Category: Tavsiyeler

├ľzel Gereksinimli ├çocuklar─▒n Dil Geli┼čiminin Desteklenmesi

Dil ediniminde ebeveynler neden ├Ânemlidir?
Dil do─čal ortamlarda etkili ├žocuk-yeti┼čkin etkile┼čimi ile kazan─▒lmaktad─▒r. Yeti┼čkinin ├žocu─čun ileti┼čimsel giri┼čimlerine yan─▒tlay─▒c─▒ olmas─▒, uygun ┼čekilde dile model olmas─▒ dil kazan─▒m─▒nda etkilidir. Ayr─▒ca ├Âzel gereksinimi olan ├žocuklar─▒n e─čitimlerine ailenin kat─▒l─▒m─▒ sosyal olarak anlaml─▒ f─▒rsatlar─▒nsunulabilmesi, fiziksel yak─▒nl─▒k ve etkili ili┼čkilerin dil kazan─▒m─▒ndaki ├Âneminden dolay─▒ ├Ânemlidir. Devam─▒n─▒ Oku

Dil geli┼čimine yard─▒mc─▒ olabilecek ne yapabilirsiniz.

├çocu─čunuzla ileti┼čim kurabilmek i├žin yapabilecekleriniz ┼č├Âyle s─▒ralanabilir:
Do─čumla 6 ay aras─▒
ÔÇó ┼×ark─▒ ya da ninni s├Âylerken, onun y├╝z mimiklerini taklit edin.
ÔÇó Beslenme, alt─▒n─▒ de─či┼čtirme ve banyo saatlerini konu┼čma saatlerine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝n.
ÔÇó “ce” oyunlar─▒ gibi oyunlar─▒ oynayarak kar┼č─▒l─▒kl─▒ ileti┼čimi geli┼čtirin.
ÔÇó ─░smini s├Âyledi─činizde size bakmas─▒n─▒ te┼čvik edin.
ÔÇó ─░leti┼čim ├žabas─▒yla ├ž─▒kard─▒─č─▒ b├╝t├╝n sesler i├žin olumlu ifadeler kullan─▒n. ├ľrne─čin: “Ne g├╝zel g├╝l├╝yorsun?” gibi.
6-12 ay aras─▒
ÔÇó Seslerin fark─▒na vard─▒k├ža, (├Ârne─čin telefon ├žald─▒─č─▒nda) ne oldu─čunu anlat─▒n.
ÔÇó Ne s├Âyledi─činizi anlamas─▒ i├žin ona zaman tan─▒y─▒n.
ÔÇó G├╝nl├╝k aktivitelerinizi tan─▒mlamak i├žin ayn─▒ ifadeleri kullan─▒n.”Ay┼če’nin banyosu”, “yatma vakti” gibi.
ÔÇó Nesneleri g├Âsterip, do─čal bir konu┼čma ortam─▒nda isimlendirin.
ÔÇó Parmak oyunlar─▒ oynay─▒n.
ÔÇó Kitaplarla tan─▒┼čt─▒r─▒n; kitapta bulunan, basit ve g├╝nl├╝k ya┼čant─▒s─▒nda ├žok kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ nesneleri isimlendirin.

 

Dil geli┼čimine yard─▒mc─▒ olabilecek ne yapabilirsiniz.

A┼ča─č─▒da ├žocu─čun dil geli┼čimine yard─▒mc─▒ olabilecek ├Âneriler verilmi┼čtir:
12-18 AY ARASI
ÔÇó ├çocu─čunuzla ileti┼čiminizde basit ve k─▒sa c├╝mleler kullan─▒n.
ÔÇó Do─čal bir formda, ancak yava┼č, anla┼č─▒l─▒r ve a├ž─▒k konu┼čun.
ÔÇó ├çocu─čunuzun s├Âzc├╝k kazan─▒m─▒ i├žin, tercihli s├Âzc├╝klerle soru y├Ânelterek model olun. ├ľrne─čin; elma ya da muz ister misin? gibi.
ÔÇó Oynayabilece─či baz─▒ oyuncaklar─▒ sa─člay─▒n. ├ľrne─čin; oyuncak bir telefon, konu┼čma taklitleri yapabilece─či en iyi oyuncakt─▒r.
18-24 AY ARASI
ÔÇó Yapt─▒─č─▒n─▒z aktiviteleri ve ne oldu─čunu anlat─▒p, tan─▒mlay─▒n.
ÔÇó Birlikte baz─▒ g├╝nl├╝k aktiviteler yap─▒n, b├Âylece konu┼čacak ├žok ┼čey olacakt─▒r.
ÔÇó ├çocu─čunuzun oyun i├žinde ger├žek nesnelerle oynamas─▒n─▒ te┼čvik edin, ├Ârne─čin; ger├žek yiyecekler kullan─▒lan bir ├žay partisi gibi.
ÔÇó Resimli olay ya da nesne kartlar─▒yla grup oyunlar─▒ oynay─▒n, bulmacalar ├ž├Âz├╝n.
ÔÇó Ge├žmi┼čten, g├╝n├╝m├╝zden ve gelecekten s├Âz edin; bug├╝n ne yapt─▒n─▒z, yar─▒n b├╝y├╝kanne gelecek gibi.
ÔÇó E─čer ├žocu─čunuzun ├ž─▒karabildi─či bir ses varsa (├Ârne─čin; baa), bu sesle ba┼člayan ve ├ževresinde bulunan nesneleri ├Âncelikle s├Âzc├╝k da─čarc─▒─č─▒na kazand─▒rmay─▒ hedefleyin. ├ľrne─čin; bardak gibi. Bu s├Âzc├╝─č├╝ basit c├╝mlelerde ve duruma uygun ifadelerin i├žinde kullan─▒n.
ÔÇó Hedefledi─činiz ve ├ž─▒karabildi─či sese ili┼čkin s├Âzc├╝k kartlar─▒ olu┼čturun. Bu kartlarla evin i├žinde ├že┼čitli oyun ortamlar─▒ haz─▒rlay─▒n. Karttaki s├Âzc├╝─č├╝ g├Âstererek ismini s├Âyleyin. S├Âzc├╝─č├╝n nas─▒l s├Âylendi─čini duymas─▒na yard─▒mc─▒ olun. Bazen ona da sorarak isimlendirmesini isteyin. Her ne ┼čekilde isimlendirme yaparsa yaps─▒n, do─čru kabul edip, tekrar geri iletim sa─člay─▒n. ├ľrne─čin; Evet bu bir “bardak”. Daha sonra /b/ sesiyle ba┼člayan di─čer karta ge├žin. Unutmay─▒n, bu sadece bir oyundur, ├žocuklar─▒ zorlamak ve terapist rol├╝ oynamak ├žocu─čunuz i├žin gereksiz ve sak─▒ncal─▒ olacakt─▒r. Kendi geli┼čim s├╝reci i├žinde yaln─▒zca onu desteklemeyi hedef al─▒n.

 

Dil geli┼čimine yard─▒mc─▒ olabilecek ne yapabilirsiniz. 2-3 ya┼č
ÔÇó ├çocu─čunuza “edat” lar─▒ ├Â─čretebilece─činiz oyunlar─▒ oynay─▒n. ├ľrne─čin, “topu kutunun ‘i├žine’ koymak” ya da “masan─▒n ‘├╝st├╝nden’ atmak” gibi.
ÔÇó ├çocu─čunuza 10’a kadar saymas─▒n─▒ ├Â─čretin ve sayma oyunlar─▒ oynay─▒n.
ÔÇó Yazmay─▒ taklit edebilmesi i├žin boya kalemleri ve k├ó─č─▒t sa─člay─▒n.
ÔÇó Di─čer ├žocuklarla oyun oynayarak ileti┼čim sa─člayabilmesi i├žin f─▒rsatlar yarat─▒n.
ÔÇó Kitap i├žinde bulunan eylemleri tan─▒mlayarak, onlar─▒ k─▒sa c├╝mlelerle anlat─▒n. Anlatt─▒─č─▒n─▒z c├╝mlelerle ilgili her olaya ili┼čkin hemen soru y├Âneltin. Her ne cevap verirse versin, tekrar sorunuzun yan─▒t─▒n─▒ bir de sizden duymas─▒ ona uygun konu┼čma modeli olman─▒z a├ž─▒s─▒ndan etkili olacakt─▒r. ├ľrne─čin; “Evet ├žocuk ayakkab─▒s─▒n─▒ giyiyormu┼č” gibi.
Dil geli┼čimine yard─▒mc─▒ olabilecek ne yapabilirsiniz. 3-5 ya┼č
ÔÇó B├╝y├╝k- k├╝├ž├╝k, sert- yumu┼čak gibi z─▒tl─▒klar i├žeren oyunlar oynay─▒n.
ÔÇó Konu┼čmalar─▒n─▒za zamana ili┼čkin kavramlar kat─▒n (bug├╝n, yar─▒n, daha sonra, gelecek hafta gibi).
ÔÇó ├çocu─čunuza olaylara ili┼čkin hisleri ve duygular─▒ hakk─▒nda konu┼čma f─▒rsat─▒ tan─▒y─▒n ve payla┼č─▒mda bulunun.
ÔÇó Kendinize ait s├Âzc├╝k oyunlar─▒, tekerlemeler, hikayeler yarat─▒n.
ÔÇó S├Âzc├╝k bulma oyunlar─▒ oynay─▒n.
ÔÇó Dil ├Âtesi becerilere ili┼čkin oyunlar ├╝retebilirsiniz ( ├Ârne─čin;bir s├Âzc├╝─č├╝n hangi sesle ba┼člad─▒─č─▒n─▒n ya da bir sesle ba┼člayan s├Âzc├╝─č├╝n bulunmas─▒ gibi fonolojik fark─▒nda olmaya ili┼čkin aktiviteler).

UYGUN OLMAYAN DAVRANI┼×IN AZALTILMASI

Davran─▒┼člar─▒ azaltma y├Ântemleri, birey ├╝zerindeki etki ya da kontrol g├╝c├╝ne g├Âre en ─▒l─▒ml─▒dan en az ─▒l─▒ml─▒ya do─čru s─▒ralanabilmektedir. Uygun olmayan davran─▒┼č uygun bir y├Ântemle azalt─▒labilecek veya ortadan kald─▒r─▒labilecekse, azaltma i├žin ├Âncelikle o y├Ântem se├žilmelidir.

Il─▒ml─▒l─▒k s─▒ralamas─▒ Davran─▒┼č azaltma tekni─či
En ─▒l─▒ml─▒

En az ─▒l─▒ml─▒
Uygun olmayan davran─▒┼č─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ ├Ânleme
Ayr─▒ml─▒ peki┼čtirme
S├Ânme
Tepkinin bedeli
Mola
A┼č─▒r─▒ d├╝zeltme
Bedensel ceza

UYGUN OLMAYAN DAVRANI┼×LARI ├ľNLEME
Uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n olu┼čmas─▒n─▒ ├Ânlemek uygun olmayan davran─▒┼č─▒ azaltmak i├žin ├žabalamaktan ├žok daha etkilidir. Uygun olmayan davran─▒┼čla ilgili ├ževresel ko┼čullar─▒ belirlemek ve bu ko┼čullar─▒ de─či┼čtirmek davran─▒┼člar─▒ azalt─▒r.
Davran─▒┼č─▒n hemen ard─▒ndan gelen ├ževresel ├Âzellikler davran─▒┼č─▒n yap─▒lma e─čilimini ya da s─▒kl─▒─č─▒n─▒ art─▒r─▒yorsa bunlar peki┼čtire├ž etkisi g├Âsteriyordur.

UYGUN OLMAYAN DAVRANI┼×LARI ├ľNLEMEN─░N YOLLARI
ÔÇó Davran─▒┼č Zincirini K─▒rma
1. Yak─▒nl─▒k Kontrol├╝: Sakin ─░leti┼čim F─▒rsat─▒
2. ┼×akayla Kar─▒┼č─▒k Kontrol
3. Beklenen Davran─▒┼ča ─░li┼čkin ├ľ─čretimsel Kontrol Ve Y├Ânergeler Sa─člamak
4. Problem ├ç├Âzme F─▒rsat─▒ Yaratma (Olumlu Se├ženekler ├ľnerme
5. Uyaran De─či┼čikli─či : Nesnelerin Kald─▒r─▒lmas─▒, Yerlerini De─či┼čtirilmesi

SINIFTA ORTAYA ├çIKAB─░LECEK UYGUN OLMAYAN DAVRANI┼×LARI ├ľNLEME
1. ├ľ─črencileri beklentileri konusunda bilgilendirme
2. Olumlu ├Â─črenme atmosferi olu┼čturma (esnek, e─členceli)
3. ─░lgin├ž ve anlaml─▒ ├Â─črenme deneyimleri sa─člama
4. Tehditten ka├ž─▒nma
5. Tarafs─▒z davranma
6. Kendine g├╝ven sergileme ve ├Â─črencilerde kendine g├╝ven yaratma
7. ├ľ─črencilere olumlu at─▒fta bulunma
8. S─▒n─▒ftaki fiziksel d├╝zenlemelere dikkat etme ve zaman ay─▒rma
9. Olumlu modeller kullanama
10. Serbest zamanlar─▒ s─▒n─▒rland─▒rma
11. Akran etkile┼čimi
AYRIMLI PEK─░┼×T─░RME

Uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n azalt─▒lmas─▒ i├žin uygun davran─▒┼člar─▒n art─▒r─▒lmas─▒ ya da s├╝rd├╝r├╝lmesi s├Âz konusudur. ─░ki temel peki┼čtirme ilkesine dayan─▒r.
Birinci olarak, davran─▒┼č uygun ay─▒rt edici uyaran─▒ izledi─činde peki┼čtirilir.
─░kinci uygulamada, di─čer davran─▒┼člar g├Ârmezden gelinirken belli bir hedef davran─▒┼č peki┼čtirilir.

Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme T├╝rleri
1. Di─čer Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (DDAP)
2. Alternatif Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (ADAP)
3. Kar┼č─▒t Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (KDAP)
4. Seyrek Yap─▒lan (Azalan) Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (SEDAP)
5. S─▒k Yap─▒lan (Artan) Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (SIDAP)

1. Di─čer Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (DDAP)

a). Uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n aras─▒ndan birini belirlemek ve di─čer uygun olmayan davran─▒┼člar devam etse bile se├žilen uygun olmayan davran─▒┼č yap─▒lmad─▒─č─▒nda peki┼čtirilir.

b). Belirlenen bir zaman dilimi ya da g├Âzlem s├╝resi i├žinde uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n hi├ž olmamas─▒ durumunda, g├Âzlem s├╝resi sonunda bu durumun peki┼čtirilmesidir.

c). G├Âzlem s├╝resi boyunca olu┼čan di─čer davran─▒┼člar dikkate al─▒nmaz.
Di─čer Davran─▒┼člar─▒n Peki┼čtirilmesinin Uygulama Bi├žimleri

– B├╝t├╝nc├╝l Zaman Aral─▒─č─▒na Dayal─▒ Olarak Di─čer Davran─▒┼člar─▒n Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirilmesi: Belirlenen zaman aral─▒─č─▒ i├žinde uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n peki┼čtirilmesi. Her 10 ya da her 30 dakikada bir.

– Anl─▒k G├Âzleme Dayal─▒ Olarak Di─čer Davran─▒┼člar─▒n Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirilmesi: Belirlenen g├Âzlem s├╝resinin sonunda bakar ve ├Â─črenci o anda davran─▒┼č─▒ yapm─▒yorsa, peki┼čtirir. G├Âzlem s├╝resinin geri kalan k─▒sm─▒nda olu┼čan davran─▒┼člar dikkate al─▒nmaz.

– Yeniden Ba┼člat─▒lan Aral─▒kta Di─čer Davran─▒┼člar─▒n Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirmesi: G├Âzlem s├╝resinin tamam─▒nda uygun olmayan davran─▒┼č hi├ž sergilenmezse ├Â─črenci peki┼čtirilir. Her uygun olmayan davran─▒┼č─▒n yap─▒lmas─▒ndan sonra g├Âzlem aral─▒─č─▒n─▒n yeniden ba┼člat─▒l─▒r.

– Artan Aral─▒klarla Di─čer Davran─▒┼člar─▒n Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirilmesi: G├Âzlem aral─▒─č─▒ boyunca uygun olmayan davran─▒┼č hi├ž yap─▒lmazsa peki┼čtire├ž verilir. ├ľ─črencilerin ilerlemesine ba─čl─▒ olarak aral─▒─č─▒n s├╝resi dereceli olarak art─▒r─▒l─▒r.
2. Alternatif Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (ADAP)
Azalt─▒lmas─▒ hedeflenen uygun olmayan davran─▒┼č─▒n daha uygun bi├žiminin peki┼čtirilmesidir. Alternatif davran─▒┼člar─▒n peki┼čtirilmesi uygulamas─▒n─▒n a┼ča─č─▒da s─▒ralanan avantajlar─▒ vard─▒r.
ÔÇó Uygun davran─▒┼člara odaklan─▒r.
ÔÇó Uygulay─▒c─▒y─▒ ├žocu─čun repertuar─▒nda olan ya da olmaya uygun davran─▒┼člar─▒ g├Âzden ge├žirmeye y├Âneltir.
ÔÇó ├çocu─čun davran─▒┼člar─▒ ├╝zerinde iki y├Ânl├╝ etkisi vard─▒r. Peki┼čtirilen uygun davran─▒┼člar─▒n artmas─▒ ve uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n azalt─▒lmas─▒. ├ľte yandan uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n cezaland─▒r─▒lmas─▒na yer verildi─činde sadece uygun olmayan davran─▒┼č azal─▒r, uygun olan davran─▒┼č─▒n artmas─▒ e─čilimi g├Âzlenmez.
ÔÇó ADAP s├╝recinin ├Â─čretimi ve uygulanmas─▒ kolayd─▒r.

3. Kar┼č─▒t Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (KDAP)
fiziksel olarak uygun olmayan davran─▒┼čla ayn─▒ anda yap─▒lamayacak davran─▒┼člar─▒n peki┼čtirilmesidir. ├ľrne─čin ba┼čkalar─▒na vurma davran─▒┼č─▒n─▒ azaltmak i├žin kollar─▒n─▒ ba─člama davran─▒┼č─▒n─▒ peki┼čtirmek gibi. Ba┼čkalar─▒na ve kendine zarar verme davran─▒┼č─▒nda etkili bir y├Ântemdir.

4. Seyrek Yap─▒lan (Azalan) Davran─▒┼člar─▒ Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme (SEDAP)
Baz─▒ davran─▒┼člar normalde yap─▒lmas─▒ gerekti─činden daha fazla yap─▒ld─▒klar─▒nda uygun olmayan davran─▒┼č ├Âzelli─či kazan─▒r. Seyrek yap─▒lan davran─▒┼člar─▒n ayr─▒ml─▒ peki┼čtirilmesi, ba┼člama d├╝zeyi verileri ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda hedef davran─▒┼č oran─▒ndaki k├╝├ž├╝k azalmalar─▒n peki┼čtirilmesidir.
Seyrek davran─▒┼člar─▒ ayr─▒ml─▒ peki┼čtirmenin iki bi├žimi vard─▒r;
1. Davran─▒┼č─▒n belirlenen zaman aral─▒─č─▒ bittikten sonra yap─▒lmas─▒na dayal─▒ olarak peki┼čtirilmesi. ├ľrne─čin, ders sonunda tuvalete gitme.
2. Belirlenen zaman aral─▒─č─▒ i├žinde davran─▒┼č─▒n daha seyrek d├╝zeyde yap─▒lmas─▒n─▒n peki┼čtirilmesi. ├ľrne─čin bir saatlik zaman aral─▒─č─▒nda 3 kez ya da daha az tuvalete gitmek istedi─činde peki┼čtirilir.

Seyrek davran─▒┼člar─▒n ayr─▒ml─▒ peki┼čtirmesinde en ├Ânemli ├Â─če ba┼člama d├╝zeyinde belirlenen aral─▒k s├╝resince davran─▒┼č─▒n yap─▒lma s─▒kl─▒─č─▒n─▒n kesin olarak belirlenmesidir.
UYGUN OLMAYAN DAVRANI┼×LARI AZALTMA TEKN─░KLER─░ H─░YERAR┼×─░S─░

1. D├╝zey: Ayr─▒ml─▒ Peki┼čtirme
2. D├╝zey: S├Ânme
3. D├╝zey: Ho┼ča Giden Uyaran─▒ ├çekme
(2. D├╝zey Ceza)
Tepkinin Bedeli
Mola
4. D├╝zey: Ho┼ča Gitmeyen Uyaran Verme
(1. D├╝zey Ceza)

B─░L─░NEN DAVRANI┼× AZALTMA TEKN─░KLER─░

S├ľNME

S├Ânme, daha ├Ânceden peki┼čtirilen bir davran─▒┼č─▒n peki┼čtirilmemeye ba┼članmas─▒yla hedef davran─▒┼č─▒n s─▒kl─▒─č─▒n─▒n s├╝resinin ya da yo─čunlu─čunun dereceli olarak azalt─▒lmas─▒ s├╝recidir.
S├Ânme uygulamas─▒n─▒n ba┼č─▒nda hedef davran─▒┼čta art─▒┼č ve ├že┼čitlenme meydana gelir; ancak, uygulama kararl─▒ ve tutarl─▒ bi├žimde s├╝rd├╝r├╝l├╝rse, davran─▒┼č giderek azal─▒r. Kendine ya da ├ževresine zarar verme gibi davran─▒┼člarda s├Ânme kullan─▒lmaz.
S├Ânme uygulamas─▒n─▒n etkilili─či ile ilgili en ├Ânemli fakt├Âr tutarl─▒l─▒kt─▒r. S├Ânmeni, ki┼činin kendi i├žinde, farkl─▒ zamanlarda, farkl─▒ ki┼čiler aras─▒nda etkili olabilmesi i├žin, davran─▒┼č her yap─▒ld─▒─č─▒nda g├Ârmezden gelinmesidir.
Peki┼čtirme kayna─č─▒n─▒n kontrol edilemedi─či durumlarda (parmak emme, kendini uyarma vb.) s├Ânme etkili bir y├Ântem olmayabilir.
S├Ânme, ├žocuklar─▒n dikkat elde ettikleri i├žin yapt─▒klar─▒ uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n azalt─▒lmas─▒nda etkili bir uygulamad─▒r. Ancak, bazen ├žocuk istedi─či ger├žekle┼činceye kadar uygun olmayan davran─▒┼č─▒ yapar. Bu y├Ân├╝yle uygulamac─▒lar i├žin uygulay─▒c─▒lar i├žin s├Ânme kullanmak ├žok zordur.

Uygulay─▒c─▒ daha ├Ânceden peki┼čtirdi─či davran─▒┼č─▒ g├Ârmezden gelmeye ba┼člay─▒nca ne olur?

├çocuk uygulay─▒c─▒n─▒n dikkatini elde etmek i├žin davran─▒┼č─▒n─▒n s─▒kl─▒─č─▒n─▒ ve yo─čunlu─čunu art─▒r─▒r. Bu s├Ânme patlamas─▒d─▒r. S├Ânme patlamas─▒, s├Ânme uygulamas─▒n─▒n ba┼člamas─▒ndan sonra hedef davran─▒┼č─▒n yo─čunlu─čunun veya s─▒kl─▒─č─▒n─▒n ge├žici olarak artmas─▒d─▒r. Ne yaz─▒k ki uygulamac─▒ s├Ânme patlamas─▒n─▒ bilmiyorsa, s├Ânme program─▒n─▒n etkisiz oldu─ču konusunda yanl─▒┼č karar verir.
Uygulay─▒c─▒ s├Ânme kullanmadan ├Ânce patlama a┼čamas─▒nda uygun olmayan davran─▒┼č─▒ g├Ârmezden gelip gelmeyece─čine karar vermelidir. E─čer s─▒kl─▒─č─▒ ya da yo─čunlu─ču artt─▒─č─▒nda davran─▒┼č─▒ g├Ârmezden gelmek m├╝mk├╝n de─čilse s├Ânme kullan─▒lmamal─▒d─▒r. S├Ânme patlamas─▒ s─▒ras─▒nda azalt─▒lmak istenen hedef davran─▒┼člarda ge├žici ir art─▒┼č olmas─▒ s├Ânme tekni─činin poatsiyel yan etkisidir. S├Âne kullan─▒l─▒rken bir ba┼čka dikkat edilmesi gereken nokta peki┼čtirilmemesine ra─čmen s├Ânme uygulamas─▒ s─▒ras─▒nda hedef davran─▒┼č─▒n ge├žici olarak kendili─činden geri gelmesidir. Bu durumda en ├Ânemli tehlike davran─▒┼č─▒n yeniden dikkat ya da ba┼čka bir peki┼čtire├ž elde ediyor olmas─▒d─▒r.

S├Ânme Tekni─čini Etkili ┼×ekilde Kullanmak ─░├žin ─░zlenecek Basamaklar
ÔÇó Hedef davran─▒┼č─▒ izleyen b├╝t├╝n peki┼čtire├žleri belirle.
ÔÇó Hedef davran─▒┼č─▒ izleyen b├╝t├╝n peki┼čtire├žleri geri ├žek.
ÔÇó Hedef davran─▒┼č her yap─▒ld─▒─č─▒nda g├Ârmezden gel, tutarl─▒ ol.
ÔÇó S├Ânme program─▒ s├╝resince uygun davran─▒┼člar─▒ belirle ve peki┼čtir.
ÔÇó Kendili─činden geri gelme ve s├Ânme patlamas─▒ ger├žekle┼čti─činde davran─▒┼č─▒ g├Ârmezden gelmeyi s├╝rd├╝r.
ÔÇó Uygulay─▒c─▒ dikkatinin uygun olmayan davran─▒┼člar─▒ de─čil de uygun davran─▒┼člar─▒ izleyece─čini ├Â─čret ve g├Âster
S├Ânmenin Avantajlar─▒
ÔÇó S├Ânme s├Âzel ya da bedensel zorlama kullanmaks─▒z─▒n uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n azalt─▒lmas─▒nda etkili olabilir.
ÔÇó S├Ânme ├žocukla uygulay─▒c─▒ aras─▒nda m├╝cadeleye yol a├žmaz ve ├žocu─čun benlik sayg─▒s─▒n─▒ azaltmaz.
ÔÇó S├Ânme bir ceza uygulamas─▒ de─čildir.
ÔÇó S├Ânmenin etkisi dereceli olabilirken etkililik s├╝resi genellikle uzundur.
ÔÇó Uygun olmayan davran─▒┼č g├Ârmezden gelinirken, uygun olan davran─▒┼člar─▒n peki┼čtirilmesi s├Ânme s├╝recinin en ├Ânemli ├Â─česidir.

S├Ânme Ne Zaman Etkili Olmaz?
ÔÇó Hedef davran─▒┼č─▒ izleyen peki┼čtire├žler belirlenemezse,
ÔÇó Hedef davran─▒┼č─▒ izleyen peki┼čtire├žlerin geri ├žekilmesi m├╝mk├╝n de─čilse,
ÔÇó ├çocukla ili┼čkideki di─čer ki┼čiler s├Ânme s├╝recini uygulayamayacaksa,
ÔÇó Hedef davran─▒┼č─▒ izleyen arkada┼č dikkati kontrol edilemiyorsa,
ÔÇó Hedef davran─▒┼č─▒n yanl─▒┼čl─▒kla peki┼čtirilme (peki┼čtirme kazalar─▒) olas─▒l─▒─č─▒ y├╝ksekse,
ÔÇó S├Ânme patlamas─▒ s├╝resinde ├žocu─čun davran─▒┼č─▒ g├Ârmezden gelinemiyorsa ya da ├ževredeki di─čer etkenler kontrol edilemiyorsa,
ÔÇó Hedef davran─▒┼č─▒ g├Ârmezden gelmek tehlikeli ise ya da uygun de─čil ise.

 

TEPK─░N─░N BEDEL─░

Uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n hemen ard─▒ndan, ├žocu─čun sahip oldu─ču peki┼čtire├žlerin ya da y─▒ld─▒z, g├╝len y├╝z, para gibi sembol peki┼čtire├žlerin sistematik olarak geri al─▒nmas─▒d─▒r. ├çocu─čun daha ├Ânceden peki┼čtire├ž ya da sembol peki┼čtire├ž kazanm─▒┼č olmas─▒ gereklidir.
Tepkinin bedeli uygulamas─▒na yer verildi─činde, ├žocu─ča s├Âzl├╝ ve yaz─▒l─▒ olarak bir liste ile her uygun olmayan davran─▒┼č─▒ i├žin geri al─▒nacak peki┼čtire├ž say─▒s─▒ ve peki┼čtire├ž kaybetmesinin sonu├žlar─▒ a├ž─▒klanmal─▒d─▒r.

Tepkinin bedelinin farkl─▒ birka├ž uygulama bi├žimi vard─▒r.

ÔÇó Birincisinde, tepkinin bedeli, sembol peki┼čtirme uygulamas─▒ ile birlikte kullan─▒lmaktad─▒r. Bu uygulamada, ├žocuk uygun davran─▒┼člar─▒ i├žin kazand─▒─č─▒ sembolleri, uygun olmayan davran─▒┼člar─▒ y├╝z├╝nden kaybetmektedir. Bu yolla uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n azalt─▒lmas─▒ hedeflenir.

ÔÇó ─░kincisi uygulama bi├žiminde, ├Â─črencilere belli bir zaman diliminde kullanacaklar─▒ belli bir toplam puan pe┼činen verilir. Bu puanlar, uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n ard─▒ndan geri al─▒n─▒r. Bu s├╝re i├žerisinde ├Â─črencinin hala puan─▒ kalm─▒┼čsa, bu puan─▒ istedi─či bir etkinlik, oyuncak ya da yiyecekle de─či┼č toku┼č edebilir.

─░kinci ┼čekil a┼ča─č─▒da belirtilen nedenlerle ├Ânerilmemektedir:
– Tepkinin bedeli, hedef davran─▒┼č─▒n hedef davran─▒┼č─▒n hemen ard─▒ndan uygulanmal─▒d─▒r.
– Tepkinin bedeli tutarl─▒ ┼čekilde uygulanmal─▒d─▒r.
– ├çocuk uygun davran─▒┼člar─▒ i├žin, s─▒k├ža peki┼čtire├ž kazan─▒yor olmal─▒d─▒r.
– Peki┼čtire├žlerin geri al─▒nmas─▒ cezaland─▒r─▒c─▒ olmamal─▒d─▒r. Ve ki┼čile┼čtirilmemelidir.

Tepkinin Bedelinin Avantajlar─▒
ÔÇó Sembol peki┼čtirme ve di─čer olumlu peki┼čtirme uygulamalar─▒ ile birlikte kullan─▒labilir.
ÔÇó Evde ve okulda kolayca uygulanabilir.
ÔÇó Tepkinin bedeli uygulamas─▒, davran─▒┼člar─▒ azaltmada h─▒zla etki g├Âsterir; ayr─▒ca, etkisi uzun s├╝relidir.
ÔÇó Uygulamac─▒, de─či┼čmesi gereken davran─▒┼člar─▒ odaklan─▒r.

 

 

 

 

 
MOLA

Bireyin , uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n─▒n hemen ard─▒ndan, belirli bir zaman dilimi i├žin peki┼čtirme kaynaklar─▒ndan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ anlam─▒na gelir. Mola iki ┼čekilde uygulanabilir.
1. Peki┼čtire├žlerin ├žocuktan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒
2. ├çocu─čun peki┼čtirme kaynaklar─▒ndan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒.
a). ├çocuk uygun olmayan davran─▒┼č─▒ s├╝rd├╝r├╝rken gruptan uzakla┼čt─▒r─▒l─▒r.
b). ├çocuk peki┼čtireci ├ževre ya da etkinli─či izleyemez, etkinlik alan─▒n─▒n d─▒┼č─▒ndad─▒r ve y├╝z├╝n├╝ genellikle peki┼čtirici olmayan bir duvara d├Ân├╝kt├╝r.
c). ├çocuk peki┼čtirici ├ževreden al─▒narak peki┼čtirici olmayan bir alana konulur.

Molan─▒n Yararlar─▒:

ÔÇó Mola ve olumlu peki┼čtirme s├╝recini bir arada kullanmak kolayd─▒r.
ÔÇó Mola s├╝recinin etkisi olduk├ža h─▒zl─▒d─▒r ve bu etki uzun s├╝relidir.
ÔÇó ├çocu─ču e─čitim ortam─▒ndan uzakla┼čt─▒rmadan da mola uygulamalar─▒ yap─▒labilir.
ÔÇó ├çok zorlay─▒c─▒ davran─▒┼člar─▒n (sald─▒rganl─▒k gibi) azalt─▒lmas─▒nda mola ├Ânemli bir se├ženektir.

Molan─▒n Potansiyel Yan Etkileri Ve Olumsuzluklar─▒:

ÔÇó ├çocu─čun s─▒k ve uzun zaman aral─▒klar─▒ i├žin peki┼čtire├ž bulunamayaca─č─▒ bir alana g├Ânderilmesi, uygulamac─▒ya ├žocuktan kurtulma f─▒rsat─▒ sa─člad─▒─č─▒ i├žin olumsuz peki┼čtirme etkisi yaratabilir. Mola s├╝resinin uzat─▒lmas─▒, mola y├Ânteminin suistimal edilmesi anlam─▒na gelir.
ÔÇó Pek ├žok durumda molan─▒n uygun olmayan davran─▒┼č─▒ azaltmada etkili olmad─▒─č─▒na ili┼čkin veri elde edilmi┼čtir.
ÔÇó ├çocuklar aras─▒ndaki bireysel farkl─▒l─▒klar dikkate al─▒nmazsa, ├žocuklar─▒n birinin di─čerine kar┼č─▒ peki┼čtirlmesi ya da cezaland─▒r─▒lmas─▒ olarak alg─▒lanabilir. Bu durumda ├žocuk ba┼čka uygun olmayan davran─▒┼člar sergileyebilir.
ÔÇó ├çocu─čun e─čitim ortam─▒ndan uzakla┼čt─▒rlmas─▒, akademik performans─▒n─▒ olumsuz etkileyebilir.

Molan─▒n Uygun Kullan─▒m─▒ ─░├žin ├ľneriler:

ÔÇó Mola kullan─▒m─▒, olumlu peki┼čtirme uygulamas─▒ ile e┼čle┼čtirilmelidir.
ÔÇó ├çocuk, bulundu─ču ortam ve etkinliklerin mola alan─▒ndakilerden daha cazip oldu─čunu alg─▒lamal─▒d─▒r.
ÔÇó Uygulay─▒c─▒ molan─▒n etkili olup olmad─▒─č─▒n─▒ izlemeli, etkili de─čilse s├╝rd├╝rmemelidir.
ÔÇó Uygulay─▒c─▒, zor davran─▒┼člar sergileyen ├žocuklar─▒ uzakla┼čt─▒rma y├Ântemi olarak, mola uygulamas─▒n─▒ suistimal etmemelidir.
ÔÇó Mola s├╝resi gere─činden fazla uzat─▒lmamal─▒, davran─▒┼č durdurktan sonra en fazla 1-3 dakika olmal─▒d─▒r.
ÔÇó Mola alan─▒n─▒n peki┼čtirici olmamas─▒na ├Âzen g├Âsterilmelidir.
ÔÇó Mola, sald─▒rganl─▒k ve zarar verme davran─▒┼člar─▒ i├žin etkili olsa bile, kendi ba┼č─▒na olmay─▒ ye─čleyen ├žocuklar i├žin kullan─▒lmamal─▒d─▒r.
A┼×IRI D├ťZELTME/ONARMA

1. ONARICI A┼×IRI D├ťZELTME
D├╝zeltme (onarma), ├žocu─čun ├ževreyi uygun olmayan bir davran─▒┼č─▒ yapmadan ├Ânceki haline getirmesi olarak tan─▒mlanabilir. ├çok k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n ba─č─▒ms─▒z olarak ├ževreyi d├╝zeltmesi m├╝mk├╝n olmayabilir. Bu durumda uygulay─▒c─▒ ya┼č ve yeteneklere ba─čl─▒ olarak i┼čin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ ├žocuktan isteyebilir. Bir b├Âl├╝m├╝ne ise yard─▒m edebilir. Buna ”yard─▒mla d├╝zeltme” ad─▒ verilir.
├çocu─čun uygun olmayan davran─▒┼č─▒ ile ba─člant─▒l─▒ olarak ├ževrenin eski haline getirilmesine ├ževredeki ba┼čka ┼čeylerin de d├╝zeltilmesi eklenerek bir t├╝r cezaya d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir. Y├Ântem bu ┼čekilde kullan─▒ld─▒─č─▒nda da ”onar─▒c─▒ a┼č─▒r─▒ d├╝zeltme” ad─▒n─▒ al─▒r. Onar─▒c─▒ a┼č─▒r─▒ d├╝zeltme, bir kas─▒t olmaks─▒z─▒n ger├žekle┼čen durumlarda kesinlikle kullan─▒lmamal─▒d─▒r.
Onar─▒c─▒ a┼č─▒r─▒ d├╝zeltme kullan─▒rken hangi ilkeler dikkate al─▒nmal─▒d─▒r?
ÔÇó ├çocuktan istenen tepki, onun uygun olmayan davran─▒┼č─▒ ile do─črudan ili┼čkili olmal─▒d─▒r.
ÔÇó A┼č─▒r─▒ d├╝zeltme uygulamas─▒ davran─▒┼č─▒n hemen ard─▒ndan gelmelidir.
ÔÇó ├çocu─ča, e─čer gerekliyse, bu s├╝re├žte dereceli olarak yard─▒m edilmeli ve bu yard─▒m giderek azalt─▒lmal─▒d─▒r.
Onar─▒c─▒ a┼č─▒r─▒ d├╝zeltme hangi durumlarda kullan─▒lmamal─▒d─▒r?
ÔÇó E─čer ├žocuk kendinden isteneni yapmay─▒ reddederse, kat─▒lmazsa ya da i┼čbirli─či i├žinde olmazsa, uygulay─▒c─▒n─▒n fiziksel fiziksel g├╝├ž kullanmas─▒ gerekebilir. Bu durum ├žocu─ču sald─▒rgan hale getirebilir.
ÔÇó A┼č─▒r─▒ d├╝zeltme s├╝recinde beklenen performans─▒ g├Âstermek, ├žocuk i├žin ├žok zor ya da olanaks─▒z olabilir.
ÔÇó ├ľzellikle a┼č─▒r─▒ d├╝zeltme arkada┼člar─▒n ├Ân├╝nde uyguland─▒─č─▒nda- ├žocuklar ├Â─čretmenin dikkatinin uygun olmayan davran─▒┼člar─▒ izledi─činin fark─▒na varabilirler ve ├Â─čretmenin dikkatini ├žekmek i├žin, uygun olmayan davran─▒┼č─▒ yapmaya y├Ânelebilirler.
ÔÇó A┼č─▒r─▒ d├╝zeltme s├╝reci, e─čitim ortamlar─▒nda di─čer ├žocuklar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ ve onlar─▒n ├Â─črenmesini olumsuz etkileyebilir.

2. OLUMLU ALI┼×TIRMA
Uygun olmayan davran─▒┼čtan sonra, uygun olmayan davran─▒┼č─▒n sonucunu d├╝zleten bir uygun davran─▒┼č─▒n tekrarlanmas─▒na olumlu al─▒┼čt─▒rma denir. Olumlu al─▒┼čt─▒rmada ├žocuk, uygun olmayan davran─▒┼č─▒ g├Âsterdi─činde o anda yap─▒lan etkinlik durdurulur ve uygun davran─▒┼č s├Âzel olarak tan─▒mlan─▒r. Sonra, uygun davran─▒┼č─▒n tekrar edilmesi sa─član─▒r. Bu davran─▒┼č ger├žekle┼čti─činde, ├Â─čretmen te┼čekk├╝r ederek do─čru davran─▒┼č─▒ tekrar tan─▒mlar. Olumlu al─▒┼čt─▒rma cezaland─▒rc─▒ bir s├╝re├ž i├žermemesi nedeniyle, davran─▒┼člar azaltmakta uygun bir yakla┼č─▒md─▒r. Do─čru tepkiler i├žin peki┼čtirme kullan─▒lmas─▒, uygun olmayan davran─▒┼č─▒ yapmak i├žin ├žocuklar─▒ cesaretlendirebilir.
3. OLUMLU ALI┼×TIRMALARLA A┼×IRI D├ťZELTME
Olumlu al─▒┼čt─▒rma y├Ântemi, olumlu al─▒┼čt─▒rmalarla a┼č─▒r─▒ d├╝zeltme bi├žiminde de uygulanabilir. Bu bi├žimin olumlu al─▒┼čt─▒rmadan fark─▒, uygun olamayan davran─▒┼čtan sonra davran─▒┼č─▒n uygun bi├žiminin birden fazla say─▒da tekrarlat─▒lmas─▒ ve bir t├╝r cezaya d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesidir. Bu uygulamada, genellikle, olumlu al─▒┼čt─▒rmay─▒ peki┼čtirme izlenmez. Ancak, yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda peki┼čtirmenin olumlu etkilerine ili┼čkin ipu├žlar─▒ vard─▒r.
BEDENSEL CEZA

Bedensel ceza, ac─▒ vermek amac─▒yla ├žocu─čun bedenine elle veya bir nesne ile vurulmas─▒, bask─▒ uygulanmas─▒ gibi durumlar─▒ kapsar. E─čitim ortamlar─▒nda uygun olmayan davran─▒┼člar─▒ azaltma i├žin ba┼čvurulan ama kabul edilmeyen y├Ântemlerden birisidir.
Bedensel Cezan─▒n Zararlar─▒
ÔÇó Bedensel ceza, davran─▒┼č─▒ azaltmaz, sadece bask─▒lar,yani, cezan─▒n varl─▒─č─▒ndan uygun olmayan davran─▒┼č─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ engeller.
ÔÇó ─░yi ve hakl─▒ nedenlere dayanmayan bedensel ceza, kayg─▒ ve sald─▒rganl─▒k gibi ba┼čka davran─▒┼č sorunlar─▒na yol a├žar.
ÔÇó Bedensel cezan─▒n uygun olmayan davran─▒┼č─▒ bask─▒lay─▒c─▒ etkisi, uygulay─▒c─▒n─▒n ceza verme davran─▒┼č─▒n─▒ art─▒rabilir.
ÔÇó Bedensel ceza, uygun davran─▒┼č─▒n ne oldu─čuna ili┼čkin bir ipucu sa─člamaz.
ÔÇó Bedensel cezaland─▒rma davran─▒┼člar─▒, ceza alan ve bunu izleyen ├žocuklar i├žin olumsuz bir model olu┼čturur.
ÔÇó Bedensel ceza, cezaland─▒r─▒lan ├žocukta darg─▒nl─▒k ve i├že kapanma gibi olumsuz sonu├žlara yol a├žabilir.
ÔÇó Bedensel ceza, olumlu ileti┼čim kurma f─▒rsatlar─▒n─▒ engeller.
ÔÇó Bedensel ceza, g├╝├žl├╝n├╝n hakl─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝ncesini yaratabilir.
ÔÇó Bedensel olarak cezaland─▒r─▒lan ├žocu─čun akademik ├žal─▒┼čmalara y├Ânlendirilmesi g├╝├žle┼čir. Bu da ikinci bir ceza olarak ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ getirir.

UYGUN OLMAYAN DAVRANI┼×LARI AZALTMANIN A┼×AMALARI
1. Hedef davran─▒┼č belirleme:
Se├žilen bir davran─▒┼č;
a. Davran─▒┼č, ├žocu─čun kendisine veya arkada┼člar─▒na fiziksel olarak zarar vermekte mi?
b. Davran─▒┼č, ├žocu─čun ya da arkada┼člar─▒n─▒n ├Â─črenmesini olumsuz etkilemekte mi?
c. Davran─▒┼č, ba┼čka davran─▒┼č problemlerinin ortaya ├ž─▒kmas─▒na yol a├žmakta m─▒?
d. Davran─▒┼č, ├žocu─čun sosyal ortamlardan d─▒┼članmas─▒na yol a├žmakta m─▒?
e. Davran─▒┼č, ├žocu─čun ├žocu─čun kulland─▒─č─▒ ila├žlar─▒n bir yan etkisi olarak ve o s─▒rada ge├žirdi─či ge├žici bir rahats─▒zl─▒─č─▒n (so─čuk alg─▒nl─▒─č─▒, grip vb.) etkisiyle mi ili┼čkili?

Bu sorular─▒n bir ya da birka├ž─▒na evet yan─▒t─▒ vermi┼čseniz ikinci basama─č─▒ izleyiniz.

2. Hedef davran─▒┼č─▒n hangi ortamlarda ve ne kadar s─▒kl─▒kta ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ belirleyiniz. Bunun i├žin ├ťnite 6’da yer alan g├Âzlem ve kay─▒t etme konusunu okuyunuz.
3. Hedef davran─▒┼č─▒ d├╝┼č├╝rmeyi hedefledi─činiz s─▒kl─▒─č─▒ (├Âl├ž├╝t) belirleyiniz. ├ľl├ž├╝t├╝n├╝z, uygun olmayan davran─▒┼č─▒ tamam─▒n ortadan kald─▒rmak olabilece─či gibi, s─▒kl─▒─č─▒ belli bir d├╝zeye indirmek de olabilir.
4. Hedef davran─▒┼člar─▒ azaltma y├Ântemlerini g├Âzden ge├žiriniz ve en uygun y├Ântemi belirleyiniz. Olabildi─čince ─▒l─▒ml─▒ y├Ântemler se├žmeye ├Âzen g├Âsteriniz.
5. Y├Ântemi, davran─▒┼č hedefledi─činiz s─▒kl─▒─ča d├╝┼č├╝nceye kadar tutarl─▒ bi├žimde uygulamay─▒ devam ediniz.
6. Y├Ântemi, uygularken, se├žti─činiz kay─▒t etme y├Ântemi ile kay─▒t tutmay─▒ s├╝rd├╝r├╝n├╝z.
7. Davran─▒┼č hedefledi─činiz s─▒kl─▒─ča kadar azald─▒ysa ya da tamamen ortadan kalkt─▒ysa, sizi kutlar─▒m. Di─čer uygun olmayan davran─▒┼čl

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču, 5 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba┼člayan ve sosyal ili┼čki d├╝zeyinde hasarla kendini g├Âsteren geli┼čimsel bir bozukluktur. Reaktif Ba─članma Bozuklu─čuÔÇÖnda beynin stresle ba┼č etme merkezi ilgili bir problem oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Ba─članma bozuklu─ču olarak da bilinen Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču, Bipolar Bozukluk ya da Dikkat Eksikli─či Bozuklu─ču tan─▒lar─▒ ile kar─▒┼čt─▒r─▒labilmektedir.

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n temel ├Âzelli─či; ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒nda anneyle ├žocuk aras─▒nda geli┼čen ba─članmay─▒ ger├žekle┼čtirememi┼č olmalar─▒d─▒r. Ba─članma, bebe─čin ilk zamanlar─▒nda annesinin, ├žocu─čun a─člamas─▒na, onun ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layacak yan─▒tlar vermesiyle olu┼čur. Bu ihtiya├žlar; do─čru besleme, yat─▒┼čt─▒rma, teselli etme, rahatlatma, ├žocu─ču tehlike ve di─čer tehditlerden koruma ile giderilir. Bu ├žocuklar bu ba─članmay─▒ ger├žekle┼čtiremediklerinden ├ževrelerine kar┼č─▒ g├╝ven olu┼čturamamaktad─▒rlar. G├╝ven duygusunun geli┼čmemesine ba─čl─▒ olarak da duygusal geli┼čimde problem ya┼čarlar.
Belirtileri Nelerdir?

 

ÔÇó Annenin hamilelikte ve sonras─▒nda uyu┼čturucu madde ve alkol kullanmas─▒
ÔÇó Do─čum travmas─▒
ÔÇó ─░stenmeyen gebelik
ÔÇó ├çocuklu─čun ilk ├╝├ž y─▒l─▒nda ya┼čanan fiziksel, duygusal, cinsel istismar
ÔÇó Fiziksel ve duygusal reddedilme
ÔÇó Anneden erken ayr─▒l─▒k
ÔÇó Huzursuz ve gergin aile ortam─▒
ÔÇó Sert ve tutars─▒z ebeveynlik
ÔÇó Ya┼čamda ├žok s─▒k yer de─či┼čikli─či
ÔÇó A┼č─▒r─▒ koruyucu anne-babal─▒k
ÔÇó Yetersiz bak─▒m ve ├žok bak─▒c─▒ de─či┼čikli─či
ÔÇó Travmatik deneyimler
ÔÇó A─čr─▒ i├žeren hastal─▒klar─▒n nedenlerinin te┼čhis edilememesi, a─čr─▒n─▒n s├╝rekli devam etmesi
ÔÇó Annenin depresyon ge├žirmesi
ÔÇó ├çok gen├ž ya da yetersiz ebeveynlik
Nas─▒l Tan─▒ Konur?

 

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču tan─▒s─▒ alm─▒┼č ├žocuklar ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒nda, konu┼čmay─▒ bile ├Â─črenmeden ├Ânce d├╝nyan─▒n g├╝vensiz bir yer oldu─čunu ve ├ževresindeki yeti┼čkinlerin ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamada yetersiz olduklar─▒n─▒ ├Â─črenirler. Duygular─▒n─▒n ├ževresine koruyucu bir kabuk ├Ârerler. Bu da onlar─▒ yeti┼čkinlere ba─č─▒ml─▒ olmaktan korumaktad─▒r. Ebeveynlere ya da di─čer yeti┼čkinlere ba─č─▒ml─▒ olmaktansa, ├Ârd├╝kleri koruyucu kabuk ├žocu─čun d├╝nya ile ba┼č etmesinde tek ara├žt─▒r. Korunmak i├žin yaln─▒z kendilerine ba─č─▒ml─▒ olan bu ├žocuklar, bu kabu─ču k─▒rmaya ├žal─▒┼čan herhangi bir ki┼čiyi tehdit olarak g├Âr├╝r, bu tehdidi sadece duygusal yan─▒na de─čil t├╝m ya┼čam─▒na y├Ânelik alg─▒lar.
Tedavi Y├Ântemleri Nelerdir?

 

Anemnezde sosyal ileti┼čim alan─▒nda sorun oldu─ču ke┼čfedildikten sonra:
ÔÇó Aile ├žocu─ču nas─▒l y├Ânlendirece─či konusunda e─čitilmeli
ÔÇó Ebeveynlik becerileri art─▒r─▒lmal─▒
ÔÇó Annenin depresyonu varsa tedavi edilmeli
E─čitim s├╝recinden sonra Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču tan─▒s─▒ konmu┼č ├žocuk, otizmden farkl─▒ olarak k─▒sa s├╝rede konu┼čmaya ve taklit etmeye ba┼člar. 3 ayl─▒k tedavi program─▒ ile sosyal-ileti┼čim alan─▒nda artma, tekrarlay─▒c─▒ davran─▒┼č bozukluklar─▒nda d├╝zelme, dil becerilerinde artma g├Âr├╝lebilmektedir.
├çocukluk deneyimlerimizin etkisinden kurtulmak bizim i├žin bile ├žok zor olmas─▒na ra─čmen Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču olan bir ├žocuk tamamen normal bir ya┼čam standard─▒ yakalayabilir. Olumlu y├Ânde geribildirim al─▒nabilmesi i├žin RADÔÇÖl─▒ bir ├žocu─čun yakla┼č─▒k 12 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba─članma terapisine ba┼člamas─▒ ve iyile┼čmeyi istemesi gerekmektedir.

Tedavide Uygulanabilecek E─čitsel Y├Ântemler

Geleneksel ve davran─▒┼č├ž─▒ terapiler reaktif ba─članma bozuklu─ču ta┼č─▒yan ├žocuklar─▒n e─čitimlerinde daha az ba┼čar─▒ sa─člamaktad─▒r. Do─čal olarak geli┼čtirilen y├Ântemler daha etkilidir ve e─čitimlerinde yap─▒land─▒rma bir gerekliliktir.
Yayg─▒n olarak kullan─▒lan ba─članma terapileri ├žocu─čun semptom olarak ortaya ├ž─▒kan davran─▒┼člar─▒n─▒ de─či┼čtirmekten ziyade ├žocuk ile ailesi aras─▒ndaki ba─č─▒ g├╝├žlendirmek ├╝zerine kuruludur. Ba─članma bir kere ger├žekle┼čti─činde, arzu edilen duygular, davran─▒┼člar, tutumlar ve d├╝┼č├╝nme ┼čekilleri de kendili─činden geli┼čecektir. Terapi s├╝re├žleri iki temel prensip ├╝zerine kuruludur: Reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n hem sevgiye hem de s─▒n─▒ra ihtiya├žlar─▒ vard─▒r.
Ebeveynler ├žocuklar─▒na kar┼č─▒ sevgi dolu, nazik, ilgili olurken bir di─čer yandan da a├ž─▒k ve uygun limitler koymal─▒d─▒rlar. Ebeveynler kontrol├╝ ele ge├žirmek i├žin tehdit, ceza ve korkuya ba┼čvurmamal─▒d─▒r. Bu metotlar t├╝m ├žocuklarda kar┼č─▒t tepkilerin geli┼čmesine neden olur, uyum davran─▒┼č─▒ndan ├žok isyankar bir tutuma yol a├žar.
Bireysel terapiler reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n tedavi s├╝recinde ├žok etkili de─čildir. Bu y├╝zden aile terapisi daha ├žok tercih edilir. Ebeveynler terapi s├╝recinde daima haz─▒r olmal─▒d─▒r. Oyun ya da konu┼čma terapisinden, ├žok ge├žmi┼č travmalara y├Ânelik konu┼čmalar daha etkilidir.
Terapinin di─čer ├Ânemli bir par├žas─▒ da ebeveynin e─čitimidir. Bir├žok insan kendi ailelerinin ebeveynlik kal─▒plar─▒n─▒ al─▒r, fakat bu bir reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒ i├žin genellikle uygun g├Âr├╝lmez. ├çocuklar anne ÔÇô baba sevgisini reddettikleri i├žin ailelerin ├Âzel beceriler geli┼čtirmeleri gereklidir. Terapi s├╝recinde ebeveynler de, sevgi istemeyen ve ebeveynini reddeden bir ├žocu─ča sevgi vermeyi ve ebeveynlik yapmay─▒ ├Â─črenirler. Aileler ayr─▒ca, kendi ├žocuklar─▒n─▒n i├žsel d├╝┼č├╝nme mekanizmalar─▒n─▒ ├Â─črenirler. ├çocuklar─▒n─▒n nas─▒l d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝, hissetti─čini ve davran─▒┼člar─▒n─▒ anlamaya ├žal─▒┼čmal─▒d─▒rlar. Ebeveyn e─čitiminin bir amac─▒ da, anne babalar─▒ ├žocu─čun ac─▒s─▒ndan korumak ve ├žocu─čun davran─▒┼člar─▒ndan yara almadan duygular─▒n─▒ kontrol etmeyi ├Â─črenmektir. Bu beceri ├žocu─čun ba─članma geli┼čtirmesi s─▒ras─▒nda ebeveynin sevgisini kaybetmeden s├╝rd├╝rmesine yard─▒mc─▒ olur.
Sonu├ž olarak, tedavinin ama├žlar─▒ erken kay─▒plar─▒n telafisi, g├╝ven duygusunun kazan─▒m─▒, duygular─▒n ┼čekillenmesi, i├žsel kontrol├╝n geli┼čmesi, kar┼č─▒l─▒kl─▒ ili┼čkilerin kurulmas─▒, d─▒┼čsal yap─▒lara ve sosyal kurallara uygun tepkilerin ├Â─črenilmesi ve yanl─▒┼č d├╝┼č├╝nce kal─▒plar─▒n─▒n d├╝zeltilmesi ve ├Âzsayg─▒n─▒n geli┼čtirilmesidir.
Anne-Babalar─▒n Yapabilecekleri
Sar─▒lmaya vakit ay─▒rma: Bu ├žocuklar─▒n fazlas─▒yla sevgiye ihtiya├žlar─▒ oldu─ču i├žin ba─članmay─▒ art─▒racak tepkiler verilmelidir ( sar─▒lama, sallanma, dokunma…).

G├Âz Konta─č─▒ Kurma : RADÔÇÖl─▒ ├žocuklar─▒n tipik ├Âzelli─či yak─▒nlar─▒yla g├Âz konta─č─▒ kurmazken; yabanc─▒larla ├žok rahat kurabilirler. Ebeveynlerin yapmas─▒ gereken her f─▒rsatta ├žocu─ču g├Âz konta─č─▒ kurmaya zorlamakt─▒r.

Sa─člam bir ┼čekilde oturtma: Hata yapt─▒─č─▒ zaman kendini kontrol etmeyi ve sabretmeyi ├Â─črenebilece─či bir y├Ântemdir (sesten ve di─čer d─▒┼č uyaranlardan uzak dikkatini da─č─▒tmayacak bir yerde).

S─▒n─▒rlar─▒ ortadan kald─▒rma: Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču olan ├žocuklar kendilerine ├žok yakla┼č─▒lmas─▒na izin vermezler. Onlarla iyi ileti┼čim kurmak i├žin kendi s─▒n─▒rlar─▒m─▒z─▒ ortadan kald─▒rmam─▒z gerekir. Onlar─▒n ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ kazanmak ya da iyi bir davran─▒┼č elde etmek i├žin ├Âfkemize hakim olmal─▒y─▒z.

Televizyon, bilgisayar, video oyunlar─▒ ve radyo: Bu ├žocuklar pasif aktivitelerden m├╝mk├╝n oldu─čunca uzakla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Televizyon, bilgisayar gibi ara├žlarla olan ili┼čkileri s─▒n─▒rland─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Bunlar─▒n yerine lego, vs.. gibi problem ├ž├Âzme yetene─čini geli┼čtirecek aktivitelere ├Âncelik verilmeli.

Mobilya, ev e┼čyalar─▒: Reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n evdeki e┼čyalara zarar verdi─či s─▒kl─▒kla g├Âr├╝l├╝r. Bu davran─▒┼č bozuklu─ču da aileleri tedirgin eder ancak ebeveynlerin ili┼čkilerini bunun ├╝zerine kurmamalar─▒ gerekmektedir.

Arkada┼č ve akrabalar: Ba┼čka mekanlarda nas─▒l davranaca─č─▒n─▒ bilemedi─činden arkada┼člar─▒n─▒ eve ├ža─č─▒rmak arkada┼čl─▒k ili┼čkilerine zarar vermemek ve davran─▒┼člar─▒n─▒ daha kolay kontrol alt─▒na almak a├ž─▒s─▒ndan daha etkilidir.
REAKT─░F BA─×LANMA BOZUKLU─×U (RAD)

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču, 5 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba┼člayan ve sosyal ili┼čki d├╝zeyinde hasarla kendini g├Âsteren geli┼čimsel bir bozukluktur. Reaktif Ba─članma Bozuklu─čuÔÇÖnda beynin stresle ba┼č etme merkezi ilgili bir problem oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Ba─članma bozuklu─ču olarak da bilinen Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču, Bipolar Bozukluk ya da Dikkat Eksikli─či Bozuklu─ču tan─▒lar─▒ ile kar─▒┼čt─▒r─▒labilmektedir.
Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n temel ├Âzelli─či; ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒nda anneyle ├žocuk aras─▒nda geli┼čen ba─članmay─▒ ger├žekle┼čtirememi┼č olmalar─▒d─▒r. Ba─članma, bebe─čin ilk zamanlar─▒nda annesinin, ├žocu─čun a─člamas─▒na, onun ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layacak yan─▒tlar vermesiyle olu┼čur. Bu ihtiya├žlar; do─čru besleme, yat─▒┼čt─▒rma, teselli etme, rahatlatma, ├žocu─ču tehlike ve di─čer tehditlerden koruma ile giderilir. Bu ├žocuklar bu ba─članmay─▒ ger├žekle┼čtiremediklerinden ├ževrelerine kar┼č─▒ g├╝ven olu┼čturamamaktad─▒rlar. G├╝ven duygusunun geli┼čmemesine ba─čl─▒ olarak da duygusal geli┼čimde problem ya┼čarlar.

Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču Olan ├çocuklar─▒n ├ľzellikleri
Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču tan─▒s─▒ alm─▒┼č ├žocuklar ya┼čam─▒n ilk y─▒llar─▒nda, konu┼čmay─▒ bile ├Â─črenmeden ├Ânce d├╝nyan─▒n g├╝vensiz bir yer oldu─čunu ve ├ževresindeki yeti┼čkinlerin ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamada yetersiz olduklar─▒n─▒ ├Â─črenirler. Duygular─▒n─▒n ├ževresine koruyucu bir kabuk ├Ârerler. Bu da onlar─▒ yeti┼čkinlere ba─č─▒ml─▒ olmaktan korumaktad─▒r. Ebeveynlere ya da di─čer yeti┼čkinlere ba─č─▒ml─▒ olmaktansa, ├Ârd├╝kleri koruyucu kabuk ├žocu─čun d├╝nya ile ba┼č etmesinde tek ara├žt─▒r. Korunmak i├žin yaln─▒z kendilerine ba─č─▒ml─▒ olan bu ├žocuklar, bu kabu─ču k─▒rmaya ├žal─▒┼čan herhangi bir ki┼čiyi tehdit olarak g├Âr├╝r, bu tehdidi sadece duygusal yan─▒na de─čil t├╝m ya┼čam─▒na y├Ânelik alg─▒lar.

Reaktif Ba─članma Bozuklu─čunun Sebepleri
. Annenin hamilelikte ve sonras─▒nda uyu┼čturucu madde ve alkol kullanmas─▒
ÔÇó Do─čum travmas─▒
ÔÇó ─░stenmeyen gebelik
ÔÇó ├çocuklu─čun ilk ├╝├ž y─▒l─▒nda ya┼čanan fiziksel, duygusal, cinsel istismar
ÔÇó Fiziksel ve duygusal reddedilme
ÔÇó Anneden erken ayr─▒l─▒k
ÔÇó Huzursuz ve gergin aile ortam─▒
ÔÇó Sert ve tutars─▒z ebeveynlik
ÔÇó Ya┼čamda ├žok s─▒k yer de─či┼čikli─či
ÔÇó A┼č─▒r─▒ koruyucu anne-babal─▒k
ÔÇó Yetersiz bak─▒m ve ├žok bak─▒c─▒ de─či┼čikli─či
ÔÇó Travmatik deneyimler
ÔÇó A─čr─▒ i├žeren hastal─▒klar─▒n nedenlerinin te┼čhis edilememesi, a─čr─▒n─▒n s├╝rekli devam etmesi
ÔÇó Annenin depresyon ge├žirmesi
ÔÇó ├çok gen├ž ya da yetersiz ebeveynlik

Otizm ve Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču Aras─▒ndaki Benzerlikler
Bu iki geli┼čimsel bozukluk aras─▒ndaki benzerlikler a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:
ÔÇó Anlaml─▒ y├╝z ifadesinin olmamas─▒
ÔÇó S├Âzel uyarana tepkisizlik
ÔÇó Fiziksel temas─▒ reddetme
ÔÇó ─░leti┼čimde nitel bozulma
ÔÇó Ekolali (ses taklidi)
ÔÇó Hayali oyun eksikli─či
ÔÇó Tekrarlay─▒c─▒ davran─▒┼člar

Reaktif Ba─članma Bozuklu─čunda Tedavi
Anemnezde sosyal ileti┼čim alan─▒nda sorun oldu─ču ke┼čfedildikten sonra:
ÔÇó Aile ├žocu─ču nas─▒l y├Ânlendirece─či konusunda e─čitilmeli
ÔÇó Ebeveynlik becerileri art─▒r─▒lmal─▒
ÔÇó Annenin depresyonu varsa tedavi edilmeli
E─čitim s├╝recinden sonra Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču tan─▒s─▒ konmu┼č ├žocuk, otizmden farkl─▒ olarak k─▒sa s├╝rede konu┼čmaya ve taklit etmeye ba┼člar. 3 ayl─▒k tedavi program─▒ ile sosyal-ileti┼čim alan─▒nda artma, tekrarlay─▒c─▒ davran─▒┼č bozukluklar─▒nda d├╝zelme, dil becerilerinde artma g├Âr├╝lebilmektedir.
├çocukluk deneyimlerimizin etkisinden kurtulmak bizim i├žin bile ├žok zor olmas─▒na ra─čmen Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču olan bir ├žocuk tamamen normal bir ya┼čam standard─▒ yakalayabilir. Olumlu y├Ânde geribildirim al─▒nabilmesi i├žin RADÔÇÖl─▒ bir ├žocu─čun yakla┼č─▒k 12 ya┼č─▒ndan ├Ânce ba─članma terapisine ba┼člamas─▒ ve iyile┼čmeyi istemesi gerekmektedir.

Tedavide Uygulanabilecek E─čitsel Y├Ântemler

Geleneksel ve davran─▒┼č├ž─▒ terapiler reaktif ba─članma bozuklu─ču ta┼č─▒yan ├žocuklar─▒n e─čitimlerinde daha az ba┼čar─▒ sa─člamaktad─▒r. Do─čal olarak geli┼čtirilen y├Ântemler daha etkilidir ve e─čitimlerinde yap─▒land─▒rma bir gerekliliktir.
Yayg─▒n olarak kullan─▒lan ba─članma terapileri ├žocu─čun semptom olarak ortaya ├ž─▒kan davran─▒┼člar─▒n─▒ de─či┼čtirmekten ziyade ├žocuk ile ailesi aras─▒ndaki ba─č─▒ g├╝├žlendirmek ├╝zerine kuruludur. Ba─članma bir kere ger├žekle┼čti─činde, arzu edilen duygular, davran─▒┼člar, tutumlar ve d├╝┼č├╝nme ┼čekilleri de kendili─činden geli┼čecektir. Terapi s├╝re├žleri iki temel prensip ├╝zerine kuruludur: Reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n hem sevgiye hem de s─▒n─▒ra ihtiya├žlar─▒ vard─▒r.
Ebeveynler ├žocuklar─▒na kar┼č─▒ sevgi dolu, nazik, ilgili olurken bir di─čer yandan da a├ž─▒k ve uygun limitler koymal─▒d─▒rlar. Ebeveynler kontrol├╝ ele ge├žirmek i├žin tehdit, ceza ve korkuya ba┼čvurmamal─▒d─▒r. Bu metotlar t├╝m ├žocuklarda kar┼č─▒t tepkilerin geli┼čmesine neden olur, uyum davran─▒┼č─▒ndan ├žok isyankar bir tutuma yol a├žar.
Bireysel terapiler reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n tedavi s├╝recinde ├žok etkili de─čildir. Bu y├╝zden aile terapisi daha ├žok tercih edilir. Ebeveynler terapi s├╝recinde daima haz─▒r olmal─▒d─▒r. Oyun ya da konu┼čma terapisinden, ├žok ge├žmi┼č travmalara y├Ânelik konu┼čmalar daha etkilidir.
Terapinin di─čer ├Ânemli bir par├žas─▒ da ebeveynin e─čitimidir. Bir├žok insan kendi ailelerinin ebeveynlik kal─▒plar─▒n─▒ al─▒r, fakat bu bir reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒ i├žin genellikle uygun g├Âr├╝lmez. ├çocuklar anne ÔÇô baba sevgisini reddettikleri i├žin ailelerin ├Âzel beceriler geli┼čtirmeleri gereklidir. Terapi s├╝recinde ebeveynler de, sevgi istemeyen ve ebeveynini reddeden bir ├žocu─ča sevgi vermeyi ve ebeveynlik yapmay─▒ ├Â─črenirler. Aileler ayr─▒ca, kendi ├žocuklar─▒n─▒n i├žsel d├╝┼č├╝nme mekanizmalar─▒n─▒ ├Â─črenirler. ├çocuklar─▒n─▒n nas─▒l d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝, hissetti─čini ve davran─▒┼člar─▒n─▒ anlamaya ├žal─▒┼čmal─▒d─▒rlar. Ebeveyn e─čitiminin bir amac─▒ da, anne babalar─▒ ├žocu─čun ac─▒s─▒ndan korumak ve ├žocu─čun davran─▒┼člar─▒ndan yara almadan duygular─▒n─▒ kontrol etmeyi ├Â─črenmektir. Bu beceri ├žocu─čun ba─članma geli┼čtirmesi s─▒ras─▒nda ebeveynin sevgisini kaybetmeden s├╝rd├╝rmesine yard─▒mc─▒ olur.
Sonu├ž olarak, tedavinin ama├žlar─▒ erken kay─▒plar─▒n telafisi, g├╝ven duygusunun kazan─▒m─▒, duygular─▒n ┼čekillenmesi, i├žsel kontrol├╝n geli┼čmesi, kar┼č─▒l─▒kl─▒ ili┼čkilerin kurulmas─▒, d─▒┼čsal yap─▒lara ve sosyal kurallara uygun tepkilerin ├Â─črenilmesi ve yanl─▒┼č d├╝┼č├╝nce kal─▒plar─▒n─▒n d├╝zeltilmesi ve ├Âzsayg─▒n─▒n geli┼čtirilmesidir.
Anne-Babalar─▒n Yapabilecekleri
Sar─▒lmaya vakit ay─▒rma: Bu ├žocuklar─▒n fazlas─▒yla sevgiye ihtiya├žlar─▒ oldu─ču i├žin ba─članmay─▒ art─▒racak tepkiler verilmelidir ( sar─▒lama, sallanma, dokunma…).

G├Âz Konta─č─▒ Kurma : RADÔÇÖl─▒ ├žocuklar─▒n tipik ├Âzelli─či yak─▒nlar─▒yla g├Âz konta─č─▒ kurmazken; yabanc─▒larla ├žok rahat kurabilirler. Ebeveynlerin yapmas─▒ gereken her f─▒rsatta ├žocu─ču g├Âz konta─č─▒ kurmaya zorlamakt─▒r.

Sa─člam bir ┼čekilde oturtma: Hata yapt─▒─č─▒ zaman kendini kontrol etmeyi ve sabretmeyi ├Â─črenebilece─či bir y├Ântemdir (sesten ve di─čer d─▒┼č uyaranlardan uzak dikkatini da─č─▒tmayacak bir yerde).

S─▒n─▒rlar─▒ ortadan kald─▒rma: Reaktif Ba─članma Bozuklu─ču olan ├žocuklar kendilerine ├žok yakla┼č─▒lmas─▒na izin vermezler. Onlarla iyi ileti┼čim kurmak i├žin kendi s─▒n─▒rlar─▒m─▒z─▒ ortadan kald─▒rmam─▒z gerekir. Onlar─▒n ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ kazanmak ya da iyi bir davran─▒┼č elde etmek i├žin ├Âfkemize hakim olmal─▒y─▒z.

Televizyon, bilgisayar, video oyunlar─▒ ve radyo: Bu ├žocuklar pasif aktivitelerden m├╝mk├╝n oldu─čunca uzakla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Televizyon, bilgisayar gibi ara├žlarla olan ili┼čkileri s─▒n─▒rland─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Bunlar─▒n yerine lego, vs.. gibi problem ├ž├Âzme yetene─čini geli┼čtirecek aktivitelere ├Âncelik verilmeli.

Mobilya, ev e┼čyalar─▒: Reaktif ba─članma bozuklu─ču ├žocuklar─▒n─▒n evdeki e┼čyalara zarar verdi─či s─▒kl─▒kla g├Âr├╝l├╝r. Bu davran─▒┼č bozuklu─ču da aileleri tedirgin eder ancak ebeveynlerin ili┼čkilerini bunun ├╝zerine kurmamalar─▒ gerekmektedir.

Arkada┼č ve akrabalar: Ba┼čka mekanlarda nas─▒l davranaca─č─▒n─▒ bilemedi─činden arkada┼člar─▒n─▒ eve ├ža─č─▒rmak arkada┼čl─▒k ili┼čkilerine zarar vermemek ve davran─▒┼člar─▒n─▒ daha kolay kontrol alt─▒na almak a├ž─▒s─▒ndan daha etkilidir.

Bo┼čanma ve ├žocuk ├╝zerindeki etkileri

Bo┼čanma ve ├žocuk ├╝zerine etkileri
Bo┼čanma hi├ž ku┼čkusuz, ├žocuklar─▒n ba┼č─▒na gelebilecek en sars─▒c─▒ olaylardan birisi ve potansiyel olarak onlar─▒n geli┼čmelerini ciddi bir bi├žimde etkileyecek bir dizi de─či┼čikli─či de beraberinde getirmektedir. ÔÇťPotansiyel bir durumdur, ├ž├╝nk├╝ bo┼čanm─▒┼č bir ailenin bireyi olarak ya┼čamak ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ├žocuklara zarar veren bir durum de─čildir. ├ľnemli olan anne ve baban─▒n evliliklerinin sona ermesini nas─▒l kar┼č─▒lad─▒klar─▒, bo┼čanmadan sonra hayatlar─▒n─▒ ve ili┼čkilerini nas─▒l s├╝rd├╝kleri ve ├žocuklar─▒ ile ilgilenmeye devam etmeleridir. 1 y─▒lda 1 milyondan fazla ├žocuk, anne baba bo┼čanmas─▒ ya da ayr─▒l─▒─č─▒ ya┼čamaktad─▒r. Bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├žocuklar─▒n tepkilerinin varl─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda olu┼čun artmas─▒yla, 1960ÔÇÖlardan bu konu ├╝zerine bir ├žok ara┼čt─▒rma yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
1975ÔÇÖten bu yana bo┼čanmalar y─▒lda 1 milyonu a┼čt─▒.
Bug├╝n yap─▒lan iki evlilikten biri bo┼čanma ile sonu├žlanacak
1983ÔÇÖte do─čan ├žocuklar─▒n %45ÔÇÖnin anne babas─▒ bo┼čanacak. %35ÔÇÖinin anne babas─▒ tekrar evlenecek, %20ÔÇÖsinin anne ya da babas─▒ ikinci e┼činden de ayr─▒lacak.
Evliliklerin yar─▒s─▒ ilk 7 y─▒l i├žerisinde sona eriyor. Buna g├Âre 1980ÔÇÖlerde do─čmu┼č ├žocuklar─▒n a┼ča─č─▒ yukar─▒ ├╝├žte biri 18 ya┼č─▒na gelmeden tek ebeveynli bir evde ya┼čayacak.
Bu istatistiksel veriler bo┼čanman─▒n ciddi bir sosyal sorun oldu─čunu ┼č├╝phe g├Ât├╝rmez bir tarzda kan─▒tlamaktad─▒r. Ancak bo┼čanmay─▒ iyi ya da k├Ât├╝n├╝n kar┼č─▒tl─▒─č─▒ olarak g├Ârmek ├žok basit bir yakla┼č─▒m olur.

Bo┼čanma ile ilgili d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ ger├žeklerin ve anne babas─▒ bo┼čanm─▒┼č ├žocuklar─▒n geli┼čimle ilgili ve psikolojik sorunlar ya┼čamak a├ž─▒s─▒ndan di─čer ├žocuklardan daha fazla risk alt─▒nda oldu─čuna dair artan verilerin ─▒┼č─▒─č─▒ alt─▒nda, giderek daha fazla ├žift aileyi da─č─▒tman─▒n do─čru olup olmayaca─č─▒n─▒ sorgulamaktad─▒r. Baz─▒lar─▒, en az─▒ndan ├žocuklar b├╝y├╝y├╝p evden ayr─▒lana kadar, ki┼čisel isteklerini bir kenara at─▒p evlili─či s├╝rd├╝rmeyi d├╝┼č├╝nebilir. Bo┼čanmay─▒ kar┼č─▒ taraf─▒n istedi─či durumlarda, e┼čler kar┼č─▒ taraf─▒n ├Ân├╝ne istatistikleri koyarak, kar┼č─▒ tarafta su├žluluk duygular─▒ uyand─▒r─▒p, fikrini de─či┼čtirmeyi deneyebilir. Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ g├Âstermi┼čtir ki; sadece ├žocuklar─▒n iyili─či i├žin bir arada kalman─▒n ├žok nadir i┼če yarad─▒─č─▒d─▒r. Bazen, birarada kalmak, ├žocuklara, anla┼čamayan e┼člerin bo┼čanmas─▒ndan daha ├žok zarar verebilmektedir. Kas─▒tl─▒ sessiz kalmalardan, s├╝rekli ba─čr─▒┼č ├ža─čr─▒┼člardan, fiziksel ┼čiddet g├Âstermeye kadar ├že┼čitli anla┼čmazl─▒k tezah├╝rlerine ┼čahit olmu┼č ├žocuklar, bo┼čanm─▒┼č aile ├žocuklar─▒ndan daha uyumsuzdur. K─▒sacas─▒, bazen, bir evlilik sorununu ├ž├Âzmenin tek yolu evlili─či sona erdirmek olabilir.
G├╝n├╝m├╝zde evliliklerin sona ermesi s─▒k rastlan─▒r bir olay oldu─ču i├žin, bir ├žok ├žocuk- ├žok k├╝├ž├╝k olanlar hari├ž- bo┼čanma kelimesini bilmektedirler. E─čer evlili─činiz bir s├╝redir gergin ve mutsuzsa, ├žocuklar─▒n─▒z─▒n bir┼čeylerin yolunda gitmedi─činin fark─▒nda olmalar─▒ b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kt─▒r. Kavgan─▒n-├Âzellikle fiziksel ┼čiddet ve alkolizm- bol oldu─ču ailelerde, ├žocuklar fark─▒nda olmadan, anne babalar─▒n─▒n ruhsal durumlar─▒n─▒ okumay─▒ ├Â─črenirler. K─▒zg─▒n ya da mutsuz bir ebeveyne yakla┼čmak i├žin en do─čru zaman─▒ ├že┼čitli ayr─▒nt─▒lardan yola ├ž─▒karak bulabilirler. Ayn─▒ ┼čekilde ne zaman ortada olmamalar─▒ gerekti─čini de bilirler. Bo┼čanma hakk─▒nda az ├žok bir ┼čeyler bilmek ve s├╝rekli anne-baban─▒n kavgas─▒na tan─▒k olmak bile bir├žok ├žocu─ču anne babas─▒n─▒n ayr─▒l─▒yor ya da bo┼čan─▒yor oldu─ču haberine haz─▒rlamaz. Olay patlad─▒─č─▒ zaman, ki bu ├žo─ču kez anne ya da baban─▒n evden ayr─▒lmas─▒ ile kan─▒tlan─▒r, bir ├žok ├žocuk ger├žekten sars─▒l─▒r. E─čer ├žocuk anne ve babas─▒n─▒n kavgalar─▒ndan uzak tutulmu┼čsa daha da b├╝y├╝k bir ┼čok ya┼čar. ─░stismar eden biri bile olsa, bir ebeveynden ayr─▒ olmak ├žocuklar─▒ deh┼čete d├╝┼č├╝r├╝r. ├çocu─čun aileyi terk etmi┼č olan ebeveyni ├Âzlemesi do─čald─▒r. Ebeveynin ayr─▒lm─▒┼č olmas─▒ ├žocuklar─▒n ba─čl─▒l─▒k duygular─▒n─▒ yok etmez.
Amato ve Keith (1991) bo┼čanm─▒┼č ailelerin ├žocuklar─▒yla ilgili yap─▒lan 92 ├žal─▒┼čman─▒n metaanalizini yapm─▒┼člard─▒r. Bo┼čanma s─▒ras─▒nda ├žocu─čun ya┼č─▒n─▒n, ├žocu─čun psikolojik ve sosyal uyum ve anne-baba ile ili┼čkilerine ├╝zerine en anlaml─▒ etki eden fakt├Âr oldu─čunu saptam─▒┼člard─▒r. Her ├žocu─čun geli┼čim h─▒z─▒ ayn─▒ olmasa da, ayn─▒ ya┼č grubundaki ├žocuklar benzer ├Âzellikler ta┼č─▒r. Ailenin da─č─▒lmas─▒, ayn─▒ yeti┼čkinlerde oldu─ču gibi, ├žocuklarda da bir ├žok de─či┼čik duygusal tepkiye yol a├žar. ├çocuklar bu duygular─▒ ilerideki ya┼čamlar─▒n─▒n ├že┼čitli a┼čamalar─▒nda tekrar tekrar ya┼čayabilirler. ─░├žinde bulunduklar─▒ ya┼ča g├Âre baz─▒ duygular ├Âne ├ž─▒kar, di─čerleri geri planda kal─▒p ilerki ya┼člarda tekrar yo─čunluk kazan─▒r.
Sevilen Ebeveynin Kayb─▒na Tepkiler
Disforik tepkiler
Di─čer bak─▒mvericiye tepkiler
D─▒┼ča vuran Tepkiler
Ac─▒ ve umutsuzluk Kendini rahatlatma Ba─č─▒ml─▒l─▒k Kay─▒p korkusu K─▒zg─▒nl─▒k Huzursuzluk
Bebeklik Kederli, a─člayan, yasta, apati Parmak emme, oyuncaklar─▒na sar─▒lma Yap─▒┼čkanl─▒k Ayr─▒l─▒k kayg─▒s─▒ Ayr─▒ms─▒z ├Âfke Ajitasyon
Okul ├Âncesi A─člama (fakat azalm─▒┼č), ├╝z├╝nt├╝, ├žekilme Masturbasyon Yap─▒┼čkanl─▒k, bak─▒m g├Ârme arzusu Ayr─▒l─▒k kayg─▒s─▒ Oyunlarda k─▒zg─▒nl─▒k ve ├Âfkenin d─▒┼ča vurmas─▒ Ajitasyon
Orta ├çocukluk A─člama, ├╝z├╝nt├╝ Yap─▒┼čkanl─▒k, m─▒zm─▒zlanma, bebeksi konu┼čma, ba─č─▒ms─▒zl─▒k Okul fobisi ─░taatsizlik, okuldan ka├žma, su├ž i┼čleme Huzursuzluk, okul ba┼čar─▒s─▒nda azalma
Ergenlik G├Âz├╝ ya┼čl─▒l─▒k, ├╝z├╝nt├╝, bitkinlik Okul fobisi Asilik, kavgac─▒l─▒k, kabal─▒k, ila├ž k├Ât├╝ye kullan─▒m─▒, i├žki kullanma, evden ka├žma, seks├╝el aktlar Huzursuzluk, okul ba┼čar─▒s─▒nda azalma
Okul ├Âncesi ya┼člar
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ebeveyn bo┼čanmas─▒na tepkileri
Regresyon
Emosyonel gereksinimlerde artma
Ba─č─▒ml─▒l─▒k, Clinging (yap─▒┼čkanl─▒k, yeti┼čkinin eteklerinin dibinden ayr─▒lmama)
Artm─▒┼č Agresyon
Korku, ├╝z├╝nt├╝, k─▒zg─▒nl─▒k olarak g├Âzlenebilmektedir.
Klinik ├žal─▒┼čmalarda genel olarak okul ├Âncesi d├Ânemdeki ├žocuklar─▒n akut yas d├Ânemimi ya┼čant─▒lar─▒n─▒n benzer oldu─ču belirtilmektedir.
Geli┼čimsel evreye ba─čl─▒ olarak 3 ├Âzg├╝n fakt├Âr zedelenebilirli─či (vulnerability) belirledi─čine i┼čaret edilmektedir (Roseby, 1985):
Cinsiyet (Gender): Bir ├žok bildiride okul ├Âncesi erkeklerin, k─▒zlara oranla daha fazla geli┼čimsel bozuklar g├Âsterdi─či ve bu problemlerin daha uzun s├╝rd├╝─č├╝ g├Âsterilmi┼čtir (Emery 1982, Hetherington ve ark 1978, 1979, Hodges ve Bloom 1984, Kurdek ve Berg 1983, Wellerstein ve Kelly 1980b). Cinsiyetler aras─▒ fark olmad─▒─č─▒n─▒ bildiren ├žal─▒┼čmalarda vard─▒r (Pett 1982, Reinhard 1977). Bo┼čanmalarda s─▒kl─▒kla evi baba terk etmekte, psikanalitik ├žer├ževeden erkek ├žocu─čun neden daha s─▒k etkilendi─či bu a├ž─▒dan izah getirilebilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanma sonras─▒ baban─▒n yoklu─čunda erkekli─či telafi (compensatory masculinity), egosentrik d├╝┼č├╝nce ve ├Âdipal korkularla izah edilmektedir (Roseby, 1985).
Bo┼čanma ├Âncesi evde ya┼čanan Stres: Bo┼čanma ├Âncesi ya┼čanan olaylar─▒n niteli─či ├Ânemlidir. E─čer bo┼čanma ├Âncesi ┼čiddet ve ├žat─▒┼čmalar yo─čun ya┼čanm─▒┼č ise ├žocuklar bozukluklar─▒ daha ┼čiddetli ya┼čamakta ve uzun s├╝reli etkilere daha yatk─▒n olmaktad─▒rlar (Wallerstein & Kelly 1974)
Ebeveynlik i┼člevlerinin yeterli g├Âsterilmemesi (Lack of adequate parenting): Bu durum ├žocuklar─▒n g├╝ven ve otonomi duygusunu olumsuz olarak etkilemektedir (Wertman 1972).
K─▒sa D├Ânemdeki (Akut ) Etkiler
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bili┼čsel, geli┼čimsel s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ ve duygusal immaturiteleri sebebiyle, bo┼čanmaya tepkileri abart─▒l─▒ olmaktad─▒r. Wallersteib ve Kelly (1980b) okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanman─▒n akut d├Ânemdeki kriz etkilerine olduk├ža duyarl─▒ olduklar─▒na dikkat ├žekmi┼člerdir. Bu semptomlar bu ya┼č ├žocuklar─▒n─▒n olaylara immatur yakla┼č─▒mlar─▒, fantazi ile ger├že─či ay─▒rt etmede g├╝├žl├╝kleri, bak─▒m ve korunma i├žin anne-babaya muhta├ž ve ba─č─▒ml─▒ olu┼člar─▒n─▒n fark─▒nda olu┼člar─▒yla ili┼čkilidir. Erkekler baban─▒n gidi┼čini k─▒zlara oranla daha az tolere etmektedirler. Bu ├žal─▒┼čmada ayr─▒l─▒k sonras─▒nda 1 y─▒l sonra yap─▒lan de─čerlendirmede bu ├žocuklar─▒n ├žo─čunda; regresyon, agresyon ve korkunun kayboldu─ču g├Âzlenmi┼čtir. E─čer bu bulgular devam ediyorsa, bu durum bo┼čanman─▒n kendisinden ba┼čka fakt├Ârlere ba─čl─▒yd─▒. Bunlar: devam eden ebeveyn ├žat─▒┼čmas─▒ ve yetersiz anne-baba i┼člevlerinin olmas─▒yd─▒. Bu durum ├žal─▒┼čmadaki 34 ├žocu─čun yar─▒s─▒nda g├Âzlenmekteydi. Bu durum ; ├žok k├╝├ž├╝k ├žocuklarda bo┼čanma karar─▒ ve erken yas evresinde kriz tepkilerinin normal olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Wallerstein ve Kelly: ebeveyn ├žocuk ili┼čkisinin kalitesinin bo┼čanmay─▒ takiben ilk y─▒lda k├╝├ž├╝k ├žocu─čun durumla ba┼ča ├ž─▒kabilmesinin en ├Ânemli belirleyicisi oldu─ču sonucuna vard─▒lar.
Davran─▒┼čsal Tepkiler
Regresyon
Artm─▒┼č Agresyon
Klinik ├žal─▒┼čmalarda okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ├žo─čunun, anne ve babas─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒na ve bo┼čanmas─▒na, geli┼čimlerinde tamamlad─▒klar─▒ bir a┼čamaya geri d├Ânerek tepki g├Âsterir. Bu k─▒sa vadede (bir ka├ž ay) normal say─▒labilir. ├çocuklara zor durumlardan ka├žarak, kontrol├╝ elinde tuttuklar─▒, zihinsel olarak emin ve rahatlat─▒c─▒ bir yere s─▒─č─▒nma imkan─▒ verir. Bu davran─▒┼člar─▒n 1 y─▒l sonras─▒nda iyile┼čmeye ba┼člad─▒─č─▒ belirtilmektedir (Hetherington ve ark 1978).
Tipik gerileme davran─▒┼člar─▒ parmak emme, yata─č─▒ ─▒slatma, tutturmalar, anne ve babaya vurma, anne babaya a┼č─▒r─▒ d├╝┼čk├╝nl├╝k g├Âsterme ve eskiden sevilen bir oyuncu─ča yada nesneye tekrar ba─članmakt─▒r.
├çocuklar, anne ve babalar─▒n─▒n evlili─činin sona ermesine duyduklar─▒ ├Âfkeyi, ya┼člar─▒na, ki┼čilik ├Âzelliklerine ve ailenin durumuna g├Âre de─či┼čen ┼čekillerde ifade ederler. ├ço─ču ├žocuk, ├Âzellikle erkek ├žocuklar s─▒k s─▒k kavga ederek, anne ve babaya, ├Â─čretmenlerine ve onlarla ilgilenen di─čer ki┼čilere ba─č─▒rarak ve k─▒r─▒p d├Âkerek ├Âfkelerini a├ž─▒─ča vurular. Kalter ve RembarsÔÇÖ─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒nda (1981): bu ya┼č grubu i├žin agresyonu di─čer ya┼č gruplar─▒na g├Âre d├╝┼č├╝k bulmu┼čtur. Wallerstein ve Kelly (1975) Odipal d├Ânemdeki okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n daha agresif ve ba─č─▒ml─▒l─▒k g├Âsterdiklerini belirtmektedir.
Duygusal Tepkiler
Wallerstein ve Kelly (1975) bo┼čanma veya ayr─▒lma karar─▒n─▒ a├ž─▒kland─▒─č─▒ erken yas evresindeki 2.5-6 ya┼č aras─▒ndaki k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n emosyonel tepkileri ba┼čl─▒ca:
Korku, anksiyete ve ├╝z├╝nt├╝
─░rritabilite
Akut seperasyon anksiyetesi
Uyku Problemleri
Bili┼čsel konf├╝zyon
Otoerotik aktiviteler (masturbasyon)
B├╝t├╝n ├žocuklar anne ve babalar─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒ndan ve ailenin da─č─▒lmas─▒ndan sonra korkuya kap─▒l─▒rlar. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒ daha ├žok, birlikte ya┼čad─▒klar─▒ evde kalan ebeveyninde kendini terk edip gitmesinden, giden ebeveyn taraf─▒ndan eskisi kadar sevilmemekten, yiyecek ya da yatacak yer bulamamaktan korkarlar. Bu korkular─▒n─▒ a─člamak, ebeveynden ba┼čka kimse ile kalmay─▒ reddetmek veya ebeveyni g├Âz ├Ân├╝nden ay─▒rmamak ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kar.
Bu d├Ânemde ├žocuklar ya┼čad─▒klar─▒na bir anlam verebilmek i├žin fantazilere ve masallardaki b├╝y├╝l├╝ olaylara s─▒─č─▒nabilirler. Do─čadaki olaylar─▒n merkezinin kendileri olduklar─▒n─▒ inand─▒klar─▒ i├žin ebeveynin gidi┼činin kendisinin su├žu oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hayallerinde, anne baban─▒n hi├ž ayr─▒lmad─▒─č─▒n─▒ kurar, reddedilme ve kaybetme duygular─▒ ile ba┼ča ├ž─▒kabilmek i├žin t├╝rl├╝ ┼čeyler uydururlar.
├çocuklar anne baban─▒n ayr─▒lma karar─▒ konusunda s├Âz hakk─▒na sahip de─čillerdir. Ancak su├žluluk duygusu bu konuda onlar─▒n da rol├╝ oldu─ču d├╝┼č├╝ncesine yol a├žar. Bu duygunun nedeni kendilerinin d├╝nyan─▒n merkezi olduklar─▒na inanmalar─▒ ve bu y├╝zden her ┼čeyin nedeninin kendileri oldu─čunu d├╝┼č├╝nmeleridir. E─čer daha uslu olsalard─▒, okulda daha iyi notlar alsalard─▒, gizlice babalar─▒n─▒n gitmelerini istemeselerdi, annelerine ge├žen gece kar┼č─▒ gelmeselerdi vb. gibi nedenlerle her ┼čeye kendilerinin sebep oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hatta durumu d├╝zeltmenin de kendilerine ba─čl─▒ oldu─čuna inan─▒rlar.
Anne ve baban─▒n bo┼čanmas─▒n─▒n ├╝zerinden y─▒llar ge├žse de, hatta onlar ikinci kez evlenmi┼č olsalar bile bir ├žok ├žocuk hala onlar─▒ bir araya getirme hayalleri kurar, bazen anne ve babalar ├žocuklar─▒na yanl─▒┼č sinyaller vererek, onlar─▒n bo┼č yere umutlanmas─▒na yol a├žarlar.
Okul ├Âncesi ya┼člardaki ├žocuklar─▒n ├žo─ču cans─▒z nesneleri insan gibi d├╝┼č├╝n├╝r ve anne ve baban─▒n onlar─▒ her t├╝rl├╝ ┼čeyden koruyabilece─čine inan─▒r. Dolay─▒s─▒yla en b├╝y├╝k korkular─▒, onlar─▒ koruyan bu ki┼čileri kaybetmektir. Bir ebeveynin evden ayr─▒lmas─▒ bu korkunun ger├že─če d├Ân├╝┼čmesidir. Bir ebeveyn gitti─čine g├Âre, di─čeri de her an gidebilir diye d├╝┼č├╝n├╝rler. Zaman ve mesafe kavramlar─▒ tam olarak geli┼čmemi┼č oldu─ču i├žin, onlara g├Âre, bir ebeveynin her sabah i┼če gitmesi ile ba┼čka bir ┼čehirde ya┼čamas─▒ aras─▒nda bir fark yoktur. Ayr─▒ca ayn─▒ ├Ârneklem grubundaki daha b├╝y├╝k ├žocuklar─▒na oranla daha akut ve b├╝y├╝k tepkiler g├Âsterdiklerine i┼čaret etmi┼člerdir. Okul ├Âncesi erkek ├žocuklar─▒n, ayn─▒ ya┼č grubu k─▒z ├žocuklar─▒na oranla bo┼čanmadan daha fazla etkilendikleri ifade edilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklarda bo┼čanman─▒n akut etkileri bir y─▒ll─▒k s├╝rede genellikle d├╝zelmektedir.
Uzun D├Ânemdeki Etkiler (Long-term Effects)
Wallerstein (1984), erken d├Ânemdeki bulgular─▒n aksine, 10 y─▒ll─▒k takip ├žal─▒┼čmalar─▒nda: k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n daha b├╝y├╝k ├žocuklara oranla anlaml─▒ derecede daha az emosyonel problem ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r. Ara┼čt─▒rmac─▒ bunu o d├Ânemde ya┼čananlar─▒ k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n an─▒msayamamalar─▒ ile ili┼čkili olarak de─čerlendirmi┼čtir.
Erkek ├žocuklar─▒n Cinsiyet ├ľzde┼čimi
Yap─▒lan ilk ├žal─▒┼čmalarda (Biller 1970, Westman 1970): cinsiyet ├Âzde┼čimi ve bozulmu┼č g├╝ven ve otonomiyi ara┼čt─▒rmak amac─▒yla ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼člar. Psikoseks├╝el geli┼čimin odipal evresinde bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n, 3 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan erkek ├žocuklara oranla daha fazla agresif davran─▒┼člar g├Âsterdiklerini saptam─▒┼člard─▒r.
Santrock (1970) yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada 0-2ya┼č, 3-5 ya┼č ve 6-9 ya┼člar─▒nda bo┼čanma veya ayr─▒l─▒k ya┼čam─▒┼č 11 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar─▒ ├žal─▒┼čmas─▒na alm─▒┼č: erken ya┼člarda bo┼čanma ya┼čayan ├žocuklar─▒n daha d├╝┼č├╝k derecede agresyon g├Âsterdiklerini bildirmi┼čtir.
Psikoanalitik alanda ├žal─▒┼čan ara┼čt─▒rmac─▒lar ve klinisyenler baba-yoklu─ču ├žal─▒┼čmalar─▒nda tipik olarak alt─▒n─▒ ├žizdikleri; ├Âdipal evrede artm─▒┼č agresyonu erkekli─či telafi ile a├ž─▒klamaktad─▒rlar (Gardner 1977).
K─▒zlar─▒n Cinsiyet Davran─▒┼č─▒
Kalter ve Rembar (1981) 3-5 ya┼člar─▒nda ebeveyn ayr─▒l─▒─č─▒ veya bo┼čanm─▒┼č ergen k─▒zlarla yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmada; bu k─▒zlar─▒n arkada┼člar─▒na kar┼č─▒ daha fazla agresyon g├Âsterdiklerini, ayn─▒ ya┼č grubundaki erkeklere oranla daha fazla akademik problemler ya┼čad─▒─č─▒ g├Âzlenmi┼čtir. Ara┼čt─▒rmac─▒lar: bu k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde ya┼čad─▒klar─▒ bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├Âfkeyi internalize ederek puberteye kadar ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler.
Hetherington (1972): 13-17 ya┼č─▒nda intakt, dul ve bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlar─▒yla yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada: bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki k─▒z ├žocuklar─▒n─▒n dul ailesi k─▒z ├žocuklar─▒na oranla daha fazla heteroseks├╝el patern ve d├╝┼č├╝k benlik say─▒s─▒ saptam─▒┼čt─▒r. 5 ya┼č─▒ndan ├Ânce ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlar, 5 ya┼č─▒ndan sonra ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan k─▒zlara oranla; daha fazla erkeklerle uygunsuz ili┼čkiye girdikleri, daha fazla ba┼čtan ├ž─▒kar─▒c─▒ davrand─▒klar─▒, daha erken ve daha s─▒k fl├Ârte ve cinsel ili┼čkiye ba┼člad─▒klar─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Baba yoklu─ču a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda Hetherington k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde bir erkek ebeveyni kayb─▒n─▒n etkilerini ergenlik d├Âneminde g├Âsterdiklerini ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r. Baba yoklu─ču, k─▒zlar─▒n erkeklerle etkile┼čimlerini etkiledi─čini iddia etmi┼čtir.
Davran─▒┼čsal ve akademik etkiler
Kalter ve Rembar (1981) ÔÇśe g├Âre anne-baba ayr─▒l─▒─č─▒n─▒ ├Âdipal d├Ânemde ya┼čam─▒┼č, anlaml─▒ derecede daha y├╝ksek derecede okul davran─▒┼č problemleri ya┼čad─▒klar─▒n─▒ bulmu┼čtur. Ara┼čt─▒rmac─▒lar ├Âdipal d├Ânemde ayr─▒l─▒k ve ya bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n agresyonlar─▒n─▒ latans d├Âneme ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler.
Blachcberd ve Biller (1977): baba yoklu─ču ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n okul ba┼čar─▒lar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmas─▒nda: 5 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan latans ya┼č─▒ erkek ├žocuklar─▒n anlaml─▒ derecede daha s─▒k okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r.
├ço─ču baba sevgi doludur ve ├žocuklar─▒n─▒n hayat─▒nda olumlu bir rol oynar. Babalar evden ayr─▒ld─▒klar─▒ zaman ├žocuklar─▒n─▒ her kar┼č─▒lar─▒nda g├Ârebilecekleri g├╝├žl├╝ erkek modelinden mahrum etmi┼č olurlar. Dahas─▒ erkek ├žocuklar sorumluluk, ba┼čar─▒, babal─▒k, di─čer insanlarla ge├žinmek, kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmak ve sald─▒rgan huylar─▒n─▒ kontrol etmek gibi konularda uygun erkek davran─▒┼člar─▒n─▒ ├Â─črenmek i├žin belki de hayatlar─▒n─▒n en g├╝venilir ├Â─čretmenini kaybetmi┼č olurlar.
Babas─▒z evlerde b├╝y├╝yen erkek ├žocuklar─▒n daha az rekabet├ži, sporla daha az ilgili, ba┼čkalar─▒na ba─č─▒ml─▒ ve daha sald─▒rgan olduklar─▒ ara┼čt─▒rmalarda saptanm─▒┼čt─▒r. Okulda da ba┼čar─▒s─▒z olmalar─▒ ve otoriteye ba┼čkald─▒rmalar─▒ olas─▒d─▒r. E─čer baba, erkek ├žocuk okul ├Âncesi d├Ânemdeyken ayr─▒l─▒rsa, ├žocu─čun cinsel kimli─či konusunda da akl─▒ kar─▒┼č─▒r.
Babas─▒z b├╝y├╝yen k─▒z ├žocuklar ise kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmakta zorlan─▒rlar. Baz─▒lar─▒ ya┼člar─▒na g├Âre ├žok uyanm─▒┼čt─▒r. Bunun nedeni, babalar─▒ ile olmas─▒ beklendi─či gibi cinsellik d─▒┼č─▒ yollarla bir erke─čin ilgisini ├žekme egzersizleri yapma f─▒rsat─▒ bulamam─▒┼č olmalar─▒d─▒r. Ya┼č├ža k├╝├ž├╝k k─▒zlar hayallerinde bir baba yarat─▒p, onunla kendilerini avutur ve ger├že─čin so─čuk y├╝z├╝nden ka├žarlar. Babalar─▒ taraf─▒ndan ihmal edilen k─▒z ├žocuklar─▒n, mutlulu─ču, erkekleri mutlu etmekle ├Âl├žmeleri ├žok ├╝z├╝c├╝d├╝r.
Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ ├žat─▒┼čmalar sonucu y─▒pranm─▒┼č bir ailede ya┼čayan ├žocuklar─▒n, bo┼čanm─▒┼č ailelere oranla daha fazla problemler ya┼čad─▒─č─▒d─▒r. 1965-1979 aras─▒nda bo┼čanma oranlar─▒ h─▒zl─▒ art─▒┼č g├Âstermi┼čtir. 1970ÔÇÖin sonlar─▒nda veya 80ÔÇÖlerin ba┼č─▒nda do─čan %40-50 aras─▒ ├žocuk bo┼čanma deneyimi ya┼čayacaklar─▒ tahmin edilmektedir ve bunlar yakla┼č─▒k 5 y─▒l boyunca tek ebeveyn evlerde ya┼čayacaklard─▒r. Bo┼čanm─▒┼č annelerin %75ÔÇÖi , babalar─▒n %80ÔÇÖi tekrar evlenece─činden, ikinci bir bo┼čanma riski de artmaktad─▒r (Hetherington, 1989).
Sonu├žta ├žocuklar bir ge├ži┼č g├Âsterirler: orijinal aileden tek ebeveynli aileye, genellikle anne ile, e─čer yeni bir evlilik olursa yeni aileye ve yeni ebeveyne ve s─▒kl─▒kla yeni karde┼člere uyum sa─člamakla y├╝z y├╝ze kal─▒r.
Bo┼čanmada annenin velayetindeki erkek ├žocukta ├Âzel sorunlar olu┼čmu┼čtur. Tersine, tekrar evlenme ergenlik ├Âncesi k─▒zlar i├žin ├Âzel problemler do─čurmu┼čtur. Tekrar evlenmeyi takiben ikinci y─▒lda, anne ile k─▒z ├žocu─ču ras─▒ndaki ├žat─▒┼čmalar y├╝ksekti. Tekrar evlenmenin oldu─ču k─▒zlarda, intakt ve evlenme olmayan bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlara oranla daha fazla talepkar, daha hostil, ve bask─▒ alt─▒nda ve daha az sevecen oluyorlard─▒. Davran─▒┼člar─▒ zamanla iyile┼čirken, aileleriyle aralar─▒ndaki z─▒tla┼čma ve distruptif davran─▒┼člar devam ediyordu.
├ťvey babaya yak─▒nla┼čma ili┼čkilerinde problemler ├Âzellikle k─▒z ├žocuklar─▒nda ya┼čan─▒yordu. Bunun birinci sebebi bo┼čanman─▒n f─▒rt─▒nal─▒ d├Âneminde anne-k─▒z aras─▒nda olu┼čan olumlu ili┼čkinin yeniden evlenme ile bozulmas─▒ olabilir. Bo┼čanma sonras─▒nda anneler k─▒zlar─▒na daha fazla ba─č─▒ms─▒zl─▒k, otorite ve karar verme sorumlulu─ču veriyorlar (bo┼čanma ├Âncesi ya┼čant─▒ya oranla). Bu sonu├žta e┼čitlik├ži ve ortak destek ili┼čkisine d├Ân├╝┼č├╝yor (en az─▒ndan ergenlik ├Âncesi k─▒zlarda). Sonu├žta; ergenlik ├Âncesi k─▒zlar, annelerinin yeniden evlenmesine g├╝cenebilmekte ve ├╝vey baba onun bu ili┼čkisi i├žin tehdit olu┼čturabilmektedir. ├ťvey baba ├╝vey k─▒z─▒n─▒ kontrol alt─▒nda tutmak i├žin iyi ebeveyn olmak yerine, yo─čun duygusal kat─▒l─▒ktan ka├ž─▒nan nazik yabanc─▒ rol├╝ alabilir. K├╝├ž├╝k ve daha b├╝y├╝k ├žocuklar ├╝vey babay─▒ sonu├žta s─▒cakl─▒kla kabullenirler fakat 9-15 ya┼člar─▒ndakiler diren├ž g├Âstermeye devam ederler ├ž├╝nk├╝ ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒ i├žin m├╝cadele etmek sebebiyle, ├ž├╝nk├╝ g├╝├žl├╝ seks├╝el arzular─▒ nedeniyle biyolojik olmayan babay─▒ tehdit olarak g├Ârmelerinden dolay─▒d─▒r.
Hetherington (1989) yeniden evlenmenin s─▒k─▒nt─▒l─▒ d├Ânemlerinde karde┼člerin olmas─▒n─▒n tampon ya da destekleyici olup olmayaca─č─▒n─▒ sorgulam─▒┼čt─▒r. Yeniden evlenmi┼č ailelerin ├žocuklar─▒nda ambivalans, hostil, d├╝┼čmanc─▒l ili┼čkiler bo┼čanmam─▒┼č ailelere g├Âre daha s─▒kt─▒r. Daha da ├Âtesi karde┼č k─▒skan├žl─▒─č─▒, agresyon ve alaka kurmama, antisosyal davran─▒┼člar─▒n artmas─▒nda ├Ânemli rol oynar. Bu tarz erkeklerde k─▒zlara oranla daha s─▒kt─▒r. Karde┼č ili┼čkileri zamanla iyile┼čirken, yinede bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmi┼č grupta di─čer iki gruba oranla (intakt, bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmemi┼č) daha fazla bozukluk kal─▒r.

 

 

 

 

 

Bo┼čanma ve ├çocuk ├ťzerine Etkileri

Bo┼čanma hi├ž ku┼čkusuz, ├žocuklar─▒n ba┼č─▒na gelebilecek en sars─▒c─▒ olaylardan birisi ve potansiyel olarak onlar─▒n geli┼čmelerini ciddi bir bi├žimde etkileyecek bir dizi de─či┼čikli─či de beraberinde getirmektedir. ÔÇťPotansiyel bir durumdur, ├ž├╝nk├╝ bo┼čanm─▒┼č bir ailenin bireyi olarak ya┼čamak ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ├žocuklara zarar veren bir durum de─čildir. ├ľnemli olan anne ve baban─▒n evlliliklerinin sona ermesini nas─▒l kar┼č─▒lad─▒klar─▒, bo┼čanmadan sonra hayatlar─▒n─▒ ve ili┼čkilerini nas─▒l s├╝rd├╝kleri ve ├žocuklar─▒ ile ilgilenmeye devam etmeleridir. 1 y─▒lda 1 milyondan fazla ├žocuk, anne baba bo┼čanmas─▒ ya da ayr─▒l─▒─č─▒ ya┼čamaktad─▒r. Bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├žocuklar─▒n tepkilerinin varl─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda olu┼čun artmas─▒yla, 1960ÔÇÖlardan bu konu ├╝zerine bir ├žok ara┼čtr─▒ma yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
1975ÔÇÖten bu yana bo┼čanmalar y─▒lda 1milyonu a┼čt─▒.
Bug├╝n yap─▒lan iki evlilikten biri bo┼čanma ile sonu├žlanacak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 1983ÔÇÖte do─čan ├žocuklar─▒n %45ÔÇÖnin anne babas─▒ bo┼čanacak. %35ÔÇÖinin anne babas─▒ tekrar evlenecek, %20ÔÇÖsinin anne ya da babas─▒ ikinci e┼činden de ayr─▒lacak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Evliliklerin yar─▒s─▒ ilk 7 y─▒l i├žerisinde sona eriyor. Buna g├Âre 1980ÔÇÖlerde do─čmu┼č ├žocuklar─▒n a┼ča─č─▒ yukar─▒ ├╝├žte biri 18 ya┼č─▒na gelmeden tek ebeveynli bir evde ya┼čayacak.
Bu istatistiksel veriler bo┼čanman─▒n ciddi bir sosyal sorun oldu─čunu ┼č├╝phe g├Ât├╝rmez bir tarzda kan─▒tlamaktad─▒r. Ancak bo┼čanmay─▒ iyi ya da k├Ât├╝n├╝n kar┼č─▒tl─▒─č─▒ olarak g├Ârmek ├žok basit bir yakla┼č─▒m olur.
Bo┼čanma ile ilgili d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ ger├žeklerin ve anne babas─▒ bo┼čanm─▒┼č ├žocuklar─▒n geli┼čimle ilgili ve psikolojik sorunlar ya┼čamak a├ž─▒s─▒ndan di─čer ├žocuklardan daha fazla risk alt─▒nda oldu─čuna dair artan verilerin ─▒┼č─▒─č─▒ alt─▒nda, giderek daha fazla ├žift aileyi da─č─▒tman─▒n do─čru olup olmayaca─č─▒n─▒ sor─čulamaktad─▒r. Baz─▒lar─▒, en az─▒ndan ├žocuklar b├╝y├╝y├╝p evden ayr─▒lana kadar, ki┼čisel isteklerini bir kenara at─▒p evlili─či s├╝rd├╝rmeyi d├╝┼č├╝nebilir. Bo┼čanmay─▒ kar┼č─▒ taraf─▒n istedi─či durumlarda, e┼čler kar┼č─▒ taraf─▒n ├Ân├╝ne istatistikleri koyarak, kar┼č─▒ tarafta su├žluluk duygular─▒ uyand─▒r─▒p, fikrini de─či┼čtirmeyi deneyebilir. Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ g├Âstermi┼čtir ki; sadece ├žocuklar─▒n iyili─či i├žin birarada kalman─▒n ├žok nadir i┼če yarad─▒─č─▒d─▒r. Bazen, birarada kalmak, ├žocuklara, anla┼čamayan e┼člerin bo┼čanmas─▒ndan daha ├žok zarar verebilmektedir. Kas─▒tl─▒ sessiz kalmalardan, s├╝rekli ba─čr─▒┼č ├ža─čr─▒┼člardan, fiziksel ┼čiddet g├Âstermeye kadar ├že┼čitli anla┼čmazl─▒k tezah├╝rlerine ┼čahit olmu┼č ├žocuklar, bo┼čanm─▒┼č aile ├žocuklar─▒ndan daha uyumsuzdur. K─▒sacas─▒, bazen, bir evlilik sorununu ├ž├Âzmenin tek yolu evlili─či sona erdirmek olabilir.
G├╝n├╝m├╝zde evliliklerin sona ermesi s─▒k rastlan─▒r bir olay oldu─ču i├žin, bir ├žok ├žocuk- ├žok k├╝├ž├╝k olanlar hari├ž- bo┼čannma kelimesini bilmektedirler. E─čer evlili─čniz bir s├╝redir gergin ve mutsuzsa, ├žocuklar─▒n─▒z─▒n bir┼čeylerin yolunda gitmedi─činin fark─▒nda olmalar─▒ b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kt─▒r. Kavgan─▒n-├Âzellikle fiziksel ┼čiddet ve alkolizm- bol oldu─ču ailelerde, ├žocuklar fark─▒nda olmadan, anne babalar─▒n─▒n ruhsal durumlar─▒n─▒ okumay─▒ ├Â─črenirler. K─▒zg─▒n ya da mutsuz bir ebeveyne yakla┼čmak i├žin en do─čru zaman─▒ ├že┼čitli ayr─▒nt─▒lardan yola ├ž─▒karak bulabilirler. Ayn─▒ ┼čekilde ne zaman ortada olmamalar─▒ gerekti─čini de bilirler. Bo┼čanma hakk─▒nda az ├žok bir┼čeyler bilmek ve s├╝rekli anne-baban─▒n kavgas─▒na tan─▒k olmak bile bir├žok ├žocu─ču anne babas─▒n─▒n ayr─▒l─▒yor ya da bo┼čan─▒yor oldu─ču haberine haz─▒rlamaz. Olay patlad─▒─č─▒ zaman, ki bu ├žo─ču kez anne ya da baban─▒n evden ayr─▒lmas─▒ ile kan─▒tlan─▒r, bir ├žok ├žocuk ger├žekten sars─▒l─▒r. E─čer ├žocuk anne ve babas─▒n─▒n kavgalar─▒ndan uzak tutulmu┼čsa daha da b├╝y├╝k bir ┼čok ya┼čar. ─░stismar eden biri bile olsa, bir ebevynden ayr─▒ olmak ├žocuklar─▒ deh┼čete d├╝┼č├╝r├╝r. ├çocu─čun aileyi terketmi┼č olan ebevyni ├Âzlemesi do─čald─▒r. Ebeveynin ayr─▒lm─▒┼č olmas─▒ ├žocuklar─▒n ba─čl─▒l─▒k duygular─▒n─▒ yoketmez.
Amato ve Keith (1991) bo┼čanm─▒┼č ailelerin ├žocuklar─▒yla ilgili yap─▒lan 92 ├žal─▒┼čman─▒n metaanalizini yapm─▒┼člard─▒r. Bo┼čanma s─▒ras─▒nda ├žocu─čun ya┼č─▒n─▒n, ├žocu─čun psikolojik ve sosyal uyum ve anne-baba ile ili┼čkilerine ├╝zerine en anlaml─▒ etki eden fakt├Âr oldu─čunu saptam─▒┼člard─▒r. Her ├žocu─čun geli┼čim h─▒z─▒ ayn─▒ olmasa da, ayn─▒ ya┼č grubundaki ├žocuklar benzer ├Âzellikler ta┼č─▒r. Ailenin da─č─▒lmas─▒, ayn─▒ yeti┼čkinlerde oldu─ču gibi, ├žocuklarda da bir ├žok de─či┼čik duygusal tepkiye yol a├žar. ├çocuklar bu duygular─▒ ilerideki ya┼čamlar─▒n─▒n ├že┼čitli a┼čamalar─▒nda tekrar tekrar ya┼čayabilirler. ─░├žinde bulunduklar─▒ ya┼ča g├Âre baz─▒ duygular ├Âne ├ž─▒kar, di─čerleri geri planda kal─▒p ileriki ya┼člarda tekrar yo─čunluk kazan─▒r.
Okul ├Âncesi ya┼člar
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ebeveyn bo┼čanmas─▒na tepkileri
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Regresyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Emesyonel gereksinimlerde artma
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ba─č─▒ml─▒l─▒k, Clinging (yap─▒┼čkanl─▒k, yeti┼čkinin eteklerinin dibinden ayr─▒lmama)
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Artm─▒┼č Agresyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Korku, ├╝z├╝nt├╝, k─▒zg─▒nl─▒k olarak g├Âzlenebilmektedir.
Klinik ├žal─▒┼čmalarda genel olarak okul ├Âncesi d├Ânemdeki ├žocuklar─▒n akut yas d├Ânemimi ya┼čant─▒lar─▒n─▒n benzer oldu─ču belirtilmektedir.
Geli┼čimsel evreye ba─čl─▒ olarak 3 ├Âzg├╝n fakt├Âr zedelenebilirli─či (vulnerability) belirledi─čine i┼čaret edilmektedir (Roseby, 1985):
1. Cinsiyet (Gender): Bir ├žok bildiride okul ├Âncesi erkeklerin, k─▒zlara oranla daha fazla geli┼čimsel bozuklar g├Âsterdi─či ve bu problemlerin daha uzun s├╝rd├╝─č├╝ g├Âsterilmi┼čtir (Emery 1982, Hetherington ve ark 1978, 1979, Hodges ve Bloom 1984, Kurdek ve Berg 1983, Wellerstein ve Kelly 1980b). Cinsiyetler aras─▒ fark olmad─▒─č─▒n─▒ bildiren ├žal─▒┼čmalarda vard─▒r (Pett 1982, Reinhard 1977). Bo┼čanmalarda s─▒kl─▒kla evi baba terketmekte, psikanalitik ├žer├ževeden erkek ├žocu─čun neden daha s─▒k etkilendi─či bu a├ž─▒dan izah getirilebilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanma sonras─▒ baban─▒n yoklu─čunda erkekli─či telafi (compensatory masculinity), egosentrik d├╝┼č├╝nce ve ├Âdipal korkularla izah edilmektedir (Roseby, 1985).
2. Bo┼čanma ├Âncesi evde ya┼čanan Stres: Bo┼čanma ├Âncesi ya┼čanan olaylar─▒n niteli─či ├Ânemlidir. E─čer bo┼čanma ├Âncesi ┼čiddet ve ├žat─▒┼čmalar yo─čun ya┼čanm─▒┼č ise ├žocuklar bozukluklar─▒ daha ┼čiddetli ya┼čamakta ve uzun s├╝reli etkilere daha yatk─▒n olmaktad─▒rlar (Wallerstein & Kelly 1974)
3. Ebeveynlik i┼člevlerinin yeterli g├Âsterilmemesi (Lack of adequate parenting): Bu durum ├žocuklar─▒n g├╝ven ve otonomi duygusunu olumsuz olarak etkilemektedir (Wertman 1972).
K─▒sa D├Ânemdeki (Akut ) Etkiler
Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bili┼čsel, geli┼čimsel s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ ve duygusal immaturiteleri sebebiyle, bo┼čanmaya tepkileri abart─▒l─▒ olmaktad─▒r. Wallersteib ve Kelly (1980b) okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n bo┼čanman─▒n akut d├Ânemdeki kriz etkilerine olduk├ža duyarl─▒ olduklar─▒na dikkat ├žekmi┼člerdir. Bu semptomlar bu ya┼č ├žocuklar─▒n─▒n olaylara immatur yakla┼č─▒mlar─▒, fantazi ile ger├že─či ay─▒rtetmede g├╝├žl├╝kleri, bak─▒m ve korunma i├žin anne-babaya muhta├ž ve ba─č─▒ml─▒ olu┼člar─▒n─▒n fark─▒nda olu┼člar─▒yla ili┼čkilidir. Erkekler baban─▒n gidi┼čini k─▒zlara oranla daha az tolore etmektedirler. Bu ├žal─▒┼čmada ayr─▒l─▒k sonras─▒nda 1 y─▒l sonra yap─▒lan de─čerlendirmede bu ├žocuklar─▒n ├žo─čunda; regresyon, agresyon ve korkunun kayboldu─ču g├Âzlenmi┼čtir. E─čer bu bulgular devam ediyorsa, bu durum bo┼čanman─▒n kendisinden ba┼čka fakt├Ârlere ba─čl─▒yd─▒. Bunlar: devam eden ebebeyn ├žat─▒┼čmas─▒ ve yetersiz anne-baba i┼člevlerinin olmas─▒yd─▒. Bu durum ├žal─▒┼čmadaki 34 ├žocu─čun yar─▒s─▒nda g├Âzlenmekteydi. Bu durum; ├žok k├╝├ž├╝k ├žocuklarda bo┼čanma karar─▒ ve erken ya┼č evresinde kriz tepkilerinin normal olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Wallerstein ve Kelly: ebeveyn ├žocuk ili┼čkisinin kalitesinin bo┼čanmay─▒ takiben ilk y─▒lda k├╝├ž├╝k ├žocu─čun durumla ba┼ča ├ž─▒kabilmesinin en ├Ânemli belirleyicisi oldu─ču sonucuna vard─▒lar.
Davran─▒┼čsal Tepkiler
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Regresyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Artm─▒┼č Agresyon
┬ĚKlinik ├žal─▒┼čmalarda okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n ├žo─čunun, anne ve babas─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒na ve bo┼čanmas─▒na, geli┼čimlerinde tamamlad─▒klar─▒ bir a┼čamaya geri d├Ânerek tepki g├Âsterir. Bu k─▒sa vadede (bir ka├ž ay) normal say─▒labilir. ├çocuklara zor durumlardan ka├žarak, kontrol├╝ elinde tuttuklar─▒, zihinsel olarak emin ve rahatlat─▒c─▒ bir yere s─▒─č─▒nma imkan─▒ verir. Bu davran─▒┼člar─▒n 1 y─▒l sonras─▒nda iyile┼čmeye ba┼člad─▒─č─▒ belirtilmektedir (Hetherington ve ark 1978).
Tipik gerileme davran─▒┼člar─▒ parmak emme, yata─č─▒ ─▒slatma, tutturmalar, anne ve babaya vurma, anne babaya a┼č─▒r─▒ d├╝┼čk├╝nl├╝k g├Âsterme ve eskiden sevilen bir oyuncu─ča ya da nesneye tekrar ba─članmakt─▒r.
├çocuklar, anne ve babalar─▒n─▒n evlili─činin sona ermesine duyduklar─▒ ├Âfkeyi, ya┼člar─▒na, ki┼čilik ├Âzelliklerine ve ailenin durumuna g├Âre de─či┼čen ┼čekillerde ifade ederler. ├ço─ču ├žocuk, ├Âzellikle erkek ├žocuklar s─▒k s─▒k kavga ederek, anne ve babaya, ├Â─čretmenlerine ve onlarla ilgilenen di─čer ki┼čilere ba─č─▒rarak ve k─▒r─▒p d├Âkerek ├Âfkelerini a├ž─▒─ča vurular. Kalter ve RembarsÔÇÖ─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒nda (1981): bu ya┼č grubu i├žin agresyonu di─čer ya┼č gruplar─▒na g├Âre d├╝┼č├╝k bulmu┼čtur. Wallerstein ve Kelly (1975) Odipal d├Ânemdeki okul ├Âncesi ├žocuklar─▒n daha agresif ve ba─č─▒ml─▒l─▒k g├Âsterdiklerini belirtmektedir.
Duygusal Tepkiler
Wallerstein ve Kelly (1975) bo┼čanma veya ayr─▒lma karar─▒n─▒ a├ž─▒kland─▒─č─▒ erken yas evresindeki 2.5-6 ya┼č aras─▒ndaki k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n emosyonel tepkileri ba┼čl─▒ca:
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Korku, anksiyete ve ├╝z├╝nt├╝
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░rritabilite
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Akut separasyon anksiyetesi
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Uyku Problemleri
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bili┼čsel konf├╝zyon
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Otoerotik aktiviteler (masturbasyon)
B├╝t├╝n ├žocuklar anne ve babalar─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒ndan ve ailenin da─č─▒lmas─▒ndan sonra korkuya kap─▒l─▒rlar. Okul ├Âncesi ├žocuklar─▒ daha ├žok, birlikte ya┼čad─▒klar─▒ evde kalan ebeveyninde kendini terk edip gitmesinden, giden ebeveyn taraf─▒ndan eskisi kadar sevilmemekten, yiyecek ya da yatacak yer bulamamaktan korkarlar. Bu korkular─▒n─▒ a─člamak, ebeveynden ba┼čka kimse ile kalmay─▒ reddetmek veya ebeveyni g├Âz ├Ân├╝nden ay─▒rmamak ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kar.
Bu d├Ânemde ├žocuklar ya┼čad─▒klar─▒na bir anlam verebilmek i├žin fantazilere ve masallardaki b├╝y├╝l├╝ olaylara s─▒─č─▒nabilirler. Do─čadaki olaylar─▒n merkezinin kendileri olduklar─▒n─▒ inand─▒klar─▒ i├žin ebeveynin gidi┼činin kendisinin su├žu oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hayallerinde, anne baban─▒n hi├ž ayr─▒lmad─▒─č─▒n─▒ kurar, reddedilme ve kaybetme duygular─▒ ile ba┼ča ├ž─▒kabilmek i├žin t├╝rl├╝ ┼čeyler uydururlar.
├çocuklar anne baban─▒n ayr─▒lma karar─▒ konusunda s├Âz hakk─▒na sahip de─čillerdir. Ancak su├žluluk duygusu bu konuda onlar─▒n da rol├╝ oldu─ču d├╝┼č├╝ncesine yol a├žar. Bu duygunun nedeni kendilerinin d├╝nyan─▒n merkezi olduklar─▒na inanmalar─▒ ve bu y├╝zden her ┼čeyin nedeninin kendileri oldu─čunu d├╝┼č├╝nmeleridir. E─čer daha uslu olsalard─▒, okulda daha iyi notlar alsalard─▒, gizlice babalar─▒n─▒n gitmelerini istemeselerdi, annelerine ge├žen gece kar┼č─▒ gelmeselerdi vb. gibi nedenlerle her ┼čeye kendilerinin sebep oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Hatta durumu d├╝zeltmenin de kendilerine ba─čl─▒ oldu─čuna inan─▒rlar.
Anne ve baban─▒n bo┼čanmas─▒n─▒n ├╝zerinden y─▒llar ge├žse de, hatta onlar ikinci kez evlenmi┼č olsalar bile bir ├žok ├žocuk hala onlar─▒ bir araya getirme hayalleri kurar, bazen anne ve babalar ├žocuklar─▒na yanl─▒┼č sinyaller vererek, onlar─▒n bo┼č yere umutlanmas─▒na yol a├žarlar.
Okul ├Âncesi ya┼člardaki ├žocuklar─▒n ├žo─ču cans─▒z nesneleri insan gibi d├╝┼č├╝n├╝r ve anne ve baban─▒n onlar─▒ her t├╝rl├╝ ┼čeyden koruyabilece─čine inan─▒r. Dolay─▒s─▒yla en b├╝y├╝k korkular─▒, onlar─▒ koruyan bu ki┼čileri kaybetmektir. Bir ebeveynin evden ayr─▒lmas─▒ bu korkunun ger├že─če d├Ân├╝┼čmesidir. Bir ebeveyn gitti─čine g├Âre, di─čeri de her an gidebilir diye d├╝┼č├╝n├╝rler. Zaman ve mesafe kavramlar─▒ tam olarak geli┼čmemi┼č oldu─ču i├žin, onlara g├Âre, bir ebeveynin her sabah i┼če gitmesi ile ba┼čka bir ┼čehirde ya┼čamas─▒ aras─▒nda bir fark yoktur. Ayr─▒ca ayn─▒ ├Ârneklem grubundaki daha b├╝y├╝k ├žocuklar─▒na oranla daha akut ve b├╝y├╝k tepkiler g├Âsterdiklerine i┼čaret etmi┼člerdir. Okul ├Âncesi erkek ├žocuklar─▒n, ayn─▒ ya┼č grubu k─▒z ├žocuklar─▒na oranla bo┼čanmadan daha fazla etkilendikleri ifade edilmektedir. Okul ├Âncesi ├žocuklarda bo┼čanman─▒n akut etkileri bir y─▒lll─▒k s├╝rede genellikle d├╝zelmektedir.
Uzun D├Ânemdeki Etkiler (Long-term Effects)
Wallerstein (1984), erken d├Ânemdeki bulgular─▒n aksine, 10 y─▒ll─▒k takip ├žal─▒┼čmalar─▒nda: k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n daha b├╝y├╝k ├žocuklara oranla anlaml─▒ derecede daha az emosyonel problem ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r. Ara┼čt─▒rmac─▒ bunu o d├Ânemde ya┼čananlar─▒ k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n an─▒msayamamalar─▒ ile ili┼čkili olarak de─čerlendirmi┼čtir.
Erkek ├žocuklar─▒n Cinsiyet ├ľzde┼čimi
Yap─▒lan ilk ├žal─▒┼čmalarda (Biller 1970, Westman 1970): cinsiyet ├Âzde┼čimi ve bozulmu┼č g├╝ven ve otonomiyi ara┼čt─▒rmak amac─▒yla ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼člar. Psikoseks├╝el geli┼čimin odipal evresinde bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n, 3 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan erkek ├žocuklara oranla daha fazla agresif davran─▒┼člar g├Âsterdiklerini saptam─▒┼člard─▒r.
Santrock (1970) yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada 0-2ya┼č, 3-5 ya┼č ve 6-9 ya┼člar─▒nda bo┼čanma veya ayr─▒l─▒k ya┼čam─▒┼č 11 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar─▒ ├žal─▒┼čmas─▒na alm─▒┼č: erken ya┼člarda bo┼čanma ya┼čayan ├žocuklar─▒n daha d├╝┼č├╝k derecede agresyon g├Âsterdiklerini bildirmi┼čtir.
Psikoanalitik alnda ├žal─▒┼čan ara┼čt─▒rmac─▒lar ve klinisyenler baba-yoklu─ču ├žal─▒┼čmalar─▒nda tipik olarak alt─▒n─▒ ├žizdikleri; ├Âdipal evrede artm─▒┼č agresyonu erkekli─či telafi ile a├ž─▒klamaktad─▒rlar (Gardner 1977).
K─▒zlar─▒n Cinsiyet Davran─▒┼č─▒
Kalter ve Rembar (1981) 3-5 ya┼člar─▒nda ebeveyn ayr─▒l─▒─č─▒ veya bo┼čanm─▒┼č ergen k─▒zlarla yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmada; bu k─▒zlar─▒n arkada┼člar─▒na kar┼č─▒ daha fazla agresyon g├Âsterdiklerini, ayn─▒ ya┼č grubundaki erkeklere oranla daha fazla akademik problemler ya┼čad─▒─č─▒ g├Âzlenmi┼čtir. Ara┼čtr─▒mac─▒lar: bu k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde ya┼čad─▒klar─▒ bo┼čanmaya kar┼č─▒ ├Âfkeyi internalize ederek puberteye kadar ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirle.
Hetherington (1972): 13-17 ya┼č─▒ndaintakt, dul ve bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlar─▒yla yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada: bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki k─▒z ├žocukalr─▒n─▒n dul ailesi k─▒z ├žocuklar─▒na oranla daha fazla heteroseks├╝el patern ve d├╝┼č├╝k benlik say─▒s─▒ saptam─▒┼čt─▒r. 5 ya┼č─▒ndan ├Ânce ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlar, 5 ya┼č─▒ndan sonra ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan k─▒zlara oranla; daha fazla erkeklerel uygunsuz ili┼čkiye girdikleri, daha fazla ba┼čtan ├ž─▒kar─▒c─▒ davrand─▒klar─▒, daha erken ve daha s─▒k fl├Ârte ve cinsel ili┼čkiye ba┼člad─▒klar─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Baba yoklu─ču a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda Hetherington k─▒zlar─▒n ├Âdipal d├Ânemde bir erkek ebeveyni kayb─▒n─▒n etkilerini ergenlik d├Âneminde g├Âsterdiklerini ileri s├╝rmi┼čtir. Baba yoklu─ču, k─▒zlar─▒n erkeklerle etkile┼čimlerini etki┼čledi─čini iddia etmi┼čtir.
Davran─▒┼čsal ve akademik etkiler
Kalter ve Rembar (1981) ÔÇśe g├Âre anne-bba ayr─▒l─▒─č─▒n─▒ ├Âdipal d├Ânemde ya┼čam─▒┼č, anlaml─▒ derecede daha y├╝ksek derecede okul davran─▒┼č problemleri ya┼čad─▒klar─▒n─▒ bulmu┼čtur. Ara┼čt─▒rmac─▒lar ├Âdipal d├Ânemde ayr─▒l─▒k ve ya bo┼čanma ya┼čayan erkek ├žocuklar─▒n agresyonlar─▒n─▒ latans d├Âneme ta┼čad─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler.
Blachcberd ve Biller (1977): baba yoklu─ču ya┼čayan ekek ├žocuklar─▒n okul ba┼čar─▒lar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmas─▒nda: 5 ya┼č ├Âncesi ebeveyn bo┼čanmas─▒ ya┼čayan latans ya┼č─▒ erkek ├žocuklar─▒n anlaml─▒ derecede daha s─▒k okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ya┼čad─▒klar─▒n─▒ saptam─▒┼čtr─▒.
├ço─ču baba sevgi doludur ve ├žocuklar─▒n─▒n hayat─▒nda olumlu bir rol oynar. Bbalar evden ayr─▒ld─▒klar─▒ zaman ├žocuklar─▒n─▒ her kar┼č─▒lar─▒nda g├Ârebilecekleri g├╝├žl├╝ erkek modelinden mahrum etmi┼č olurlar. Dhas─▒ erkek ├žocuklar sorumluluk, ba┼čar─▒, babal─▒k, di─če insanlarla ge├žinmek, kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmak ve sald─▒rgan huylar─▒n─▒ kontrol etmek gibi konularda uygun erkek davran─▒┼člar─▒n─▒ ├Â─črenmek i├žin belki de hayatlar─▒n─▒n en g├╝venilir ├Â─čretmenini kaybetmi┼č olurlar.
Babas─▒z evlerde b├╝y├╝yen erkek ├žocuklar─▒n daha az rekabet├ži, sporla daha az ilgili, ba┼čkalar─▒na ba─č─▒ml─▒ ve daha sald─▒rgan olduklar─▒ ara┼čt─▒rmalarda saptanm─▒┼čt─▒r. Okulda da ba┼čar─▒s─▒z olmalar─▒ ve otoriteye ba┼čkald─▒rmalar─▒ olas─▒d─▒r. E─čer baba, erkek ├žocuk okul ├Âncesi d├Ânemdeyken ayr─▒l─▒rsa, ├žocu─čun cinsel kimli─či konusunda da akl─▒ kar─▒┼č─▒r.
Babas─▒z b├╝y├╝yen k─▒z ├žocuklar ise kar┼č─▒ cinsle ili┼čki kurmakta zorlan─▒rlar. Baz─▒lar─▒ ya┼člar─▒na g├Âre ├žok uyanm─▒┼čt─▒r. Bunun nedeni, babalar─▒ ile olmas─▒ beklendi─či gibi cinsellik d─▒┼č─▒ yollarla bir erke─čin ilgisini ├žekme egesersizleri yapma f─▒rsat─▒ bulamam─▒┼č olmalar─▒d─▒r. Ya┼č├ža k├╝├ž├╝k k─▒zlar hayallerinde bir baba yarat─▒p, onunla kendilerini avutur ve ger├že─čin so─čuk y├╝z├╝nden ka├žarlar. Babalar─▒ taraf─▒ndan ihmal edilen k─▒z ├žocuklar─▒n, mutlulu─ču, erkekleri mutlu etmekle ├Âl├žmeleri ├žok ├╝z├╝c├╝d├╝r.
Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ ├žat─▒┼čmalar sonucu y─▒pranm─▒┼č bir ailede ya┼čayan ├žocuklar─▒n, bo┼čanm─▒┼č ailelere oranla daha fazla problemler ya┼čad─▒─č─▒d─▒r. 1965-1979 aras─▒nda bo┼čanma oranlar─▒ h─▒zl─▒ art─▒┼č g├Âstermi┼čtir. 1970ÔÇÖin sonlar─▒nda veya 80ÔÇÖlerin ba┼č─▒nda do─čan %40-50 aras─▒ ├žocuk bo┼čanma deneyimi ya┼čayacaklarr─▒ tahmin edilmektedir ve bunlar yakla┼č─▒k 5 y─▒l boyunca tek ebeveyn evlerde ya┼čayacaklard─▒r. Bo┼čanm─▒┼č annelerin %75ÔÇÖi , babalar─▒n %80ÔÇÖi tekrar evlenece─činden, ikinci bir bo┼čanma riski de artmaktad─▒r (Hetherington, 1989).
Sonu├žta ├žocuklar bir ge├ži┼č g├Âsterirler: orijinal aileden tek ebeveynli aileye, genellikle anne ile, eger yeni bir evlilik olursa yeni aileye ve yeni ebeveyne ve s─▒kl─▒kla yeni karde┼člere uyum sa─člamakla y├╝zy├╝ze kal─▒r.
Bo┼čanmada annenin velayetindeki erkek ├žocukta ├Âzel sorunlar olu┼čmu┼čtur. Tersine, tekrar evlenme ergenlik ├Âncesi k─▒zlar i├žin ├Âzel problemler do─čurmu┼čtur. Tekrar evlenmeyi takiben ikinci y─▒lda, anne ile k─▒z ├žocu─ču ras─▒ndaki ├žat─▒┼čmalar y├╝ksekti. Tekrar evlenmenin oldu─ču k─▒zlarda, intakt ve evlenme olmayan bo┼čanm─▒┼č aile k─▒zlara oranla daha fazla talepkar, daha hostil, ve bask─▒ alt─▒nda ve daha az sevecen oluyorlard─▒. Davran─▒┼čalar─▒ zamanla iyile┼čirken, aileleriyle aralar─▒ndaki z─▒tla┼čma ve distruptif davran─▒┼člar devam ediyordu.
├ťvey babaya yak─▒nla┼čma ili┼čkilerinde problemler ├Âzellikle k─▒z ├žocuklar─▒nda ya┼čan─▒yordu. Bunun birinci sebebi bo┼čanman─▒n f─▒rt─▒nal─▒ d├Âneminde anne-k─▒z aras─▒nda olu┼čan olumlu ili┼čkinin yeniden evlenme ile bozulmas─▒ olabilir. Bo┼čanma sonras─▒nda anneler k─▒zlar─▒na daha fazla ba─č─▒ms─▒zl─▒k, otorite, ve karar verme sorumlulu─ču veriyorlar (bo┼čanma ├Âncesi ya┼čant─▒ya oranla). Bu sonu├žta e┼čitlik├ži ve ortak destek ili┼čkisine d├Ân├╝┼č├╝yor (en az─▒ndan ergenlik ├Âncesi k─▒zlarda). Sonu├žta; ergenlik ├Âncesi k─▒zlar, annelerinnin yeniden evlenmesine g├╝cenebilmekte ve ├╝vey baba onun bu il┼čkisi i├žin tehdat olu┼čturabiilmektedir. ├ťvey baba ├╝vey k─▒z─▒n─▒ kontrol alt─▒nda tutmak i├žin iyi ebevyn olmak yerine, yogun duygusal kat─▒l─▒ktan ka├ž─▒nan nazik yabanc─▒ rol├╝ alabilir. K├╝├ž├╝k ve daha b├╝y├╝k ├žocuklar ├╝vey babay─▒ sonu├žta s─▒cakl─▒kla kabullenirler fakat 9-15 ya┼člar─▒ndakiler diren├ž g├Âstermeye devam ederler ├ž├╝nk├╝ ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒ i├žin m├╝cadele etmek sebebiyle, ├ž├╝nk├╝ g├╝├žl├╝ seks├╝el arzular─▒ nedeniyle biyolojik olmayan babay─▒ tehdit olarak g├Ârmelerinden dolay─▒d─▒r.
Hetherington (1989) yeniden evlenmenin s─▒k─▒nt─▒l─▒ d├Ânemlerinde karde┼člerin olmas─▒n─▒n tampon ya da destekleyici olup olmayaca─č─▒n─▒ sorgulam─▒┼čt─▒r. Yeniden evlenmi┼č ailelerin ├žocuklar─▒nda ambivalans, hostil, d├╝┼čmanc─▒l ili┼čkiler bo┼čanmam─▒┼č ailelre g├Âre daha s─▒kt─▒r. Daha da ├Âtesi karde┼č k─▒skan├žl─▒─č─▒, agresyon ve alaka kurmama, antisosyal davran─▒┼člar─▒n artmas─▒nda ├Ânemli rol oynar. Bu tarz erkeklerde k─▒zlara oranla daha s─▒kt─▒r. Karde┼č ili┼čkileri zamanla iyile┼čirken, yinede bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmi┼č grupta di─čer iki grupa oranla (intakt, bo┼čanm─▒┼č yeniden evlenmemi┼č) dah fazla bozukluk kal─▒r.
EBEVEYN BO┼×ANMASI VE ├çOCU─×U TEPK─░S─░
Latans Ya┼č─▒ ├çocuklar
Geli┼čimin latans d├Âneminde sosyal fark─▒ndal─▒k ve kendini fark─▒ndal─▒k ├Ânemli ├Âl├ž├╝de artar. Erken latans d├Âneminde bo┼čanmay─▒ ya┼čayan ├žocuklar k─▒zg─▒nl─▒klar─▒n─▒n fark─▒na varabilirler fakat sadakat ve korku hisleriyle bunlar─▒ g├Âstermede ba┼čar─▒s─▒z olabilirler. Yani sadakat ve k─▒zg─▒nl─▒k (anger and loyalty) aras─▒nda ├žat─▒┼čma ya┼čar. Latans ya┼č─▒ ├žocu─ču giden ebeveyni kendini reddi gibi alg─▒layabilir. Latans ya┼č─▒ aile dinamiklerine aktif olarak kat─▒l─▒r. Hess ve Camara (1979) ve Coeper ve ark (1983) : bu ├žocuklar─▒n d├╝┼č├╝k benlik sayg─▒s─▒, depresyon, bozulmu┼č davran─▒┼č ve okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒, izlosyon g├Âstermeye daha yatk─▒n oldu─čunu belirtmektedirler.
Okul ├Âncesi ├žocuklardaki gibi k─▒zlar erkeklere oranla daha fazla davran─▒┼č problemleri g├Âsterirler. Bba ayr─▒l─▒─č─▒ olan latans ├ža─č─▒ erkek ├žocuklar─▒, cinsiyet ├Âzde┼čiminde bozukluklara yatk─▒nd─▒r.
K─▒sa D├Ânemdeki Tepkiler
Davran─▒┼čsal Tepkiler
Bir ka├ž ├žal─▒┼čmada latans d├Ânemi populasyonda; erkeklerin (t─▒pk─▒ okul ├Âncesi ├žocuklar gibi) k─▒zlara oranla daha fazla k─▒zg─▒nl─▒k ve stres g├Âsterdiklerini tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. ├ço─ču erkek ├žocuk k─▒zg─▒nl─▒klar─▒n─▒; ├Â─čretmenleri ve arkada┼člar─▒ ├╝zerine kayd─▒rabilmektedir. Baz─▒ ├žocuklar ise direkt ve a├ž─▒k olarak ÔÇťbaban─▒n ayr─▒l─▒p gitmesindenÔÇŁ annelerini su├žlamaktad─▒r. Santrock yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada (1979) latans d├Ânemi erkek ├žocuklar; okul ├Âncesi ├žocuklara oranla bo┼čanma sonras─▒ daha fazla aresyon g├Âstermektedir. Bu agresyonlar─▒ aile d─▒┼č─▒ndaki ki┼čilere de kayabilmektedir.
Hess ve Camara; bo┼čanman─▒n kendisinden ziyade aile ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒n agresyon seviyesini daha g├╝venilir yordad─▒─č─▒n─▒ saptam─▒┼čt─▒r. Wallerstein ve Kelly (1980b): erkeklerin k─▒zlara oranla daha fazla agresyon g├Âsterdiklerini bulmu┼čtur.
Emosyonel Tepkiler
6-8 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar fantazi veya inkar ile ├╝z├╝nt├╝ ve yaslar─▒n─▒ ge├žiremezler (Wallerstein & Kelly 1980b). Regresyon g├Âzlenebilir. Agresyon genellikle velayet ├╝zerinde olan anneye y├Ânelir. Di─čer ebeveyn aktif olarak yard─▒mc─▒ olmasa bile tipik olarak ├žocuklar ikisini de sad─▒k kal─▒r.
Sonu├ž olarak: hem okul ba┼čar─▒s─▒nda hemde arkada┼č ili┼čkilerinde azalma; ge├ž latans d├Ânemi ├žocuklar─▒n yar─▒s─▒nda g├Âzlenir. 1 y─▒l i├žinde bu problemlerin ├žo─ču d├╝zelir.
Aile ili┼čkileri
Wallerstein ve Kelly (1980b) ve Adams (1982): bo┼čanma ve ayr─▒l─▒k ya┼čayan ergenlerin aile ili┼čkileri d─▒┼č─▒nda tipik olarak destek ararlar. Bu ergenlerin geli┼čimsel olarak bireyselle┼čmeye haz─▒rlanmas─▒yla ili┼čkilidir. Buna kar┼č─▒n latans ya┼č─▒ ├žouklar─▒ geli┼čimsel olarak aileden bireyselle┼čmeye haz─▒r de─čildir ve bu nedenle destek aray─▒┼č─▒ aile ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Bu nedenle aileyi bar─▒┼čt─▒rma gayretleri i├žinde olabilirler.
Okul ba┼čar─▒s─▒
Hetherington, Camara ve Fatherman (1981); ebeveyn yoklu─ču ve akademik ba┼čar─▒n─▒n ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ 58 ├žal─▒┼čmay─▒ analizlerinde; tek ebeveynli ailelerin ├žocuklar─▒n─▒n daha d├╝┼č├╝k notlar ald─▒klar─▒n─▒ bildirmektedirler. Bban─▒n elviri┼čli oldu─ču durumlarda erkek ├žocuklar─▒n notlar─▒n─▒n daha iyi oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. ┼×unu ak─▒lda tutmak ├Ânemlidir: Baban─▒n olmad─▒─č─▒ evde, anne otoriteyi g├╝├ž kullanarak erkek ├žocu─čun agresyonunun bast─▒rmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ belirtilmektedir (Hetherington ve ark.1978).
Uzun D├Ânem Etkileri
Wallerstein ve Kelly (1980b): 5 y─▒ll─▒k takip ettikleri: 9-12 ya┼č erkek ├žocuklar─▒nda yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmda bo┼čanma karar─▒ veya erken yas evresinde k─▒zg─▒nl─▒k ya┼čayan grubun, k─▒zg─▒nl─▒─č─▒n─▒n daha da artt─▒─čn─▒ belirtmektedir. Bunlar─▒n davran─▒m bozuklu─ču belirtileri ; ├Âfke patlamalar─▒, anne-bbaya kar┼č─▒ gelme, su├ž i┼čleme, okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ve okuldan ka├žma gibi sorunlar─▒ daha s─▒k g├Âsterdi─či yolundayd─▒. Karar a┼čamas─▒nda yogun k─▒zg─▒nl─▒k ya┼čam─▒┼č grup en fazla acting-out ya┼č─▒yordu. Akut evrede anne-babalar─▒n─▒ su├žluyor, ard─▒s─▒ra kendilerini ailelerinden yal─▒t─▒yor, geri ├žekiyorlard─▒.
Walter ve Ramber (1981): latans d├Âneminde bo┼čanmay─▒ ya┼čam─▒┼č erkek ├žocuklar─▒n ergenlik d├Âneminde okul ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ ev okuldan ka├žma olaylar─▒n─▒ s─▒k ya┼čad─▒klar─▒, oysa bu d├Ânemdeki k─▒zlar─▒n okul problemleri az g├Âsterdikleri yolundayd─▒. Kurdek ve Berg (1983): latans d├Âneminde bo┼čanma ya┼čam─▒┼č ├žocuklar─▒ 10 y─▒ll─▒k takiplerinde, k─▒zlar─▒n erkeklere oranla anlaml─▒ derecede daha iyi uyum sa─člad─▒─č─▒n─▒ belirlemi┼čtir. K─▒zlar erkeklere oranla bo┼čanmay─▒ daha kabullenici oluyor, babayla temas─▒n kayb─▒na daha az olumsuz tepki g├Âsteriyorlard─▒. Uyum sa─člaman─▒n bo┼čanan e┼čler aras─▒ndaki ├žat─▒┼čman─▒n derecesi ile ili┼čkili oldu─čunu saptam─▒┼člard─▒r.
Hetherington (1972): okul ├Âncesi ve klatans d├Âneminde bo┼čanmay─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlar─▒ ergenlik d├Ânemlerinde de─čerlendirmi┼č: okul ├Âncesi y─▒llarda bo┼čanmay─▒ ya┼čam─▒┼č k─▒zlarda heteroseks├╝el davran─▒┼člar─▒ daha ciddi bulmu┼čturr (erkeklerle etkile┼čimde artm─▒┼č anksiyete ve ba┼čtan├ž─▒kar─▒c─▒l─▒k). K─▒zg─▒nl─▒─č─▒ ergenli─če ta┼č─▒nm─▒┼č k─▒zlar─▒n bir grubunda; artm─▒┼č cinsel aktivite ve rastgele cinsel ili┼čkiye girme oran─▒ fazlayd─▒.
ERGENLER
Sa─čl─▒kl─▒, b├╝t├╝nle┼čmi┼č kimli─čin geli┼čmesi i├žin aileye ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n yava┼č yava┼č azalmas─▒ gereklidir. Kazan─▒lacak otonomi ergen-ebevyn ili┼čkisinin nat├╝r├╝ne ba─čl─▒d─▒r. Ergenlerde otonomi 3 alanda geli┼čir: emosyonlar, davran─▒┼člar ve de─čerler (values) (Douvan &Adelson, 1966). Emosyonel otonomi; bireyin yak─▒nla┼čma ve sevgi hislerini ev d─▒┼č─▒ndaki birileriyle de doyurmaya ba┼člamas─▒yla ba┼člar. Davran─▒┼čsal otonomi, ki┼čisel davran─▒┼čalar─▒ hakk─▒nda karar verme sorumlulu─čunu al─▒r. De─čerlerin otonomisinde; yanl─▒┼č ve do─čruyu alg─▒lama ve ya┼čam stilini belirlemeye ba┼člar. Otonomi i├žin m├╝cadele hem ergen hem aileler i├žin zor anlard─▒r. Otonominin ba┼čar─▒l─▒ olarak ger├žekle┼čtirilmesi bo┼čanm─▒┼č aile ergenlerinde zor olabilir. ABDÔÇÖde 10-18 ya┼č─▒nda 14 milyon ergen tek ebeveynle ya┼čamaktad─▒r (1983, Select Commitie on childen). ABDÔÇÖde her 4 ├žocuktan biri tek ebevyn ile ya┼čarken; 16 ya┼č─▒na ula┼čt─▒klar─▒nda beyazlar─▒n 1/3ÔÇÖ├╝, siyahlar─▒n 2/3ÔÇÖ├╝ bo┼čanma nedeniyle ya┼čamlar─▒n─▒n bir d├Âneminde tek ebebeyn ile ya┼čamak zorunda kalm─▒┼čt─▒r (Bumpass &Rindfuss 1979).
K─▒sa D├Ânemdeki Etkiler
Davran─▒┼čsal Tepkiler
Peterson yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada (1982): babas─▒ yok olan erkeklerin, intakt ailelere oranla daha geleneksel erkeklik sergilediklerini belirledi. Santrock (1977) bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki 10-12 ya┼č─▒ndaki subjelerde; intakt ailelere oranla anlaml─▒ derecede daha maskuline, itiatsiz, agresif ve riskli davran─▒┼čalarda bulunduklar─▒yd─▒.
Wallerstein & Kelly (1980b) ve Schwartzberg (1980) ergenlerde yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalarda ebveyn bo┼čanmas─▒na iki farkl─▒ yolla tepki g├Âsteriyorlard─▒. Birinci grup regresif davran─▒┼člar g├Âsteriyor, kendinden daha k├╝├ž├╝k ├žocuklarla zaman ge├žiriyorlard─▒. Okul devam─▒ ve ba┼čar─▒s─▒nda d├╝┼čmeler, zihinleriyle bu konuyla a┼č─▒r─▒ me┼čgul etmeleriyle ili┼čkiliydi. ─░kinci grup: Ba─č─▒ml─▒l─▒k gereksinimlerini transfer ediyor, haz─▒r olmasalar bile ba─č─▒ms─▒z olmaya ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. Bunun sonucu erkeklerde antisosyal davran─▒┼č ve su├ža y├Ânelik davran─▒┼člar geli┼čiyordu. K─▒zlarda ise arkada┼člar─▒na ba─č─▒ml─▒l─▒k ve cinsel ili┼čkiye erken gibi davran─▒┼člar sergileniyordu.
Ebeveyn bo┼čanmas─▒n─▒n ergen k─▒zlar─▒n seks├╝el davran─▒┼člar─▒na etki etti─čini bildiren ba┼čka ├žal─▒┼čmalarda vard─▒r (Hainline & Feig 1978, Hetherington ve ark 1979a): Bu k─▒zlar─▒n fl├Ârte daha erken ba┼člad─▒klar─▒, daha fazla cinsel aktivitede bulunduklar─▒, erken ya┼čta evlendikleri ve b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla evlilik ├Âncesi gebe kald─▒klar─▒yd─▒.
Emosyonel Tepkiler
Ara┼čt─▒rma ve klinik bildiriler: ebeveyn bo┼čanmas─▒na ergenlerin ciddi emosyonel tepkiler g├Âsterdiklerine i┼čaret etmktedirler. Wallerstein ve KellyÔÇÖnin (1980b): 21 ki┼čilik ergen grubunda, ├žo─čunu karar a┼čamas─▒nda k─▒zg─▒nl─▒k ve yas ya┼čad─▒klar─▒n─▒ belirtmektedir. Bunlar─▒n 1/3ÔÇÖ├╝ kendini ailelerdrinden duygusal olarak yal─▒tarak tepki g├Âstermi┼člerdir. Bu ergenler ailelerinden erken ayr─▒lmaya meyilli olmaktad─▒r.
Baz─▒ ergenler stratejik olarak aileden kendisini ├žekmekte, b├Âylece daha az k─▒zg─▒nl─▒k duymakta ve ├žabuk uyum sa─člamaktad─▒rlar.
Okul Davran─▒┼člar─▒ ve Ba┼čar─▒s─▒
Bir ├žok ├žal─▒┼čmada bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki ergenlerin daha d├╝┼č├╝k akademik ve bili┼čsel performans g├Âsterdiklerini saptam─▒┼čt─▒r (Allison &Furstenberg 1989, rosenthal & Hansen 1980). Tek ebeveynli evlerde denetim eksikli─či nedeniyle, okula gitmeme ve ka├žma davran─▒┼člar─▒ artmaktad─▒r (Brown 1980).
Uzun D├Ânemdeki Etkileri
Bo┼čanman─▒n Ku┼čaklar Aras─▒ Ge├ži┼či
Bir ka├ž ├žal─▒┼čmada ebeveynleri bo┼čanm─▒┼č ailelerin bireylerin evliliklerinin bo┼čanma ile sonu├žlanma olas─▒l─▒─č─▒ daha y├╝ksektir (Ganog, Coleman & Brown 1981).
BO┼×ANMANIN ├çOCUKLAR ├ťZER─░NDEK─░ ETK─░LER─░
Be┼č ve sekiz ya┼č aras─▒
├çocuklar be┼č ya┼č─▒na geldiklerinde duygular─▒n─▒ ve sald─▒rganl─▒k gibi baz─▒ d├╝rt├╝lerini k─▒smen de olsa kontrol edebilmeyi ├Â─črenmi┼č olurlar. Ki┼čilikleri yava┼č yava┼č yerine oturmaya ba┼člad─▒─č─▒ i├žin d├╝nyaya ve ├ževrelerine b├╝y├╝k ilgi duyarlar. Bu kritik d├Âneme gelen anne baba ayr─▒l─▒─č─▒ ya da bo┼čanma, ├žocuklar─▒n sa─čl─▒kl─▒ geli┼čimine sekte vurabilir. Hala s─▒n─▒rl─▒ anlama kapasitelerine ra─čmen bo┼čanman─▒n ne anlama geldi─čini d├╝┼č├╝nebilirler ve evden ayr─▒lan ebeveynin fiziksel bo┼člu─čunu kuvvetle hissederler. “Bana kim bakacak? Bana ne olacak?” gibi sorulara somut cevaplar isterler ve anne ve babalar─▒n─▒ bar─▒┼čt─▒rmak i├žin ├že┼čitli yollar denerler. Her ikisine de derinden ba─čl─▒l─▒k duyarlar.
Dokuz ve On iki ya┼člar aras─▒
Bu ya┼č grubundaki ├žocuklar genellikle, anne baban─▒n ayr─▒lmas─▒n─▒ ya da bo┼čanmas─▒n─▒ daha iyi kabullenirler, ancak ya┼čamlar─▒na yans─▒yan sonu├žlar─▒ nedeniyle onlara ├Âfke duyabilirler. Yinede ayr─▒lan ebeveyne ├Âzlem duyarlar. E─čer bu ebeveynin cinsiyeti, kendi cinsiyetleri ile ayn─▒ ise bu ├Âzlem daha da ┼čiddetlidir. Eski e┼čine ├Âfke duyan anne ve babalar da bu ya┼č grubundaki ├žocuklar─▒na daha ├žok i├žlerini d├Âkerler. Bu yanl─▒┼čt─▒r.
Bu ya┼člardaki ├žocuklar i├žin rol modelleri ├Ânemlidir. Anne ve babalar─▒n─▒, akrabalar─▒n─▒, arkada┼člar─▒n─▒, ├Â─čretmenlerini ve onlar─▒n g├Âz├╝nde de─čeri olan di─čer insanlar─▒ izleyerek payla┼čma, liderlik, arkada┼čl─▒k kurma ve olaylara olumlu yakla┼čma gibi becerilerini geli┼čtirirler.
├çocuklar─▒n─▒z─▒n bo┼čanman─▒za uyum sa─člamalar─▒na yard─▒m etmek i├žin ataca─č─▒n─▒z ilk ad─▒m yapman─▒z gereken ┼čeylerin bilincine varmakt─▒r:
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ailenizin kendine ├Âzg├╝ ko┼čullar─▒ i├žerisinde ayr─▒ ya┼čama ve bo┼čanman─▒n ne anlama geldi─čini ├žocuklar─▒n─▒z─▒n anlamalar─▒n─▒ sa─člamak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒za, ya┼člar─▒na uygun bi├žimde, bo┼čanman─▒n onlar─▒ nas─▒l etkileyece─čini somut ifadelerle a├ž─▒klamak
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒z─▒ her zaman sevileceklerine ve en iyi ┼čekilde bak─▒lacaklar─▒na inand─▒rmak ve bu y├Ânde davranmak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒z─▒ di─čer ebeveyn ile mutlu ve s─▒cak bir ili┼čki s├╝rd├╝rmek i├žin cesaretlendirmek ve bunun i├žin elinizden geleni yapmak
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Eski e┼činizle ili┼čkiyi m├╝mk├╝n oldu─ču kadar sorunsuz s├╝rd├╝rmek. Bu m├╝mk├╝n de─čilse, sorunlar─▒ ├žocuklara yans─▒tmamak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklarla ilgili konularda eski e┼činizle i┼čbirli─či yapmak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çocuklar─▒n─▒z─▒n sizin i├žin yeri doldurulamaz ve de─čerli varl─▒klar oldu─čunu hissetmelerini sa─člamak.
┬Ě┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Hayatlar─▒ndaki ba┼čka insanlardan ve uzmanlardan yard─▒m ve rehberlik istemeleri i├žin ├žocuklar─▒n─▒za yard─▒m etmek.

Aldatmalar ve yeniden evlenme ├žocuklar─▒ nas─▒l etkiler?
Son y─▒llarda de─či┼čen ekonomik, sosyal ve k├╝lt├╝rel ┼čartlar nedeniyle anne-babalar─▒n bo┼čanarak ba┼čka biri ile evlenmesi veya evlenmeden birlikte ya┼čamas─▒ ve e┼člerin birbirini aldatmas─▒ gibi durumlarda art─▒┼č oldu─ču g├Âr├╝lmektedir.

├çocuk ve Ergen Ruh Sa─čl─▒─č─▒ ve Hastal─▒klar─▒ Uzman─▒ Dr. Ayten Erdo─čan yeti┼čkinler aras─▒ndaki ili┼čkilerdeki bu de─či┼čimlerin ├žocuklar ├╝zerindeki etkilerini anlatarak, ├žocuklara nas─▒l davran─▒lmas─▒ gerekti─či konusunda bilgiler verdi:

E┼čiyle ge├žimsizlik ya┼čayan bir kad─▒n veya erke─čin ba┼čkas─▒ ile fl├Ârt etmesi ├žocuklar─▒ nas─▒l etkiler?
Huzursuz, mutsuz, birbirine sayg─▒ ve sevgisi olmayan anne ve babadan olu┼čan evlilik ortam─▒n─▒n ├žocu─čun sa─čl─▒kl─▒ ruhsal geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan sak─▒ncalar─▒ oldu─ču bilinmektedir. B├Âyle bir durumda ├žocuk ruh sa─čl─▒─č─▒nda olumsuz etkiler kad─▒n ya da erke─čin bir ba┼čkas─▒ ile fl├Ârt etmesi de─čil, evde anne baba aras─▒nda ya┼čanan negatif olumsuz duygu ve davran─▒┼člar sonucu olu┼čur.

Ba┼čka biriyle fl├Ârt; eve gelmeme, evde ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rma, a┼ča─č─▒lama gibi uyumsuz evlilik sonucu ortaya ├ž─▒kan bir ├žok olumsuz durumun bir par├žas─▒d─▒r. B├Âyle ortamda b├╝y├╝yen ├žocu─čun bu stres fakt├Ârlerinden etkilenmesi normaldir. ├çocuklar ge├žimsizlik sonucu ortaya ├ž─▒kan bu durumlar kar┼č─▒s─▒nda i├žinde bulunduklar─▒ ya┼č d├Ânemine g├Âre de─či┼čen ├Âzellikte ├že┼čitli endi┼če ve kayg─▒lar duyarlar.

├çocuklar, “annem babam birbirlerine zarar verecek mi, bana zarar verecekler mi, ayr─▒lacaklar m─▒, kiminle ya┼čayaca─č─▒m, evden ta┼č─▒nacak m─▒y─▒m, annem veya babam nerede ya┼čayacak, okulum de─či┼čecek mi, bu yaz gene basketbol okuluna gidebilecek miyim?” gibi ├žok ├že┼čitli kayg─▒ ve endi┼čelere kap─▒labilirler.

Ayr─▒ca bu duruma gelmi┼č anne-baba daha ├žok kendileri ile ilgilenmek durumunda oldu─ču i├žin ├žocu─ča ay─▒rd─▒─č─▒ zaman, ilgi ve destek azal─▒r, bu da ├žocuklarda sevilmedikleri, ├Ânemsenmedikleri duygular─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olarak ├Âzg├╝venlerinin d├╝┼čmesine yol a├žabilir. Ek olarak, sorunlarla kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒nda onlardan yeterli deste─či alamamalar─▒na neden olarak ya┼čant─▒lar─▒nda aksamalara yol a├žabilir.

├ľzellikle k├╝├ž├╝k ├žocuklar anne-babalar─▒n─▒n evlili─činin ba┼čar─▒s─▒z olmas─▒ konusunda kendilerini su├žlama e─čilimindedirler ve s─▒k s─▒k bunun do─čru olmad─▒─č─▒n─▒n hat─▒rlat─▒lmas─▒ gerekir. E┼čler aras─▒ndaki uyumsuzlu─čun hi├žbir ┼čekilde ├žocu─čun su├žu olmad─▒─č─▒ ve anla┼čamamalar─▒n─▒n ├žocukla kesinlikle ilgili olmad─▒─č─▒ mutlaka vurgulanmal─▒d─▒r.

Ayr─▒ca ├žocuklar kendilerine y├Ânelik sevginin de ge├žici olup olmad─▒─č─▒n─▒ sorgulayabilir: Burada kar─▒ koca ile anne-baba-├žocuk ili┼čkisinin farklar─▒ndan bahsedip, ge├žinemiyor olsalar dahi onu her zaman ve ko┼čulsuz bir ┼čekilde sevecekleri konusunda s─▒k s─▒k g├╝vence vermeleri gerekir.

Ge├žimsizlik nedeniyle e┼činden ayr─▒lm─▒┼č bir kad─▒n─▒n erkek arkada┼č─▒n─▒n olmas─▒ ve onu ├žocuklar─▒yla tan─▒┼čt─▒rmas─▒ ├žocuklarda ne t├╝r etkiler yapar?
B├Âyle bir durum olu┼čtu─čunda ortaya ├ž─▒kabilecek olumlu ya da olumsuz etkiler ├žocu─čun i├žinde bulundu─ču ya┼č d├Ânemine, anne ve baban─▒n ki┼čisel ├Âzelliklerine, ├žeki┼čmelerin s├╝r├╝p s├╝rmedi─čine, ├žocu─čun ya┼čad─▒─č─▒ ortam ve d├╝zene g├Âre de─či┼čir.

Ayr─▒l─▒ktan sonra ├žocu─čun sa─čl─▒kl─▒ uyumu i├žin en ├Ânemli fakt├Ârler e┼čler aras─▒ ├žat─▒┼čman─▒n bitmesi, ├žocu─čun her iki ebeveyni de d├╝zenli g├Ârmesi, ya┼čad─▒─č─▒ ortam─▒n s├╝rekli ve d├╝zenli olmas─▒d─▒r.

0-3 ya┼č ├žocu─čunun verece─či tepki, uyum ile 12-18 ya┼č aras─▒ ├žocu─čun tepki ve uyumu ├žok farkl─▒l─▒klar g├Âsterir. K├╝├ž├╝k ya┼č ├žocu─ču i├žin di─čer fakt├Ârler sa─članabilmi┼čse annenin yeni bir arkada┼č─▒ olmas─▒ bu ki┼činin olumlu biri olmas─▒ halinde b├╝y├╝k sorun te┼čkil etmez.

As─▒l baban─▒n olumsuz bir fig├╝r olmas─▒, ├žocu─ča yeterli ilgiyi g├Âsterememesi durumunda ise aksine annenin olumlu ├Âzelliklere sahip, ├žocu─ča sevgi ve destekle yakla┼čabilecek erkek arkada┼č─▒n─▒n ├žocuk ├╝zerinde olumlu etkileri olabilir.

Yeti┼čkin bir erkek taraf─▒ndan sevilip desteklenmek ├žocu─čun ├Âzg├╝venini artt─▒r─▒r, erkek ├žocuk i├žin ├Âzde┼čim yap─▒lacak bir olumlu bir rol modeli olu┼čturur, k─▒z ├žocuk i├žinse kar┼č─▒ cins taraf─▒ndan sevilme ve de─čer verilme ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

B├Âyle bir durum ergenlik y─▒llar─▒ i├žindeki ├žocuklar─▒n daha de─či┼čik tepkiler g├Âstermesine neden olabilir. Baz─▒ ergenler i├žin yukar─▒da bahsedilen olumlu etkiler sa─članabilirken, baz─▒lar─▒nda bir ├žok negatif olumsuz duygu ve davran─▒┼člar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ g├Âzlenebilir.

Erkek ├žocuklar bu ya┼člarda baz─▒ ├žat─▒┼čmalar─▒n yeniden uyanmas─▒, cinselli─čin tan─▒nmas─▒ sonucu hem anneye hem, birlikte ya┼čad─▒─č─▒ bireye olumsuz tav─▒rlar sergileyebilirler. K─▒z ├žocuklarda ise cinselli─čin abart─▒l─▒ ya┼čanmas─▒, anneye ├Âfke gibi sorunlar ortaya ├ž─▒kabilir.

Ergenler anne-babalar─▒n─▒ mutlu g├Ârmek isteseler de, anne babalar─▒n─▒n ba┼čka insanlarla birlikte olmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda kar─▒┼č─▒k duygular beslerler. Anne ya da baban─▒n ba┼čka biriyle ├ž─▒kmas─▒n─▒ ho┼č g├Ârmenin di─čer ebeveyne sadakatsizlik olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nebilirler.

Anne ve babalar yeni e┼č se├žiminde ├žocuklar─▒n─▒n sevece─či birini mi tercih ediyorlar ve e─čer b├Âyleyse, bu do─čru mudur?
Anne ve babalar─▒n yeni e┼č se├žiminde ├žocuklar─▒n─▒n sevece─či birini mi tercih ettikleri konusunda yap─▒lm─▒┼č bilimsel ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin bir yorum yapmam m├╝mk├╝n de─čil.

E┼č se├žimi ├žok karma┼č─▒k bir olay olup ki┼čilerin e┼č se├žiminde bir ├žok fakt├Âr rol oynar, ├žocuklarla uyumlu ki┼či olup olmamas─▒ bir ├žok fakt├Ârden sadece biri olabilir.

E┼č se├žiminde ki┼či i├žin ├Ânemli olan kendi beklentilerine yan─▒t verip vermedi─čidir, anne-baban─▒n kendine uyan bir e┼č se├žmesi, onunla mutlu ve kendi ile bar─▒┼č─▒k olmas─▒ en az─▒ndan mutlu bir ebeveyne sahip olma a├ž─▒s─▒ndan ├žocu─ča dolayl─▒ olarak olumlu yans─▒r.

Kendi sorunlar─▒n─▒ ├ž├Âzm├╝┼č, ├╝reten ve mutlu bir anne-baban─▒n ┼č├╝phesiz ├žocu─ča ├Ânemli faydalar─▒ olur.

├çocuklar babalar─▒n─▒n yeni e┼či ile ili┼čkilerinde ne sorunlar ya┼č─▒yorlar, ├╝vey annenin ├žocuklara yakla┼č─▒m─▒ nas─▒l olmal─▒?
Burada en ├žok ya┼čan─▒lan yanl─▒┼č ├žocuktan yeni e┼či annesinin yerine koymas─▒n─▒n istenmesidir. Halbuki, ├žocu─čun annesi vefat etmi┼č ya da ayr─▒lm─▒┼č olsa bile onun ├Âz annesidir, yeni gelen ki┼či ancak bak─▒m veren ki┼či olarak g├Ârev yapar, annenin yerini almaz. Bak─▒m veren olarak ├žocu─ča ├žok sevgi g├Âstermesi ya da fedakarl─▒klar yapm─▒┼č olmas─▒ da bu durumu de─či┼čtirmez. Tabii ki ├žocuk ve bu ki┼či aras─▒nda ba─čl─▒l─▒k geli┼čebilir, iyi ve sa─čl─▒kl─▒ ili┼čkiler kurulabilir.

Di─čer bir yanl─▒┼č da ikinci e┼čin ├žocuklar taraf─▒ndan sevilmesi ve kabul g├Ârmesi i├žin annenin hatalar─▒n─▒n vurgulanmas─▒ ve hakk─▒nda olumsuz konu┼čulmas─▒d─▒r. Bu durum da hem ├žocu─čun ├Âzg├╝veninin zedelenmesine hem de her iki tarafa da tepki duymas─▒na neden olur.

├çocu─čun annesi hakk─▒nda olumsuz konu┼čmamak, bunu ba┼čarmak m├╝mk├╝n olmuyorsa hi├ž bahsetmemek daha uygundur. ├çocu─čun annesi hakk─▒nda konu┼čmas─▒, sorular sormas─▒ ise ├Âzellikle desteklenmeli, duygu ve d├╝┼č├╝ncelerini rahatl─▒kla ifade edebilece─či ortamlar sa─članmal─▒d─▒r.

├çocuklar genelde kendi ├Âz babalar─▒n─▒ m─▒ yoksa annelerinin evlendi─či ikinci babay─▒ m─▒ daha ├žok sevip kabulleniyorlar?
As─▒l baban─▒n oldu─ču, ├žocuk ile d├╝zenli g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝, ├žocu─čun ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lad─▒─č─▒ durumlarda annenin ikinci e┼či ├žocu─čun babas─▒ de─čil sadece annenin ikinci e┼či konumundad─▒r.

B├Âyle durumlardaki sa─čl─▒kl─▒ olan─▒ budur ├žocuk her ikisinin yerini bilir ona g├Âre uyum ve davran─▒┼č geli┼čtirir, kavram olarak da annenin ikinci, ├╝├ž├╝nc├╝ e┼činden bahsedilirken ikinci baba, yeni baba ┼čeklinde bahsedilmesi yanl─▒┼čt─▒r. Bu durumda ├žocu─ča ger├žek babas─▒n─▒n oldu─ču, e┼čler ayr─▒ olsa bile bunun de─či┼čmeyece─či, eve gelen ki┼činin sadece annenin ikinci e┼či oldu─ču babal─▒k g├Ârev ve sorumlulu─ču olmad─▒─č─▒ a├ž─▒k olarak s├Âylenmelidir.

─░kinci e┼čin tabii ki e┼čine ve onun yak─▒nlar─▒na kar┼č─▒ sorumluluklar─▒ vard─▒r ve iyi bir e┼č kar┼č─▒ taraf─▒n ├žocuklar─▒ ve yak─▒nlar─▒na olumlu davran─▒r.

├çocuklar─▒n baba olarak sevip kabullenecekleri ki┼či olumlu ├Âzelliklere sahip olarak olumlu rol modeli yaratma, ├žocu─ča yeterli ilgiyi g├Âsterme, ├žocu─ča sevgi ve destekle yakla┼čma, ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lama gibi babal─▒k g├Ârevlerini yapan ve s├╝rd├╝ren ki┼čidir. Ancak baban─▒n bu g├Ârevleri kendisinin yapmad─▒─č─▒ durumlarda bu eksikli─či kar┼č─▒layan ki┼či ister amca, day─▒ ister ikinci e┼č olsun baban─▒n yerini alabilir.

├çocu─čun annenin yeni e┼čini ├žok sevmesi ├Âz babas─▒yla aras─▒ndaki ili┼čkiyi nas─▒l etkiler?
Baba ├žocuk ili┼čkisi doyurucu ise annenin ikinci e┼či ile ├žocu─čun iyi ili┼čkiler i├žinde olmas─▒ bir sorun yaratmaz, aksine babada olumlu duygular ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olur. E─čer kar─▒-koca aras─▒nda bo┼čanmaya ra─čmen ├žat─▒┼čmalar s├╝r├╝yorsa, baban─▒n kendi yeterlili─či hakk─▒nda ┼č├╝phesi varsa baba-├žocuk aras─▒ ili┼čki olumsuz etkilenir.

Aldatma sonucu bitmi┼č evlilikler ├žocuklar─▒ nas─▒l etkiler?
Bo┼čanma, ├Âl├╝m olaylar─▒ ve ta┼č─▒nma gibi stres yarat─▒c─▒ do─čal ya┼čam olaylar─▒ndan biri olup, anne-babalar i├žin oldu─ču kadar ├žocuklar i├žin de s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir durumdur. Bo┼čanma nedeni genel olarak e┼člerin uyumsuzlu─ču olup, aldatma sadece bunun bir sonucudur. Bo┼čanman─▒n ├žocuk ├╝zerindeki etkileri, bo┼čanma nedeni ne olursa olsun benzerdir.

Eri┼čkinlerden farkl─▒ olarak, ├žocuklar─▒n bo┼čanma kar┼č─▒s─▒nda duygusal tepkileri i├žinde bulundu─ču ya┼č d├Ânemine g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âsterir. Genel olarak ├╝z├╝nt├╝, su├žluluk, ├Âfke ve kayg─▒ hisseder ve bu duygular─▒n─▒ da davran─▒┼člar─▒ ile g├Âsterebilirler. Anne baba aras─▒nda bo┼čanma s─▒ras─▒nda olu┼čabilecek ├žeki┼čmelerden ├žocu─ču uzak tutmak, ├žocu─čun endi┼čeleri kar┼č─▒s─▒nda a├ž─▒k ve d├╝r├╝st davranmak, ├žocu─čun ya┼čad─▒─č─▒ ortamda s├╝reklili─čin ve g├╝ven ortam─▒n─▒n olu┼čmas─▒n─▒ sa─člamak ├žocu─čun bu zor s├╝reci daha kolay atlatmas─▒na yard─▒mc─▒ olabilir.

├çocu─čun bo┼čanman─▒n getirdi─či de─či┼čikliklere uyum sa─člamas─▒ zaman alabilir. Bo┼čanma sonras─▒ baz─▒ duygusal ve davran─▒┼čsal tepkiler aylar boyunca ve hatta bir y─▒l boyunca devam edebilir. Baz─▒ tepkiler ise daha ge├žici olup, ailenin durumu istikrara kavu┼čtu─čunda veya ├žocu─čun rutini yeniden olu┼čtu─čunda kaybolabilir.

Bu tepkilerin mutlaka kal─▒c─▒ sorunlara i┼čaret etmedi─čini de unutmamak gerekir. Huzursuz, mutsuz, birbirine sayg─▒ ve sevgisi olmayan anne ve babadan olu┼čan evlilik ortam─▒n─▒n ├žocu─čun sa─čl─▒kl─▒ ruhsal geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan sak─▒ncalar─▒ oldu─ču bilinmektedir. Bundan dolay─▒ anne baban─▒n bo┼čanma konusundaki su├žluluklar ├╝zerinde yo─čunla┼čmaktansa, yeni ┼čartlar alt─▒nda ├žocuk i├žin en tutarl─▒ ve huzurlu ortam─▒n nas─▒l yarat─▒labilece─či ├╝zerine yo─čunla┼čmalar─▒ gerekir.

├çocuklar─▒n bo┼čanmay─▒ izleyen duygusal endi┼čelerinin ├žo─ču, hassasiyetle ele al─▒nmalar─▒ halinde, ge├žicidir. ├çocu─čun duygular─▒na ili┼čkin olarak verdi─či sinyaller konusunda dikkatli olmak ona yard─▒mc─▒ olmak a├ž─▒s─▒ndan yol g├Âsterici olacakt─▒r. Ayr─▒ca sanc─▒l─▒ bo┼čanma s├╝reci sonras─▒ ya┼čam─▒n─▒ istedi─či gibi y├Ânlendirebilen, d├╝zenli bir ya┼čam tarz─▒ olu┼čturabilen mutlu anne babalar ├žocuklar i├žin de iyi bir model olabilirler.

 

Bo┼čanman─▒n ├çocuk ├ťzerindeki Etkileri

├çocu─čun sa─čl─▒kl─▒ geli┼čimi; sevgi, sayg─▒, g├╝ven gibi temel ihtiya├žlar─▒n─▒n anne-babas─▒ taraf─▒ndan kar┼č─▒land─▒─č─▒ bir aile ortam─▒nda ger├žekle┼čir.
Aile, bu ba─člamda ├žocu─čun ki┼čili─čini bi├žimlendirir ve gelece─čine y├Ân verir.
Ebeveynlerin ├žocuk ile oldu─ču kadar birbirleriyle olan ili┼čkilerinin niteli─či de ├žocu─čun geli┼čimini etkiler.
Bo┼čanma, hem anne-baban─▒n hem de ├žocu─čun ya┼čam─▒nda, aile birli─činin bozulmas─▒ ile ├Ânemli de─či┼čimlere yol a├žan sars─▒c─▒ olaylardan biridir.
Bo┼čanma ile yeni bir ya┼čam d├╝zenine ad─▒m atmaya haz─▒rlanan ebeveynlerin, bu zorlu d├Ânemde ya┼čanan olaylardan ├žocuklar─▒n─▒n en az d├╝zeyde etkilenmesini sa─člamak i├žin dikkatli davranmalar─▒n─▒ gereken baz─▒ konular vard─▒r.
├çocuklar ya┼člar─▒na, cinsiyetlerine, miza├ž ├Âzelliklerine, bo┼čanma s├╝recinde, ├Âncesinde ve sonras─▒nda ya┼čanan olaylara, anne-baban─▒n yakla┼č─▒m tarzlar─▒na, tutumlar─▒na ba─čl─▒ olarak bo┼čanma olay─▒ndan farkl─▒ d├╝zeylerde etkilenirler.

├çocuklar, geli┼čim d├Ânemlerine g├Âre bo┼čanma olay─▒na ne t├╝r tepkiler verir?
Erken ├žocukluk d├Âneminde( 0-3 ya┼č) ya┼čanan bo┼čanma olay─▒ kar┼č─▒s─▒nda ├žocuk, uyku problemleri, ├Âfke patlamalar─▒, alt ─▒slatma, parmak emme ve a┼č─▒r─▒ ba─članma, a─člama gibi tepkiler g├Âsterebilir.
Okul ├Âncesi d├Ânemde ( 3-6 ya┼č) ├žocuk, ya┼čanan olaylardan kendisini sorumlu hissedebilir ve su├žluluk duyabilir, birlikte ya┼čad─▒─č─▒ anne ya da babas─▒na kar┼č─▒ ├Âfkeli olabilir, uyku problemleri ya┼čayabilir.
Okul d├Âneminde (6-11 ya┼č) ├žocuk, giden ebeveyninin art─▒k onu istemedi─čini d├╝┼č├╝nebilir, birlikte ya┼čad─▒─č─▒ anne ya da babas─▒n─▒ bo┼čanmadan sorumlu tutabilir ve ona kar┼č─▒ h─▒r├ž─▒nla┼čabilir, sa─čl─▒kl─▒ arkada┼č ili┼čkileri kuramayabilir, uyku d├╝zeni bozulabilir.

Bo┼čanma olay─▒n─▒n ├žocuk ├╝zerindeki olumsuz etkileri sadece o d├Ânemle s─▒n─▒rl─▒ kalmaz, dikkat edilmedi─či takdirde ├žocu─čun geli┼čiminde ciddi problemlere yol a├žabilir ve uzun vadede ki┼čili─če yerle┼čen ├Ânemli sorunlara neden olabilir.

Bo┼čanma s├╝recinde anne-babalar nelere dikkat etmelidir?
Bo┼čanma karar─▒n─▒ anne-baba birlikte ├žocu─ča a├ž─▒klamal─▒d─▒r. Bo┼čanmadan sonra ya┼čamlar─▒nda ne gibi de─či┼čikliklerin olaca─č─▒ konusunda ├žocuk bilgilendirilmeli, belirsizliklerden m├╝mk├╝n oldu─čunca uzak tutulmal─▒d─▒r.
Bo┼čanma sonras─▒nda ayr─▒ ya┼čayaca─č─▒ anne ya da babas─▒n─▒ d├╝zenli ve s├╝rekli olarak g├Ârebilece─či konusunda ├žocu─ča g├╝ven verilmelidir.
├çocuk, anne-baba aras─▒nda ya┼čanan problemlerin, tart─▒┼čmalar─▒n d─▒┼č─▒nda tutulmal─▒; taraflardan birini se├žmeye, tan─▒kl─▒k etmeye, yan tutmaya zorlanmamal─▒d─▒r.
Bo┼čanma ile birlikte ona kar┼č─▒ olan sevgilerinde hi├žbir de─či┼čiklik olmayaca─č─▒ a├ž─▒k├ža ifade edilmelidir.
Anne- baba, ├žocu─čun bo┼čanma s├╝reciyle ilgili t├╝m sorular─▒n─▒ d├╝r├╝stl├╝kle cevaplamal─▒, bu durumdan kesinlikle onun sorumlu olmad─▒─č─▒n─▒ anlatmal─▒ ve duygular─▒n─▒ a├ž─▒k├ža ifade etmesi konusunda ├žocu─ču cesaretlendirmelidir.
Bo┼čanman─▒n hemen ard─▒ndan ev ya da ┼čehir de─či┼čtirme, yeni bir evlilik gibi ├Ânemli ya┼čam de─či┼čiklikleri ertelenmelidir.
├çocu─čun ya┼č─▒tlar─▒yla vakit ge├žirmesi sa─članmal─▒, spor m├╝zik gibi sosyal faaliyetlere kat─▒l─▒m─▒ desteklenmelidir.
├çocuklar─▒n ebeveynlerini model ald─▒klar─▒ unutulmamal─▒, m├╝mk├╝n oldu─čunca kayg─▒l─▒, gergin, mutsuz g├Âr├╝nmekten ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.
Anne-baba, bo┼čanman─▒n ├žocuk ├╝zerindeki olumsuz etkilerini azaltmaya ├žal─▒┼č─▒rken kendilerini, bu zorlu d├Ânemde ya┼čad─▒klar─▒n─▒ da g├Âz ard─▒ etmemeli; gerekirse profesyonel yard─▒m almal─▒d─▒r.