Damak Dudak Yar─▒kl─▒─č─▒

2.721 okundu

Dudak damak yar─▒kl─▒─č─▒, do─ču┼čtan olan bir ├že┼čit a─č─▒z ve y├╝z ┼čekil bozuklu─čudur. ├çocuk do─čar do─čmaz fark edilir. ─░kisi bir arada veya ayr─▒ olarak g├Âr├╝lebilir. Dudak ve damak yar─▒klar─▒ toplumda yakla┼č─▒k 1/700 oran─▒nda konjenital (do─ču┼čtan) olarak g├Âr├╝len ve en s─▒k rastlanan ba┼č-y├╝z (kranyofasyal) anomalisidir.Dudak yar─▒klar─▒ hamileli─čin 4. haftas─▒nda, damak yar─▒klar─▒ ise hamileli─čin 4-8. haftalar─▒ aras─▒nda dudak ve/veya damak dokular─▒n─▒n orta hattaki birle┼čmesinin duraksamas─▒ ile olu┼čmaktad─▒r. Dudak damak yar─▒kl─▒klar─▒ bazen bir sendromla beraber de g├Âr├╝lebilmektedir. Dudak ve damak yar─▒kl─▒─č─▒n─▒n e┼člik etti─či yakla┼č─▒k 300 sendrom bulunmaktad─▒r. Bir b├Âl├╝m├╝nde yaln─▒zca dudak yar─▒kl─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝rken bir b├Âl├╝m├╝nde de hem dudak hem damak yar─▒kl─▒─č─▒ g├Âr├╝lebilmektedir.
damak yarikligi
Dudak yar─▒kl─▒─č─▒n─▒n konu┼čma geli┼čimi ve ├Âzellikleri ├╝zerinde ciddi bir etkisi olmazken damak yar─▒kl─▒─č─▒ dil ve konu┼čma sorunlar─▒na neden olabilir. Yar─▒k damakl─▒ ├žocuklar, anormal bir ses ├╝retme mekanizmas─▒yla do─čmu┼č ├žo─čunlukla di─čer geli┼čimleri normal olan ve dil yetisine sahip olan ├žocuklard─▒r. Ancak konu┼čma ├╝retimini sa─člayacak mekanizmalar─▒ yetersizdir. Bu yetersizlik, baz─▒ vakalarda ameliyat sonras─▒nda da devam etmektedir. Bu tabloya orta kulak iltihab─▒, i┼čitme kayb─▒ ve di┼č sorunlar─▒ da eklendi─činde yar─▒k damakl─▒ ├žocuklar dil ve konu┼čma geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan ciddi bir risk alt─▒nda bulunmaktad─▒rlar. Ayr─▒ca bir sendroma ba─čl─▒ olarak ya da olmayarak damak yar─▒kl─▒─č─▒ olan ├žocuklar─▒n b├╝y├╝k├že bir k─▒sm─▒ normal bir konu┼čmaya sahip olabilmesine kar┼č─▒n % 20ÔÇÖlik bir kesimde ciddi dil ve konu┼čma sorunlar─▒na rastlanabilmektedir.

Yar─▒k damakl─▒ ├žocuklar─▒n dil ve konu┼čma geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan sahip olduklar─▒ risk d├╝┼č├╝n├╝lerek erken d├Ânemden itibaren bir dil ve konu┼čma terapistinin dan─▒┼čmanl─▒─č─▒yla yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalar─▒n yan─▒ s─▒ra uygun tedaviler ve terapiler, normal ya da normale yak─▒n bir dil geli┼čimine sahip olma olas─▒l─▒─č─▒n─▒ artt─▒r─▒r. Dudak damak yar─▒kl─▒─č─▒nda terapide esas ama├ž a─č─▒z i├ži hava bas─▒nc─▒n─▒ artt─▒rmak, burundan hava ka├ža─č─▒n─▒ ├Ânlemek ve yanl─▒┼č artik├╝lasyon al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ engellemektir.dudak yarikligi
Artik├╝lasyon geli┼čimi damak ve ├ženenin iskelet yap─▒lar─▒n─▒n geli┼čimi; dudaklar, dil, velofarengeal sfinkter ve solunum sistemi gibi konu┼čma mekanizmas─▒n─▒n hareket eden k─▒s─▒mlar─▒n─▒n sinir-kas kontrol├╝ndeki art─▒┼č; bili┼čsel geli┼čim, bireyin ileti┼čim kurmak i├žin sahip oldu─ču motivasyon gibi sosyal beceriler aras─▒ndaki kar┼č─▒l─▒kl─▒ etkinin bir ├╝r├╝n├╝d├╝r. Ya┼čam─▒n ilk birka├ž ay─▒nda yar─▒k damakl─▒ ve yar─▒k damakl─▒ olmayan ├žocuklar aras─▒nda ├žok az fark vard─▒r. Yar─▒k damakl─▒ yeni do─čanlar, yar─▒k damakl─▒ olmayan ya┼č─▒tlar─▒na benzer ┼čekilde a─člama ve g─▒─č─▒ldama sesleri ├ž─▒kar─▒rlar.
Bunun nedeni t├╝m ├žocuklar─▒n velofarengeal sfinkter ├╝zerinde s─▒n─▒rl─▒ bir kontrol├╝ olmas─▒ ve artik├╝lasyon kaslar─▒ndaki hareketlerin olgunla┼čmam─▒┼č olmas─▒d─▒r. Fakat ilk 4-6 ay i├žinde yar─▒k damakl─▒ olmayan bebekler [ba], [da] gibi ├╝ns├╝z-├╝nl├╝ s─▒ral─▒ m─▒r─▒ldanmalara ba┼člarlar. Damak yar─▒kl─▒─č─▒ d├╝zeltilmemi┼č bebeklerse a─č─▒z i├ži bas─▒n├žlar─▒ yeterli olmad─▒─č─▒ndan bu sesleri ├╝retemezler. Bu sebeple bu d├Ânemde normal bebeklerde ├ž─▒kan /b/, /d/, /g/ sesleri yar─▒k damakl─▒ bebeklerde g├Âr├╝lmez. Ameliyat ├Âncesi ses ├╝retimleri, dudak ve dil seslerinin olmamas─▒, g─▒rtlak ve genizsi seslerin bask─▒nl─▒─č─▒ ile kendini g├Âsterir. Bu durum fizikseldir ve a─č─▒z i├ži mekanizman─▒n yap─▒sal yetersizli─činin bir sonucudur. Ameliyat sonras─▒ d├Ânemde mekanizman─▒n d├╝zelmesi normal konu┼čmay─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r. ├çocuklar a─č─▒z i├ži yap─▒lar─▒ndaki de─či┼čimi ke┼čfettik├že dudak ve dil artik├╝lasyonlar─▒nda art─▒┼č olur. Ancak yine de normal geli┼čimle k─▒yasland─▒─č─▒nda bir gecikme bulunmaktad─▒r.

Baz─▒ ├žal─▒┼čmalar daha erken d├Ânemde ameliyat edilen ├žocuklarda, ge├ž d├Ânemde ameliyat edilenlere g├Âre normal artik├╝lasyonun daha h─▒zl─▒ kazan─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir ve g├Âzleme dayal─▒ kan─▒tlar da bunu desteklemektedir.
Yar─▒k damakl─▒ ├žocuklarda en yayg─▒n konu┼čma sorunlar─▒ndan biri rezonans sorunlar─▒d─▒r. Damaktaki yar─▒kl─▒k, kaslar─▒n etkin bir ┼čekilde ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ engelleyerek konu┼čma s─▒ras─▒nda ger├žekle┼čmesi gereken yumu┼čak dama─č─▒n kapanma hareketinin tam olarak ger├žekle┼čememesine ve buruna hava ka├ža─č─▒ (velofarengeal yetersizlik) olmas─▒na neden olmaktad─▒r. Bu da burunsu veya genizsi (hipernazal) bir rezonans ile sonu├žlanmaktad─▒r. Bu sorun cerrahi tekniklerle ve/veya terapi ile ├ž├Âz├╝lmeye ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r.
Dudak damak yar─▒kl─▒─č─▒ olan ├žocuklarda ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ gibi sorunlar da g├Âr├╝lebilir. Velofarengeal kapanmay─▒ telafi etmek i├žin yap─▒lan g─▒rtlak yap─▒s─▒ndaki baz─▒ a┼č─▒r─▒ hareketlerin buna neden oldu─ču san─▒lmaktad─▒r. Kapanmay─▒ artt─▒rmak i├žin yap─▒lan a┼č─▒r─▒ zorlama ses tellerinin yap─▒s─▒n─▒ bozarak ses telleri ├╝zerinde nod├╝llere sebep olur.

G├Âr├╝len artik├╝lasyon kusurlar─▒, yumu┼čak dama─č─▒n buruna giden yolu tam kapatamamas─▒ sonucu buruna hava ka├žmas─▒, a─č─▒z i├ži bas─▒nc─▒n yeterince sa─članamamas─▒ ve di┼č yap─▒s─▒ndaki bozukluklar nedeniyle olu┼čur. ├ľzellikle /b/, /p/, /t/, /d/, /s/, /z/, /┼č/, /├ž/ ve /f/ sesleri etkilenir. Konu┼čman─▒n genelinde genizsi ses hakimdir. Ayn─▒ nedenler s├Âz konusu olmadan ortaya ├ž─▒kan velofarengeal yetmezlikte (yumu┼čak dama─č─▒n hareketinin k─▒s─▒tl─▒ olmas─▒ nedeniyle) yukar─▒da belirtilen ├Âzelliklerde konu┼čma bozuklu─ču g├Âr├╝l├╝r.
Dudak, damak yar─▒kl─▒ ├žocuklar─▒n tedavisi bir ekip olarak yap─▒l─▒r. Bu ekip i├žerisinde dil ve konu┼čma terapistleri ├žocu─čun anla┼č─▒labilir bir dil geli┼čtirmesine yard─▒mc─▒ olur. ├çocu─čun gereksinimleri do─črultusunda dil geli┼čimi ve artik├╝lasyon ile ilgili terapileri y├╝r├╝t├╝r.

Comments are closed.

%d blogcu bunu be─čendi: