča, davran─▒┼člar─▒m ne kadar yarars─▒z ve tedirgin edici oldu─čunu g├Âstermek i├žin. video ├žekimleri ile bilgi vermenin ├žok yararl─▒ olaca─č─▒na da inanmaktad─▒r. A┼ča─č─▒daki ├Âneriler, onun bu konudaki d├╝┼č├╝ncelerinin ├Âzetidir:

1- Hedef al─▒nan davran─▒┼č ┼čekillerini (├Ârne─čin, bir koltukta rahat├ža oturmak
gibi), bu davran─▒┼ča benzer olanlar─▒ ├Âd├╝llendirerek, geli┼čtirin.

2- ├çocuklara, tepki h─▒zlar─▒n─▒ de─či┼čtirme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazand─▒rarak.
hareketlerini s─▒n─▒rland─▒r─▒n. Bu ┼čekilde, davran─▒┼člar─▒ ├╝zerindeki denetimleri artar.

3- ├çocuklara, spor yapma gibi. a┼č─▒n hareketliliklerini y├Ânetebilecekleri
├ž─▒k─▒┼č yollan bulun.

4- Hiperaktif ├žocuklar─▒n zarar g├Ârmesini (h─▒rpalanmas─▒n─▒) ├Ânlemek i├žin. ayr─▒ ├žal─▒┼čma yerleri sa─člay─▒n. (Ayr─▒ s─▒n─▒flar)

5- S─▒n─▒fta verilen dersin s├╝resini k─▒sa tutup, az ├Âdev vererek, ilerlemelerine yard─▒mc─▒ olun.

6- ├çocuklar─▒n, ├žabalar─▒n─▒n sonu├ž verdi─čini, g├Âstermeye ├žal─▒┼č─▒n.

7- ├çocuklara, neyin kabul edilebilir oldu─čunu a├ž─▒k├ža g├Âstererek,
davran─▒┼člar─▒ ├╝zerinde kesin ve a├ž─▒k s─▒n─▒rlamalar koyun.

8-─░lgi g├Âstererek, duygusal a├ž─▒dan destekleyici bir ortam yarat─▒n.

9- S─▒n─▒fta, ├žocuklar─▒n al─▒┼čk─▒n olduklar─▒ davran─▒┼č ┼čekillerinden daha farkl─▒ davranmalar─▒n─▒ sa─člayan rol yapma tekniklerini kullan─▒n (Romney. 1988, s.46).

Bu ├žocuklarla halka ┼čeklinde ├žal─▒┼čma ├žok zordur. D├╝rt├╝lerinin ve v├╝cut├ža hareket etme ihtiya├žlar─▒n─▒n ├žok olmas─▒na dikkatlerini bir noktada toplama g├╝├žl├╝klerine ra─čmen, onlardan yerlerinde sessizce oturmalar─▒, birka├ž konuyu i├žine alan ve grup liderinin uzaktan izledi─či bir grup tart─▒┼čmas─▒n─▒ on dakika izlemeleri istenir.

Halka ┼čeklinde yap─▒lan ├žal─▒┼čmada, en iyi metod ├žocu─ču s─▒k s─▒k uyarmakt─▒r. ├çocu─čun enerjisi i┼č ├╝zerinde topland─▒─č─▒ zaman k─▒z olsun, erkek olsun v├╝cut├ža daha az hareket etti─či g├Âr├╝l├╝r. ├çocu─ču uyarma, dikkat s├╝resin bir miktar artt─▒rabilir. Sorular aras─▒ndaki s├╝re azald─▒k├ža yani sorular s─▒k s─▒k sorulduk├ža ├žocu─čun dikkatinin da─č─▒lma tehlikesi azal─▒r.

Bununla beraber ders y─▒l─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒nda ├žok hareketli bir ├žocuktan konu ├╝zerinde dikkatini uzun s├╝re devam ettirmesi gibi bir davran─▒┼č beklenemez. Bunun i├žin ├žal─▒┼čmalar─▒ kasa tutunuz ve s─▒k s─▒k talimat veriniz. ├çocukta geli┼čme g├Ârd├╝k├že dikkat s├╝resini uzatmak i├žin gayret ediniz. ├çocuk i├žin her zaman alternatif bir faaliyet bulundurunuz.

Dersin d├╝zenlenmesinde hiperaktivite ├žocu─ču da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurunuz. Derste ondan uzun bir s├╝re yerinde oturmas─▒n─▒ bekleyemezsiniz. B├Âyle bir bekleyi┼č yerine, ├žocu─čun yapaca─č─▒ i┼či. k─▒sa s├╝rede yap─▒lacak ┼čekilde k├╝├ž├╝k par├žalara ay─▒r─▒n─▒z veya ders i├žinde i┼čine hareketlilik kat─▒n─▒z. Mesela, i┼čin bir k─▒sm─▒m yapt─▒ktan sonra, hareketli olan boz-yap tahtas─▒nda ├žal─▒┼čmas─▒na, de─či┼čik e┼čyalar─▒ saymas─▒na izin veriniz.

├çocu─ča verilen emir ve talimatlar a├ž─▒k. kesin ve k─▒sa olmal─▒d─▒r. Bir defada i┼čin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ a├ž─▒klar o bittikten sonra da s─▒ra ile di─čer b├Âl├╝mleri a├ž─▒klars─▒n─▒z. B├Âylece, ├žocuk bir b├Âl├╝m├╝ bitirince di─čer b├Âl├╝m├╝n a├ž─▒klamas─▒n─▒ al─▒r. Mesela boyaman─▒n nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒ g├Âstermeden ├Ânce ├žocu─ča boyalar─▒ kar─▒┼čt─▒rma ├žal─▒┼čmas─▒na ba┼člamas─▒n─▒ s├Âyleyiniz.

Hipekaktif bir ├žocu─čun kabiliyetini ola─čan─▒n ├╝st├╝nde olarak kabul etmemek gerekir. Ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ├Ânlemek i├žin i┼čleri k─▒sa tutunuz ve ├žocu─ču do─črudan i┼če y├Âneltiniz. ─░┼č ├╝zerinde bir├žok s├Âzl├╝ bilgiler veriniz. Ama bir yeti┼čkinin yard─▒m─▒ veya rehberli─či olmadan basarna ula┼čmas─▒n─▒ da beklemeyiniz.

├çocu─čun dikkat dayan─▒kl─▒s─▒n─▒ ├Ânceden anlamaya ├žal─▒┼č─▒n─▒z. E─čer ├žocu─čun yerinde duramayaca─č─▒n─▒ hissederseniz onu bir ba┼čka yere g├Ât├╝r├╝n├╝z veya ba┼čka bir i┼č veriniz. Yoksa, ├žocuk bir tak─▒m hareketlerle veya ba─č─▒rarak, ├ža─č─▒rarak grubun ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ engelleyebilir.Zamanla ├žocuktaki heyecan derecesinin az oldu─ču d├Ânemleri anlamaya ba┼člars─▒n─▒z. Bu durumdan faydalanarak ├žocu─ča daha karma┼č─▒k ve kendi kendine yapabilece─či i┼čler verebilirsiniz.

Hiperaktif bir ├žocuk i├žin yap─▒lacak rehberlik, yol g├Âstericilik ├žok ├Ânemlidir. M├╝zikte uzun s├╝re y├╝ksek seviyede fiziki faaliyet isteyen bir ├žal─▒┼čma yapmay─▒n─▒z. ├çocuklara kendilerini topa─▒iayabilmeleri i├žin zaman veriniz ve ├žal─▒┼čmay─▒ daha yava┼č ve s├╝kunet veren bir tempo ile bitiriniz, g├Ârevleri k─▒sa olmal─▒d─▒r. Resimde, basit malzeme kullan─▒n─▒z ve ├žal─▒┼čmalar─▒ yak─▒ndan izleyiniz vb. (Miriam, 1987. s. 103,107.115.125).

ÔÇó├çocu─čun ├Âdevlerini yaparken gerekti─činde ara vermesine olanak tan─▒y─▒n. Bu aralara di─čer ├žocuklardan daha s─▒k ihtiya├ž duyacakt─▒r.
ÔÇóOyun saatlerini azaltma ve teneff├╝s iptalinden ka├ž─▒n─▒n. Oyun saatleri ├žocu─čun fazla enerjisinden kurtulmas─▒ i├žin iyi bir f─▒rsatt─▒r.
ÔÇóFarkl─▒ aktivite d├╝zeyleri gerektiren dersleri g├╝n i├žine da─č─▒t─▒n. M├╝zik, beden e─čitimi, resim gibi yard─▒mc─▒ dersleri daha ├žok dikkat gerektiren T├╝rk├že. matematik gibi derslerin aras─▒na koyun.
ÔÇóDikkat sorunlar─▒ olan ya┼č├ža daha b├╝y├╝k ├Â─črencilerin, verimli ├žal─▒┼čma ve dinlenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒ kazanabilmeleri i├žin ├žal─▒┼čma y├Ântemleri ile ilgili ek ├Âzel dersler almalar─▒ yararl─▒d─▒r.
ÔÇóDikkat sorunlar─▒ olan ├žocuklara serbest bir s─▒n─▒f ortam─▒ yerine kesin kullar─▒ olan d├╝zenli bir s─▒n─▒f ortam─▒ sa─člay─▒n (Yazgan, 1998, s.4).

├ľzetle Bu ├çocuklar ─░├žin Okulda Yap─▒labilecekler :
ÔÇó├çocu─čun krizlerine ilgi g├Âstermemek, bunlara ilgisiz davranmak, onu ele al─▒rken sakin olmak
ÔÇó├çocuk olumlu davran─▒┼člarda bulundu─čunda, ona ilgi g├Âstermek ve onu ├Âd├╝llendirmek
ÔÇó├çocu─čun krizlerinden ├╝rkmemek ve ona aciz g├Âr├╝nmemek
ÔÇó├çocu─čun ├╝st├╝ne fazla d├╝┼čmemek
ÔÇó├çocu─ču s├╝rekli “yapma” uyar─▒s─▒ ile k─▒s─▒tlamamak, ancak belli kurallar─▒ koymak
ÔÇó├çocukla sab─▒rl─▒ ve kararl─▒ davranmak, iyi bir diyalog kurman─▒n yollar─▒n─▒ aramak
ÔÇó├çocu─čun olumsuz davran─▒┼člar─▒n─▒n alt─▒nda yatan duygulan ke┼čfetmek
ÔÇó├çocu─čun dramatik oyunlarla ve taklit oyunlar─▒yla rahatlamas─▒n─▒ sa─člamak
ÔÇó├çocu─ču zevk al─▒yorsa, su. resim ve boyama faaliyetlerine y├Ânlendirmek, bu faaliyetlerle duygular─▒n─▒ d─▒┼ča vurmas─▒n─▒ sa─člamak. yapt─▒─č─▒ eserleri inceleyerek onu tan─▒maya ├žal─▒┼čmak.
ÔÇó├çocu─ču tan─▒yarak y├Ânlendirmek
ÔÇó├çocu─ča ba┼čar─▒ alanlar─▒ bulmak
ÔÇó├çocu─ču bloklara y├Ânlendirerek enerjisini harcamas─▒na yard─▒m etmek
ÔÇóTeke tek arkada┼č ili┼čkileri geli┼čtirmesine f─▒rsat vermek olarak s─▒ralanabilir (Razon, 1987, s: 83).